Tags

Sluitmoordenaar sepsis te lijf (Marten van de Wier, Katern de Verdieping/Trouw, 1-2-19)

Immuunsysteem – Sepsis (of, minder correct, bloedvergiftiging) is vrij onbekend, maar zeer dodelijk. De ziekenhuizen VUmc en OLVG Oost in Amsterdam pakken de ziekte aan met big data. Onderzoeker en arts Paul Elbers werkt aan een methode om sepsis zelfs te kunnen voorspellen.

Gelet op de inhoud van dit artikel is het ‘kunnen voorspellen’ van sepsis erg voor de hand liggend omdat sprake is of kan zijn van onbekende samenvallende factoren (ofwel ‘complexe mix van symptomen’ zoals dat in onderstaande alinea staat te lezen) bij patiënten die onverwacht op de IC worden binnengebracht. Dit zijn dus logische toepassingen van big data ofwel algoritmen.

Het is de belangrijkste doodsoorzaak van patiënten op de intensive care van het ziekenhuis. Een sluipmoordenaar die binnenkomt op de rug van een andere aandoening, en met een complexe mix van symptomen die lijkt op andere ziektebeelden. (…) Sepsis wordt daardoor zelfs door artsen vaak laat herkend, terwijl de aandoening snel en hard kan toeslaan. Ongeveer een derde van de patiënten op de intensive care heeft sepsis, vaak als gevolg van een andere ziekte, zoals kanker of een longontsteking.

In dit kader is de ontwikkeling van een methode om sepsis uit te vinden maatschappelijk erg nuttig.

“Sepsis komt heel veel voor, maar dat weten mensen niet”, zegt Paul Elbers, medisch specialist intensive-care-geneeskunde aan Amsterdam UMC, locatie VUmc. “Van de patiënten die ik op de intensive care zie met ernstige sepsis, overleeft ongeveer een derde dat niet.” Tijdig behandelen verbetert volgens hem de overlevingskansen aanzienlijk.

Omdat sepsis vaak optreedt naast een andere ziekte, zijn er geen goede cijfers over het aantal sterfgevallen door sepsis in Nederland. Naar schatting krijgen jaarlijks zo’n 15.000 patiënten ernstige sepsis. Op basis van zijn eigen ervaring denkt Elbers dat ieder jaar rond de 5000 patiënten dat niet overleven. “Dat betekent honderd sterfgevallen per week”, rekent Elbers voor. “Tja, is dat veel of weinig? Verkeersslachtoffers zijn er ongeveer twee per dag. Er gaan evenveel mensen dood aan sepsis als aan een hartinfarct.”

Onvoorspelbaar dat het om die aantallen gaat!

Het is duidelijk: Elbers vindt dat het probleem van sepsis wordt onderschat. Maar hij is dan ook bevooroordeeld; als hoofdonderzoeker werkt hij sinds 2010 (samen met het eveneens Amsterdamse OLVG Oost) aan een nieuw wapen in de strijd tegen de ziekte. Zijn munitie: 30.000 stukjes informatie die de systemen van de twee ziekenhuizen dagelijks van elke patiënt opslaan. Big data dus. “Maar wij deden het al voor het hip was.”

Sepsis is een op hol geslagen reactie van het immuunsysteem op een infectie met een virus, bacterie of andere indringer. Het lichaam onttrekt bloed aan andere plekken van het lichaam om de vitale functies in gang te houden. Dat zorgt voor verwardheid, slaperigheid, hevige pijn en uiteindelijk tot het uitvallen van organen en afsterven van ledematen.

In het gareel

Artsen op de intensive care, zoals Elbers, doen twee dingen om patiënten erdoor te slepen. Allereerst geven ze zo snel mogelijk een antibioticum: mocht de sepsis door een bacterie veroorzaakt worden, dan kan het tijdig toedienen daarvan erger voorkomen. Verder ondersteunen artsen met medicijnen en apparaten de vitale functies die uitvallen. Meer kunnen ze niet doen. “We moeten ervoor zorgen dat het lichaam in het gareel blijft terwijl het zelf probeert het probleem op te lossen”, zegt Elbers.

Sepsispatiënten krijgen bij hun behandeling in Nederland nu nog een standaarddosis van een antibioticum, terwijl de kenmerken en ziektegeschiedenis van iedere patiënt anders zijn. Zo is de hoeveelheid extra vocht die zij hebben gekregen belangrijk voor de antibioticumspiegel in hun bloed, en dus voor de effectiviteit van een middel. Een juiste eerste dosis is van groot belang voor de overlevingskansen.

Voorafgaande aan de periode van deze methode was het dus een kwestie van gokken en afwachten wat er zou gebeuren met de patiënt.

VUmc en OLVG Oost slaan sinds 2003 van alle patiënten op de intensive care geautomatiseerd een schat aan gegevens op. Elke minuut wordt de hartslag opgeslagen. Ook registreert het systeem hoeveel vocht aan patiënten wordt toegediend, en hoeveel vocht ze verliezen. Elbers en zijn collega’s ontwikkelden software die met die informatie voor elke sepsispatiënt de juiste dosis antibioticum berekenen, op basis van de modellen uit internationale literatuur.(…)

Proef

Tot eind dit jaar loopt een proef bij VUmc en OLVG Oost onder 420 patiënten, die moet laten zien of de behandeling op maat leidt tot meer overlevers dan de standaardbehandeling. Het lot bepaalt of een patiënt meedoet aan de proef waarbij een arts het rekenprogramma gebruikt, of niet. Nadat de intensivist de software heeft geraadpleegd, beslist hij zelf of hij het advies volgt.

Dit is natuurlijk een logische en noodzakelijke handelwijze aangezien de arts altijd verantwoordelijk blijft voor alle handelingen in het ziekenhuis.
Het experiment houdt in dat Elbers de helft van de onderzoeksgroep een behandelmethode onthoudt waarvan hij denkt dat die de kans op overleven fors vergroot. Dat is de enige manier om de effectiviteit te bewijzen. “We weten het nog niet hè”, benadrukt Elbers. “We weten niet of dit beter werkt dan de oude manier van behandelen.”

Mooi dat dit zo eerlijk wordt geformuleerd en bekend wordt gemaakt!

Halverwege de proef, na 210 patiënten, bekijken de onderzoekers wel of er niet opvallend veel mensen overlijden of orgaanschade oplopen in een van de twee groepen. Mocht dat zo zijn, dan stopt het experiment.

Ondertussen werkt het team van Elbers, met in totaal zes onderzoekers, verder aan nieuwe toepassingen van big data. Op basis van alle informatie waarover het VUmc beschikt, moet de computer ook sepsis bij een patiënt kunnen voorspellen, zo denken ze. Dan kan de arts preventief antibiotica toedienen, en sepsis zelfs voorkomen. Als alles meezit, kan dit nieuwe model over een half jaar worden getest in de praktijk. Een promovendus van Elbers ontwikkelt het.
“Het gaat zeker lukken om sepsis te voorspellen, daar twijfel ik niet aan”, zegt Elbers. “De vraag is of dat ook leidt tot betere uitkomsten voor de patiënt. Dat vinden we de moeite van het uitzoeken waard.”

Daar zal iedereen het over eens kunnen zijn.

Sepsis en bloedvergiftiging (kadertekst)

Leken spreken vaak van bloedvergiftiging als het om sepsis gaat, maar die term dekt volgens artsen de lading niet. Sepsis komt voort uit een infectie, maar er zitten niet altijd bacteriën of andere indringers in het bloed, zoals het woord bloedvergiftiging impliceert.

Bovendien is niet zozeer die vergiftiging het probleem: dat is vooral de overspannen reactie van het afweersysteem. De aandoening kan op veel meer manieren ontstaan dan via de infectie van een wond, zoals vaak wordt gedacht. Niet alle sepsispatiënten belanden in het ziekenhuis, minder ernstige sepsis wordt vaak door de huisarts behandeld.

Het afweersysteem dat ook overspannen kan reageren, dat is een verrassende uitkomst. Alsof het mensen zijn terwijl het om systemen binnen in het menselijk lichaam gaat.

https://krant.trouw.nl/titles/trouw/8321/publications/550/articles/847282/30/1

Advertisements