Tags

‘IJsland heeft bankencrisis veel beter aangepakt dan de EU’ (Gijs den Brinker, Financiële sector/fd, 15-9-18)

Hard ingrijpen heeft zijn land er weer bovenop geholpen, zegt gouverneur Már Guðmundsson van de IJslandse centrale bank

In IJsland sloeg de wereldwijde financiële crisis in 2008 het hardst toe, maar het kleine land heeft de problemen met zijn banken ook het best aangepakt. Veel beter dan veel andere Europese landen, zegt gouverneur Már Guðmundsson van de IJslandse centrale bank Sedlabanki. ‘Sommige landen in Europa hebben nog steeds last van een binnenlandse schuldencrisis.’

IJsland was symbool voor de omvang van de wereldwijde crisis. De drie grootbanken – Kaupthing, Landsbanki en Glitnir – waren in de aanloop naar de crisis internationaal zó hard (en roekeloos) gegroeid dat ze niet meer te redden waren. Too big to save.

Waar elders in Europa banken met man en macht overeind werden gehouden, liet IJsland ze gecontroleerd failliet gaan. ‘De banken vielen om, niet het binnenlandse banksysteem. Mensen konden boodschappen blijven doen.’

Zou dit de gouden formule zijn voor de toekomst?

Rekening vooral in het buitenland

Als gevolg van deze aanpak kon IJsland in de eerste jaren van de crisis een groot deel van de ongezond hoge nationale schuld wegsnijden. Veel sneller dan veel andere landen. Deze harde ingreep was alleen mogelijk doordat de drie grootbanken hun internationale avonturen vooral in het buitenland hadden gefinancierd. De rekening voor de redding kwam zo grotendeels bij internationale beleggers te liggen. ‘We hadden geen keus. Als we hadden geprobeerd de banken te redden door hun schulden te garanderen, was het land failliet gegaan.’

Een betere aanpak, maar leuk was het niet, aldus Guðmundsson. De IJslandse economie zakte begin 2009 door zijn hoeven. De munt (kroon) kelderde, de inflatie schoot omhoog en de gewone man, die mede dankzij de probleembanken jaren boven zijn stand had geleefd, zag zijn koopkracht achteruit hollen. Er volgden huisuitzettingen en persoonlijke financiële drama’s.

Lessen van Lehman

Tien jaar geleden brak de grootste economische crisis uit sinds de Grote Depressie van de jaren dertig. Problemen in een niche van de Amerikaanse hypotheekmarkt bleken wereldwijde gevolgen te hebben voor de beleggingsportefeuilles van financiële instellingen. Banken gingen over de kop, overheden moesten zich diep in de schulden steken om het puin te ruimen. Zaterdag verschijnt bij het FD met Lessen van Lehman een boek dat tegelijkertijd terugblikt en vooruitkijkt. Zijn de uitgedeelde klappen verwerkt? Wat is er gebeurd met de hoofdrolspelers van toen? Maar ook: zijn we nu in staat om een volgende megacrisis te voorkomen, of op zijn minst beter te verduren?

IJsland kreeg te maken met een voor het land nieuw fenomeen: volkswoede. Demonstranten eisten begin 2009 het aftreden van Guðmundssons voorganger, Davíð Oddsson. Tot in zijn achtertuin toonden ze hun ongenoegen. Onder Oddssons bewind waren de banken immers buitensporig gegroeid.

Van Guðmundsson geen kwaad woord over zijn voorganger: ‘Daarover mogen anderen oordelen.’ Wel zegt hij dat er onder zijn bewind, dat in maart 2009 begon, veranderingen zijn doorgevoerd in het toezicht.

Teugels zijn aangetrokken

De banken zijn gezond gemaakt, hun internationale ambities aan banden gelegd en het belangrijkste: de monetaire teugels zijn strak aangetrokken. Eerst waren er restricties om kapitaalvlucht tegen te gaan. Die regels zijn inmiddels omgebogen om een grote instroom van buitenlands kapitaal tegen te gaan.

Dat risico bestaat doordat de rente in IJsland (de beleidsrente is momenteel 4,25%) een stuk hoger ligt dan in grote delen van de rest van de wereld. ‘Zonder deze sluisdeuren zou IJsland een ongewenste opwaardering van de munt krijgen. De economie zou kunnen oververhitten en de onherroepelijke dip erna zou veel dieper zijn.’

Volgens Guðmundsson piekte de economische groei van IJsland waarschijnlijk in 2016 en koelt hij sindsdien langzaam af naar meer houdbare niveau’s.

Gouverneur Már Guðmundsson van de IJslandse centrale bank Sedlabanki.

Of hij zich zorgen maakt over een terugval in het toerisme, dat mede aan de basis lag van het snelle herstel na de crisis? ‘Er is natuurlijk een risico dat er een daling van het toerisme komt, wat de economie zou afzwakken. Natuurlijk zouden de banken dat voelen, omdat ze geld aan de toeristische sector hebben uitgeleend.’

‘Maar we denken dat deze risico’s beperkt zijn. De economie staat er veel beter voor dan tien jaar geleden. We hebben betere buffers en ruimte om te manoeuvreren.’ Komt er in IJsland dan nooit meer een crisis zoals in 2008? ‘Misschien over tweehonderd jaar als mensen alles weer vergeten zijn.’

Dat klinkt uiterst overtuigd van het eigen gelijk, maar na deze door hem afgegeven analyse maakt dat indruk vanuit een authentieke houding. Het zou me niet verbazen als hij gelijk blijkt te hebben (maar ik ben geen econoom!).

https://fd.nl/economie-politiek/1265260/ijsland-heeft-bankencrisis-beter-aangepakt-dan-eu