Tags

De euro en defensie zijn elkaars tegenpool (Maarten Schinkel, nrc.nl, 5-7-18)

5 juli 2018

Of Europa voortaan zijn eigen broek wil ophouden bij de landsverdediging. Dat is de boodschap die de Amerikaanse president Trump te pas en te onpas zijn Europese vrienden onder de neus wrijft. Ook volgende week tijdens de NAVO-top zal dit het voornaamste onderwerp van gesprek worden. Er is een afspraak, de zogenoemde NAVO-norm, waar veel Europese landen zich al meer dan twintig jaar niet aan houden. Die norm zegt dat 2 procent van het nationaal inkomen moet worden besteed aan defensie.

Hierbij zijn een tweetal vragen te stellen: ‘Heeft Trump gelijk, en waarom?’ en de tweede: ‘Hoe komt het dat de VS altijd op de 2% hebben gezeten of eraan vastgehouden?

Het is naar mijn gevoel namelijk te gemakkelijk om Trump op voorhand gelijk te geven wegens ‘afspraak is afspraak’, waaraan je je te houden hebt. Trump is geen onderdeel van de EU met z’n stabiliteitspact en daarmee de EMU-normen van 3%-begrotingstekortnorm en 60% staatsschuld. En in crisistijden waarin de eurozone afgelopen decennium verkeerde, al helemaal niet omdat er hogere belangen van het tegengaan van Brusselse boetes op het spel stonden. Dan heb je als Trump gemakkelijk praten.

Maar waarom hebben de VS zich aan de 2% gehouden? Vanwege hun belangen om IS te bestrijden, lijkt me en dus hun belang om militair nummer 1 in de wereld te blijven. Dat lijkt me een logisch en ook begrijpelijk en dus legitiem uitgangspunt, die een Amerikaan als vanzelfsprekend neemt.

Zo geredeneerd heeft Trump dus geen vanzelfsprekend gelijk aan zijn zijde, maar een geopolitieke en in dat geval heeft hij ook niet het recht om de EU-lidstaten te vermanen om zich aan ooit gemaakte afspraken te houden. En dus heeft Trump naar mijn vermoeden een dubbele agenda, te weten dat zijn mondiale gezag alleen maar sterker wordt als de Europese Navo-leden mee doen met dit mechanistische wapengekletter.

Maar daarom zou de EU zich beter kunnen gaan bezinnen – tegen deze ‘achtergrond’-situatie – op de vraag wat ons EU-aandeel zou moeten zijn, aangezien alle militaire deskundigen die van tijd tot tijd in de pers hun visie geven, collectief van mening zijn dat de Russische strijdkrachten niet meer als 100% op orde zijn. Daar ga ik dus ook maar vanuit, met als de onbekende factor of er in deze tijden nog de noodzaak van militair materieel bestaat, dan wel om ons (Navo) eerder te gaan richten op cyberoorlogen in de toekomst, hoe dat er ook uit moge zien.

Maar natuurlijk zitten alle generale staven in alle Navo-landen gebakken aan de oude militaire strategieën die inmiddels al archaïsch, of op z’n minst achterhaald. Dreigementen via nepmails en nepnieuws uit Ruslan, China of waar vandaan ook, moeten dus gerelativeerd worden.

Maar wie zijn de hoofdschuldigen? In de eurozone is er een – informele – grens tussen de noordelijke landen, die zuinig en verantwoordelijk zeggen te zijn, en de zuidelijke landen, die er volgens het noorden maar wat op los leven. Wijn en vrouwen, om ex-minister Dijsselbloem te parafraseren.

Opmerkelijk genoeg is dat bij defensie precies andersom. De Duitse bestedingen in 2017: 1,2 procent, volgens gegevens van de Zweedse defensiedenktank SIPRI. Dat is ver onder de NAVO-norm. Nederland: ook 1,2 procent. Oostenrijk (0,7 procent), België (0,9 procent), Luxemburg (0,5) en Ierland (0,4).

Als ik mij niet vergis zijn dit de landen die inmiddels de stabiliteitsnormen hebben bereikt en dat dus dankzij de defensiebezuinigingen.

Zet daar het zuiden van de eurozone eens tegenover: Spanje (1,2) zit laag. Maar Portugal zit op 1,7 procent, Italië op 1,5 procent, Griekenland op 2,5 procent en Frankrijk op 2,3 procent. Samen komen de zuidelijke landen dicht bij de norm van 2 procent. De noordelijke komen eerder in de richting van 1 procent.

De grote verrassing is dat hier Griekenland in dit rijtje staat met 2,5%, waaruit ik de conclusie trek dat dit euroland sneller uit hun schulden ECB/IMF hadden kunnen verlossen en zich dus in ‘overdreven mate’ hebben gehouden aan de eisen van de schuldeisers. Wat een tragiek; zelfs om horendol van te worden. om het maar sarcastisch uit te drukken: Trump heeft in Griekenland het braafste jongetje uit de klas aangetroffen, maar met eindeloos veel menselijk leed vanwege de ondergane armoede, die sterker was dan in enig ander euroland.

Schandelijk is dit in mijn ogen, want armoedebestrijding is onder alle omstandigheden prioriteit nummer één, maar de Grieken zagen zich gedwongen om daarvan af te zien. Als armste land in de EU de zwaarste defensielasten te dragen is simpelweg te gek voor woorden. Of waren de Grieken bang voor een Turkse invasie? Een voor mij wezenlijker vraag is of Brussel bekend was met deze wanverhouding en zo ja, waarom is er geen overleg met de Griekse regering gevoerd?

Het cijfer voor Frankrijk van 2,3% is vermoedelijk ook te danken aan de geopolitieke ambities van dat land en dus logisch dat er spontaan zo’n sterke inbreng binnen de Navo ‘geregeld’ is, want alleen maar eigen nationaal belang.

Intussen zijn er de klachten over de hoge begrotingstekorten en staatsschulden in het zuiden. Maar moeten we dat niet compenseren voor hun veel hogere defensie-uitgaven?

Die klachten kunnen natuurlijk moeiteloos worden verklaard uit de defensieuitgaven, zodat het veel langer dan nodig is zou duren om die staatsschulden terug te brengen naar EU-normen.

Stel dat elk land zich sinds 1999 aan de NAVO-norm had gehouden. Landen met hogere defensie-uitgaven hadden minder hoeven besteden, en hadden dus een deel van de bestede gelden niet hoeven lenen. Landen die te laag zaten hadden juist meer moeten uitgeven, en dat juist wel moeten lenen. We nemen voor iedereen een vriendelijke rente van 2 procent.

‘Landen met hogere defensie-uitgaven hadden minder hoeven besteden’: Bedoeld wordt natuurlijk dat die landen en hun bevolking minder hoefden te besteden aan militaire uitgaven en investeringen, maar omgekeerd in het dagelijks leven minder konden consumeren. En vice versa in noordelijke richting waar gekort is op defensieuitgaven en andere overheidsuitgaven zoals onderwijs en zorg, die zwaarder in de burgers drukken vanwege een meer ontwikkelde verzorgingsstaat dan de zuidelijke landen. Er ontstaan op deze wijze interessante verschillen die aantonen hoe weinig geharmoniseerd en geconvergeerd het economische verkeer binnen de EU verloopt.

Het resultaat: de Nederlandse staatsschuld, de trots van de natie, zou 10,7 procentpunt van het bbp hoger zijn geweest dan nu. De Duitse staatsschuld 11,2 procentpunt. Dus geen 64 procent bbp voor Duitsland, maar 75 procent. Frankrijk, dat altijd méér dan 2 procent uitgaf, zou geen staatsschuld hebben van 96 procent, maar van 90 procent. Griekenland mocht 17 procentpunt van zijn staatsschuld aftrekken. Enzovoort. Bovendien: defensie-uitgaven hebben over het algemeen een licht drukkend effect op de economie, vergeleken bij veel andere overheidsbestedingen. Dat was dus nog een extra nadeel voor het zuiden en een extra voordeel voor het noorden.

Interessante waarnemingen van de auteur! En nuttig materiaal om een evaluatie van de eurocrisis aan te gaan.

De overheidsfinanciën van de verschillende eurolanden zouden, kortom, een stuk dichter bij elkaar liggen dan nu het geval is. Tegenover de beschuldiging dat het zuiden gratis op de treeplank van de gemeenschappelijke munt meerijdt, mag het verwijt worden gesteld dat het noorden meerijdt op de treeplank van de landsverdediging.

Wat de toekomst betreft: de zuidelijke landen zullen relatief makkelijk aan de hogere Amerikaanse defensie-eisen tegemoet kunnen komen. Of ze zijn daar, in het geval van Frankrijk en Griekenland, al lang. Duitsland, Nederland, en al die andere predikers van de verantwoordelijkheid zullen juist de grootste inspanning moeten verrichten. Of ze dat zullen doen? In Nederland gaat de Defensiebegroting omhoog naar, houd u vast, 1,31 procent van het bbp. In Duitsland wordt het vooralsnog niet veel beter.

Dat zijn politieke keuzes. Maar zou het dan niet gepast zijn om, bij de beoordeling van de financiën van de eurolanden door de Europese Commissie, wat meer rekening te houden met defensie?

Niet alleen met defensie, maar ook met andere basiswaarden zoals de grondrechten binnen de EU!

[Maarten Schinkel schrijft over economie en financiële markten.]

https://www.nrc.nl/nieuws/2018/07/05/de-euro-en-defensie-zijn-elkaars-tegenpool-a1608966

 

Advertisements