Tags

Vrijheid van meningsuiting en vrije pers

Aan de orde is het dertigledendebat over de aanval op de vrijheid van meningsuiting en de vrije pers.

De voorzitter:
Aan de orde is het dertigledendebat over de aanval op de vrijheid van meningsuiting en de vrije pers. Ik heet de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van harte welkom en geef de heer Baudet namens Forum voor Democratie het woord.

De heer Baudet (FvD):
Dank u wel, mevrouw de voorzitter. We spreken vandaag over het concept nepnieuws en de inperking van de vrijheid van meningsuiting als gevolg van de taskforce die de Europese Unie aan het opzetten is om het debat te smoren. Dat is wat hier aan het gebeuren is. De zoektocht naar waarheid, naar wat feiten zijn, naar wat nou precies het geval is en wat niet, vormt het leidende motief van elke vrije samenleving. Wij zijn hier dagelijks met elkaar in gesprek, zo ook de mensen in Nederland. Telkens kom je nieuwe perspectieven tegen, nieuwe ontdekkingen. Dat is wat wetenschappelijke vooruitgang mogelijk maakt. Dat is wat tolerantie mogelijk maakt. Dat is wat democratie mogelijk maakt. Dat iemand nu gaat bepalen wat waar is, wat feitelijk juist is en wat nepfeiten zijn, gaat in tegen alle beginselen van een vrije samenleving, waar wij voor staan. En als je een staat hebt die dat doet, is dat nog veel erger, want een staat heeft macht over burgers. Een staat kan burgers afremmen en onderdrukken. En de media in een vrije samenleving horen de staat te controleren, niet andersom.

Baudet begint met de vaststelling waar het debat om draait: het ‘concept nepnieuws en de inperking van de vrijheid van meningsuiting als gevolg van de taskforce die de Europese Unie aan het opzetten is om het debat te smoren.’ Maar deze formulering komt neer op een veronderstelling van de spreker en niet om een feit. En daarmee geeft de geachte afgevaardigde ook zijn visitekaartje af. het draait niet om waarheidsvinding in dit debat, maar om zijn persoonlijke of formele partijstandpunt op de agenda te plaatsen.

Waaruit is dat af te leiden? Uit het feit dat hij vindt dat de ‘taskforce die de Europese Unie aan het opzetten is om het debat te smoren.’ Hij vindt dat – wat zijn goed recht is – maar ik vind wat anders. Volgens mij verkeren wij in de EU nog steeds in de zoekfase na de openbaarmaking en dus ontdekking van de schandalen via Facebook en het gebruik van big data om de politiek en maatschappij te manipuleren, hetgeen betekent dat we een geheel nieuw fenomeen van ‘nepnieuws’ hebben ontdekt via algoritmes. Dat was voor het grote publiek volkomen onbekend en alleen voor insiders als hackers en whizzkids natuurlijk als insidersgeheimen bekend.

Dat er een uitverzieking van president Trump mee mogelijk werd gemaakt was veler ogen een verrassing van de eerste orde, of zelfs een regelrechte schok. Maar dat er veel meer mogelijk was geworden dan wij ooit hadden gedacht, en dat dan in de overwegend commerciële zin van deze context, te weten dat consumenten direct kunnen worden gemanipuleerd om iets te kopen, betekende een ‘aanslag’ op onze handelingsvrijheid. Maar de politiek blijkt natuurlijk een gemakkelijke prooi want het maakt de algoritme-multinationals als Facebook, Google, Apple en Amazon machtiger dan ooit, ook in de sfeer van de achterkamertjes. Want informele contacten worden nooit openbaar.

Dat was voor mij de oorzaak dat de EU zich hiermee ging bezighouden: tegen de achtergrond dat Europa achterloopt op het terrein van informatietechnologie, algoritme-instrumenten (vergeleken bij de VS en China) meer in het algemeen het instrumentarium om via de techniek de maatschappij en het politieke bestuur plat te leggen (ik verwijs naar de laatste column van Luuk van Middelaar in NRC:

https://www.nrc.nl/nieuws/2018/06/15/trump-raast-en-europa-heeft-geen-weerwoord-a1606811

Gelet op Baudet’s kritiek op de ‘kartelkranten’ wekt het geen verbazing dan hij deze briljante analyse niet gelezen heeft.

Het is dus vanuit dat perspectief vanzelfsprekend een onderzoek door de EU wordt ingezet hoe wij als Europa ons daartegen kunnen wapenen. En dat is wat anders dan ‘het debat te smoren’, maar wel logisch vanuit zijn anti-EU gezindheid. Maar ook beschuldiging dat de EU het debat probeert is smoren is een grof verwijt en een belediging aan het adres van de Europese Commissie. Dit schrijf ik omdat ik inmiddels ook geen goed woord over heb voor de voorzitter Juncker en dat hij er met zijn commissie niets van gebakken heeft, evenmin als zijn voorganger.

Maar anders dan Baudet zie ik geen andere mogelijkheid in een globaliserende wereld dan de EU tot een sterke en krachtige Unie te formeren door een duizend tal hervormingen door te voeren en wel door middel van volkskracht omdat de bevolkingen van lidstaten inmiddels wakker zijn geworden en meer zeggenschap, openheid en transparantie opeisen. Dat is dus ons Europese perspectief op de korte termijn om initiatieven te lanceren en op langere termijn die hervormingen erdoor te drukken. Wij burgers – citoyens – zijn immers sinds de Franse Revolutie de baas en niet de bestuurders. Maar alle generaties zijn dat na die revolutie weer snel vergeten en pas nu is de tijd aangebroken om dat hervormingspad weer te gaan bewandelen.

De laatste zinnen vanaf ‘Dat iemand nu gaat bepalen wat waar is, wat feitelijk juist is en wat nepfeiten zijn, gaat in tegen alle beginselen van een vrije samenleving, waar wij voor staan’ zijn dus onjuist – ook al noemt Baudet dat zelf wel ‘feitelijk juist’ – en daarmee in mijn ogen onzin.

Het debat van gisteravond heeft mij verbijsterd vanwege de onbenulligheden die werden uitgewisseld en daarom zal ik het hele debat vanuit deze plaats kritisch gaan bespreken. Met name omdat de basiswaarden uit onze grondwet door maar weinig Kamerleden worden begrepen. Het is tijd voor een stevig debat op dit scherm om ook de academische wereld van staatsrechtgeleerden weer te laten participeren en het liefst in landelijke dagbladen. Alhoewel ik me natuurlijk bewust ben dat de grondwet niet eenduidig kan worden geïnterpreteerd, want een complexe compromisformule met de nodige tegenstrijdigheden zoals bijvoorbeeld de vrijheid van meningsuiting, maar daarom des te interessanter om daarvoor in dit tijdsgewricht oplossingen te vinden.

Advertisements