Tags

Tech-apocalyps? Vooral veel onzin (Laurens Verhagen, Ten eerste/de Volkskrant, 30-1-19)

Stelling: Niet ‘veel onzin’, maar alleen maar onzin door de fantasieën uit Hollywood

Vijf acteurs kregen maandagavond bij De Wereld Draait Door ruim baan om hun doemscenario te schetsen: het Systeem heeft ons in zijn klauwen en ons brein is gehackt. Terwijl al hun beweringen kinderlijk eenvoudig te weerleggen zijn.

Het toneelgezelschap De Verleiders mocht maandagavond bij De Wereld Draait Door zijn licht laten schijnen over de spionerende overheid, privacy en data-graaiende techbedrijven. Ze gaan het land in met een toneelstuk over dit thema. Een kort stukje cabaret werd gevolgd door een serieus aandoend item waarin George van Houts, Tom de Ket, Leopold Witte, Victor Löw en Pierre Bokma tegenover een verbijsterde Matthijs van Nieuwkerk in ronkende bewoordingen de tech-apocalyps verkondigden.

Een prachtige beschrijving van de misverstanden die kunnen rijzen als er ‘kunst’ in de vorm van toneel wordt gemaakt waarin alleen potsierlijke flauwekul te berde wordt gebracht. En ook erg ‘lijkt’ op het politieke drama van het Oekraïne-referendum waarbij alleen onzinnigheden werden gedebiteerd. Dat is het resultaat van de vrijheid van kunstuitingen én de vrijheid van meningsuiting die tot in het absurde worden doorgetrokken. Hier keert de wal het schip.

Het beeld dat gedurende een kwartier door de vijf mannen werd geschetst: de weerloze burger wordt ongemerkt in de gaten gehouden en wordt dag en nacht gemanipuleerd. Eindconclusie: ons brein is gehackt. Door de overheid, de banken en de techbedrijven. De mannen zijn naar eigen zeggen tot die conclusie gekomen door op internet naar informatie te zoeken. Deskundigen hebben ze niet gesproken, want ‘dat zou de objectiviteit niet ten goede komen’.
De eerste zin is veelbetekenend aangezien hier indirect en dus impliciet wordt beweerd dat de Kamer zijn werk niet goed doet, want als er echt sprake is van ‘de weerloze burger’, dat had er direct een crisisdebat in het parlement moeten plaatsvinden, want wij kennen immers in onze democratie geen weerloze burgers. Althans in theorie niet. Maar in de praktijk heeft de overheid zelf en dus ook de Tweede Kamer geen idee wat er zich in de samenleving afspeelt vanwege het geroeptoeter waarmee de politiek zich bezighoudt en waardoor de feiten in de mist verdwijnen. Oppositie en coalitie hebben daaraan al decennia lang aan bijgedragen en dus schulddragend.

Dat ‘ons brein gehackt’ zou zijn komt rechtstreeks uit de film The Matrix en dat is een prachtig fantasie-scenario waarmee de filmindustrie zich verrijkt heeft, zonder dat de regie, scenarioschrijvers en het publiek weten wat de ‘werkelijkheid’ is, want die blijft onbekend zolang de wetenschap niet heeft uitgezocht wat de feiten zijn. Maar met dit soort films en de algehele geheimhouding van de ufo-waarnemingen door alle regeringen in de wereld, wordt ook een mondiale sfeer van wantrouwen gecreëerd en gestimuleerd.

De uitzending viel niet in goede aarde. Na de stortvloed aan kritiek die al tijdens de uitzending losbarstte, voelde zelfs ook minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren zich genoodzaakt een reactie te geven: ‘Met stijgende verbazing geluisterd naar de beweringen van deze acteurs. De mensen van de AIVD houden Nederland veilig, binnen de grenzen van de wet, met waarborgen voor onze privacy. Kom maar eens kijken, heren.’

Bewering 1

George van Houts: ‘Stel: jij woont in een wijk waar veel moslims wonen en jij hebt een zak kunstmest gekocht, gewoon voor je volkstuintje. Dan heb je een vlaggetje: mogelijke terrorismeplannen.’
Het beeld dat Van Houts hier schetst, is karikaturaal. Ja, geheime diensten verzamelen informatie. Maar de AIVD komt niet in actie op basis van informatie over een zak kunstmest en een postcode. Sowieso is het de diensten niet toegestaan om zomaar mensen af te luisteren. Hun werk wordt gecontroleerd door twee onafhankelijke toezichthouders.

Met deze ‘reactie’ van de minister wordt ook duidelijk wat het effect is van geheimhouding inzake de werkwijze van de AIVD en andere inlichtingendiensten en wat de ‘tegenpartij’ allemaal doet. Deze paradox dient dus opgelost te worden door een betere communicatie tussen Binnenlandse Zaken en het publiek via de journalistiek. En natuurlijk wordt er ‘informatie’ verzameld door de AIVD, maar dat gebeurt, zoals we mogen aannemen, even zakelijk als in het bedrijfsleven, aangezien de tijden van James Bond al ver achter ons liggen en speurwerk op internet vel meer oplevert dan reisjes naar paradijselijke eilanden waar de Spindoctor woont en verblijft.

Inderdaad is het onmogelijk om in het parlement een debat over de werkwijze van willekeurig welke inlichtingendienst te voeren, maar dat mag ook geen verbazing wekken als het publiek niet bekend is met de spionage van andere natiestaten die voluit hun gang kunnen gaan. Maar dat de huidige constructie niet meer werkt, is duidelijk.

En of die twee ‘onafhankelijke toezichthouders’ effectief kunnen opereren, is maar de vraag maar ook de AIVD moet zakelijke resultaten tonen en bewijsmateriaal van hun effectiviteit kunnen aanleveren. Anders kost dat de kop van de minister zelf. Met een beetje gezond verstand mag dat inzicht van ieder Tweede Kamerlid gevraagd kunnen worden, maar de vraag is of dat verstand nog aanwezig is in deze wereld met alleen onzinnige beweringen.

Bewering 2

Tom de Ket: ‘De smartphone traceert ons overal waar wij gaan. Die weet wat wij doen, waar we zijn, waar we naartoe gaan – en daar is geen regelgeving voor.’

De Ket vist zijn smartphone uit zijn binnenzak en vertelt dat dit apparaat ons overal volgt. Dat klopt. Of liever: kan kloppen. Burgers kunnen namelijk wel degelijk maatregelen nemen om de hoeveelheid informatie die ze met bijvoorbeeld Google delen te beperken. Ernstiger is de bewering dat er helemaal geen regelgeving zou zijn voor smartphones. Niet waar: de vorig jaar geïntroduceerde Europese nieuwe privacywetgeving (GDPR) is hier juist mede voor bedoeld.

Het kernprobleem is dus dat er niet over deze nieuwe ontwikkelingen gedebatteerd kan worden, omdat er zelfs niet vanuit de Kamer naar gevraagd wordt en hoorzittingen met techgiganten op een drama uitlopen omdat de Kamerleden zelf niet goed zijn voorbereid. Er lopen bijna alleen onkundige Kamerleden rond.

Bewering 3

Leopold Witte: ‘Want zij (de banken, red.) doen voorkomen alsof het veilig is en of ze de situatie in handen hebben, maar de systemen kloppen niet. Het ontwikkelt zich zo snel, dat niemand daar vat op heeft. We hebben een monster gecreëerd.’

De vrouw van Leopold Witte is, zo vertelt hij, in een truc getrapt waar meer mensen de laatste tijd intrappen: kwaadwillenden proberen mensen geld af te troggelen via Tikkie-trucs. Bijvoorbeeld door mensen naar een vervalste Tikkie-pagina te sturen in de hoop dat zij daar hun inloggegevens invullen. Vervelend, maar daar kan Tikkie niets aan doen. De conclusie dat ‘het Systeem’ van de banken en de overheid niet klopt, kan niet hard worden gemaakt. Tikkie zelf is veilig.

Hieruit mag blijken dat de overheidscommunicatie in alle opzichten tekort schiet, mede geholpen door de technocraten op het Binnenhof en ministeries die bezuinigen op dit soort cruciale diensten. Ook hier keert de wal het schip. Creatief werken mag je van de overheid niet verwachten want dan kom je als ambtenaar zelf in de problemen en dat heet met een oude wijsheid: de bureaucratie die iedere innovatie tegenhoudt.

Bewering 4

George van Houts: ‘Het nieuwe zakkenrollen is dat ze met een pinautomaat in een plastic zak over de markt lopen en dat dan langs een ring swipen. Dan is er 25 euro af.’

Van Houts trapt met open ogen in een bekend broodje aap: contactloos betalen zou niet veilig zijn. Er zijn tot nu toe geen gevallen bekend waarbij mensen op deze manier geld afhandig is gemaakt, meldden de Betaalvereniging Nederland en de Nederlandse Vereniging van Banken een paar maanden terug nog. Ook van de net geïntroduceerde betaalring zijn geen voorbeelden van misbruik bekend.
Het toneelspel moet nog wel iets kolderieks op de planken kunnen brengen, maar de acteurs zouden bij wijze van ‘nagift’ zelf wel de juiste informatie aan het publiek moeten geven. En dan komt de aap uit de mouw want die feiten zijn niet bekend.

Bewering 5

Pierre Bokma: ‘Google, Facebook, Amazon, Microsoft en Apple zijn nu bezig hun data met elkaar te verbinden (…) Uiteindelijk word je verplicht spullen bij ze te kopen.’

Pierre Bokma houdt een warrig betoog over de zogenoemde Frightful Five, de vijf machtige techbedrijven uit de VS. Wat waar is: Google, Facebook en Amazon hebben hun hele bedrijfsmodel geënt op wat critici ‘surveillance-kapitalisme’ noemen: het verzamelen van zo veel mogelijk gegevens van gebruikers om hier geld mee te verdienen. De rest van de tirade van Bokma snijdt geen hout. Er zijn geen plannen bekend over het samenvoegen van al hun data. Laat staan dat ze de arme burger uiteindelijk gaan verplichten om, op basis van wat ze van je weten, producten af te nemen. Tot aan huizen toe, aldus Bokma.

Het verschijnsel ‘’surveillance-of sensorkapitalisme’ dient inderdaad met enige spoed in de Kamer besproken te worden. Zolang dat soort cruciale ontwikkelingen niet grondig besproken zijn, wordt iedere oplossing onmogelijk gemaakt.

Reacties DWDD en De Verleiders

Aan het begin van de uitzending van DWDD dinsdag kwam Matthijs van Nieuwkerk terug op het optreden van theatergroep De Verleiders. ‘Gisteren vlogen er, achteraf ook met iets te weinig kritische verbazing mijnerzijds, veel sweeping statements en dystopische vergezichten over onze tafel’, stelde de presentator. De reacties van techjournalisten en een tweet van minister Ollongren bewogen het programma ertoe contact op te nemen met De Verleiders en de minister. Er is afgesproken dat de acteurs langsgaan bij de AIVD. Ollongren zal de theatervoorstelling van De Verleiders bezoeken. ‘In februari zitten zij samen bij ons aan tafel voor een discussie’, beloofde Van Nieuwkerk. In het radioprogramma Nieuws en Co reageerde acteur Tom de Ket van De Verleiders:
‘Sommige uitspraken hadden iets genuanceerder gebracht mogen worden.’ Daarmee kwam hij gedeeltelijk terug van het eerdere Twitter-statement dat het item ‘in de theatrale context van de voorstelling bezien had moeten worden’.

Deze bewering dat ‘sommige uitspraken iets genuanceerder gebracht hadden mogen worden’ is ook weer typisch Haags en mistig jargon waaruit blijkt hoe iedereen in de wereld verambtelijkt is geraakt. Overal wordt omheen gedraaid. Er is dus maar één winstfactor ‘gewonnen’, te weten dat er nu eindelijk een publiek debat komt van de waarde van feiten en dat die een centrale rol moeten spelen in de maatschappij, want anders blazen we onszelf als ‘beschaving van de onwetendheid’ op.

https://krant.volkskrant.nl/titles/volkskrant/7929/publications/553/articles/846058/13/1

Advertisements