Tags

‘In Europa is een kruistocht tegen het populisme gaande’ (Nynke van Verschuer, katern Cultuur Special De wereld na de crisis/nrc.nl, 14-9-18)

‘In Europa is een kruistocht tegen het populisme gaande’

De wereld na de crisis De financiële crisis heeft de neoliberale hegemonie aan het wankelen gebracht. Hoog tijd dus dat links nu een alternatief formuleert voor het rechtse populisme, vindt de Belgische politieke filosoof Chantal Mouffe.

U spreekt en schrijft veel over neoliberalisme, maar er is in Europa nauwelijks een politicus die zichzelf neoliberaal zou noemen en het lijkt een containerbegrip te zijn geworden voor de linkse tegenbeweging. Wat verstaat u eronder?

„Niemand is terribly happy met het begrip. En het is inderdaad een veelomvattende term die niet alleen slaat op economisch beleid maar ook op een manier van politiek bedrijven en een manier van leven. Ik situeer het begin van het Europese neoliberalisme bij het aantreden van Margaret Thatcher, dat het einde betekende van een dertig jaar durende hegemonie van de Keynesiaanse verzorgingsstaat, en het begin van een gedereguleerd kapitalisme. Maar het belangrijkste kenmerk van het neoliberalisme is voor mij de globalisering, die voortkomt uit de financialisering van de economie. Voorheen was kapitaal georganiseerd rondom lokale productie, maar door de ontwikkeling van een systeem dat draait op kredieten en schulden, is kapitaal volledig gedelokaliseerd. Dit was funest voor de arbeidersklasse en de gemeenschap. Toen Tony Blair aan de macht kwam, had Thatchers adagium ‘There is no alternative’ al aardig wortel geschoten, en Blair presenteerde zijn Derde Weg als een sociaaldemocratische variant van het neoliberalisme, want een werkelijk alternatief zou er niet zijn. Zo kreeg het neoliberalisme overal vaste voet aan de grond.”

In dagbladen ben ik nog niet deze definitie van globalisering tegengekomen: ‘globalisering, die voortkomt uit de financialisering van de economie. Voorheen was kapitaal georganiseerd rondom lokale productie, maar door de ontwikkeling van een systeem dat draait op kredieten en schulden, is kapitaal volledig gedelokaliseerd. Dit was funest voor de arbeidersklasse en de gemeenschap.’ Dat lijkt me een juiste constatering. Maar bij de opvolgende zin: ‘een sociaaldemocratische variant van het neoliberalisme, want een werkelijk alternatief zou er niet zijn’ berust op een groot misverstand, want uitgesproken door een politicus zonder politiek filosofische achtergrond. Waarom is dat zo?

Dit kan ik verdedigen door te stellen dat een werkelijk alternatief natuurlijk mogelijk was, maar dan wel door bijstelling van sociaaldemocratische beginselen en dan in het bijzonder de politieke waarde van rechtvaardigheid en in het bijzonder rechtvaardige inkomensverdeling; begrippen die geheel op de achtergrond zijn geraakt of sterker: geheel vergeten.

Kortom, dit hebben de sociaaldemocraten nagelaten, zoals het in ons land bij alle volkspartijen het geval was en daarmee is ons land ontideologiseerd geraakt. Uit drenkluiheid wel te verstaan. ‘En zo kreeg het neoliberalisme overal vaste voet aan de grond’, zo concludeert Mouffe terecht.

Hoewel er in het wetenschappelijk blad S&D (Socialisme en Democratie) voldoende ingredienten aanwezig waren, hebben relevante aanknopingspunten nooit het verkiezingsprogramma’s van de PvdA bereikt. Datzelfde verschijnsel heeft zich ook in andere oude volkspartijen afgespeeld. Intellectualisme was taboe op verkiezingscongressen. En zo gezien waren de aloude volkspartijen de nieuwe populistische bewegingen in ons land die ontstonden naar aanleiding van het ‘nieuwe nationalisme’ zoals begonnen bij Hans Janmaat en later Pim Fortuyn die de gevestigde orde verweet dat het volk verweesd raakte en het radicalisme dat hij creëerde en door de bevolking werd herkend en beaamd, helaas niet heeft overleefd.

Toch is deglobalisering, een terugkeer naar meer lokale industrie en het sluiten van grenzen moeilijk voorstelbaar.

„Ja, en toch moeten linkse partijen erover nadenken hoe enige vorm van lokale industrie terug te winnen valt en hoe niet alle fabrieken in handen raken van buitenlandse investeerders. Ook vrijhandel wordt gepresenteerd als een prachtig concept, maar in feite hebben alleen grote multinationals er baat bij. Of neem de Europese subsidies voor landbouw, die de export bevorderen en waar vooral de agribusiness van profiteert. Als Nederlandse vind je het misschien interessant om te horen dat er in Senegal tot een paar jaar geleden heel veel uien verbouwd werden, maar dat daar inmiddels Nederlandse uien worden geïmporteerd, wat de lokale landbouw heeft geruïneerd.”

Ook weer een terechte opmerking dat ‘vrijhandel wordt gepresenteerd als een prachtig concept, maar in feite hebben alleen grote multinationals er baat bij hebben’, zoals Mouffe vaststelt. Maar ook en ernstiger: ‘Europese subsidies voor landbouw, die de export bevorderen en waar vooral de agribusiness van profiteert.’

In mijn eigen woorden trek ik de volgende conclusie, te weten dat de EU én andere grote continenten als de VS en Australië zelf oorzaak is geweest van de huidige migratiestromen van vluchtelingen naar de EU en de VS (vanuit Zuid-Amerika), zodat er op basis van deze wetenschappelijke analyse van Mouffe een hernieuwd en aangepast migratiebeleid in de westelijke wereld uitgewerkt kan (of zelfs dient) worden, opdat we zelf de verdere groei van migratiestromen én populisme kunnen voorkomen. EU: let op uw zaak!

https://www.nrc.nl/nieuws/2018/09/13/in-europa-is-een-kruistocht-tegen-het-populisme-gaande-a1616425

 

Advertisements