Tags

Op naar een nieuwe wereldorde (Caroline de Gruyter, In Europa/In het nieuws/nrc.nl, 22-12-18)

In het januarinummer van Foreign Affairs schrijft voormalig Amerikaans diplomaat Richard Haass: „Een wereldorde komt meestal tot zijn eind na een lange periode van geleidelijke verslechtering, niet door plotselinge ineenstorting.”

Deze openingszin is van belang aangezien auteur zin heeft verdiept in de geopolitieke filosofie van Richard Haass, met de trefwoorden visie, tact, goed beleid en gerichte diplomatie nodig om een wereldorde te laten functioneren. En dat viertal trefwoorden ontberen alle betrokken multilaterale partners van dit moment, voeg ik eraan toe: de EU een chaos, VS van Trump een autocratisch en eigenzinnig bestuurder die zijn land als een CEO beheert, Poetin en Xi ook autocraten ofwel merknamen van andere fabriek.

Het blijft dus in de wereld rommelen zolang Trump president blijft, maar zodra hij vertrokken is zal er weer een compleet nieuwe wereldorde kunnen gaan ontstaan omdat alle kaarten anders komen te liggen en wordt onvoorspelbaarheid een even grote troef als op dit moment. Dat de EU een chaos is heeft de Unie aan zichzelf te wijten omdat de huidige Commissie niet in staat is gebleken alle anti-EU-sentimenten te bedwingen en het leiderschap van Merkel onvoldoende van tegengeluiden hebben voorzien, zodat met name Polen en Hongarije als aanvoerders van de Visegradlanden teveel vrijheid en ruimte hebben gegund, zodat de eurocrisis werd opgevolgd door een identiteitscrisis. Toch is er een lichtpuntje voor de EU.

‘America first’ betekent dat Europese landen tegen elkaar worden uitgespeeld – militair en op handelsgebied. „America first” betekent ook dat Rusland de vrije hand krijgt langs onze noord-, oost- en zuidoostelijke flanken. Rusland is een gemankeerde wereldmacht, uit op disruptie. In zijn zucht naar erkenning gebruikt president Poetin onconventionele wapens: corruptie, hackers, vluchtelingen. Europa moet daar antwoord op vinden.

De stelling die hier geponeerd wordt, namelijk dat ‘America first’ Poetin de vrije hand geeft om onze noord-, oost- en zuidoostelijke flanken te bedreigen, en Trump daarmee ook zelf de vrije hand geeft om te doen wat hem persoonlijk goed dunkt, is iets te gemakkelijk gedacht.

Waar Trump ons al heeft gewaarschuwd om geen Russisch gas te gaan importeren, was vanuit zijn strategisch en commercieel eigenbelang via Amerikaanse olieverkoop al duidelijk, maar wat Trump daarbij over het hoofd zag is de ideale strategische positie die voor de EU opdoemt, namelijk door gebruik te maken van dat gevecht, waarbij onzichtbaar blijft dat de EU Rusland en de VS tegen elkaar kan uitspelen. Die pijplijn is nog lang niet klaar en dus kan de Unie ‘tijd’ (https://doorbraak.be/energie-rusland-eu/ ) vrijspelen om ons gemeenschappelijk belang van duurzame energie op te bouwen en daarmee beide grootmachten schaakmat te zetten.

Maar dat kan alleen op voorwaarde dat de EU onder de nieuwe commissie de eenheid onder de lidstaten weet te herstellen. Met de huidige chaos vanwege de migranten- en vluchtelingencrisis komen er geen troefkaarten in onze handen.

Haass ziet weinig heil in een machtsblok van democratische, liberale Europese en Aziatische landen en Canada. In deze wereld is zo’n club militair en politiek te zwak. Hij vindt eerder inspiratie in 1814. In de orde die toen, na de Napoleontische oorlogen, in Europa ontstond. Het continent was verwoest. Oude en nieuwe machtscentra dreigden te clashen. Om dat te voorkomen, maakten zij tijdens een sessie van meer dan een jaar in Wenen afspraken om te voorkomen dat de zaak van de rails liep: ze verdeelden het continent in invloedssferen en beloofden niet in elkaars achtertuin te gaan stoken. Deze afspraken overleefden zelfs grote inbreuken, zoals de Krimoorlog.

Natuurlijk heeft Haass gelijk dat hij geen machtsblok ziet zitten van ‘democratische, liberale Europese en Aziatische landen en Canada’, want dat is erg onpraktisch en bovendien bestaan er geen militaire samenwerkingstradities met die beoogde landen, behalve Canada dan. Maar om terug te grijpen naar de situatie van 1814 vind ik nogal gezocht, omdat we toch – hoe je dat wendt of keert – toch een soort eenheid binnen de lidstaten kennen, al is die eenheid eerder fictief dan feitelijk hard te maken. Maar dat is een kwestie van repareren en ‘mediaten’ en wie zou nu al durven of kunnen voorspellen waartoe Frans Timmermans in de komende commissie in staat is.

Zo beschouwd is het voor de EU helemaal geen hopeloze zaak om vanuit de huidige puinhopen van de periode-Juncker als een sfinx op te rijzen en de wereld te tonen waartoe het oude continent in staat is. Randvoorwaarde voor een glorend succes is dan wel dat alle interne spanningen en gebrekkige sociale verhoudingen (gele hesjes) hersteld en gerepareerd worden. Zonder die Apk-keuring blijft de EU een waggelende eend. En heeft dat ook aan zichzelf te danken, en dat alleen maakte het de concurrerende machtsblokken mogelijk om scherp te opereren. Die les heeft de EU hopelijk nu geleerd.

https://www.nrc.nl/nieuws/2018/12/22/op-naar-een-nieuwe-wereldorde-a3126829#/handelsblad/2018/12/22/#112

Advertisements