Tags

Marc CHAVANNES, Correspondent Politiek, 16-6-18

Europa krijgt een spoedcursus zelfredzaamheid. De EU is een economische reus, maar geen staat en geen eenheid.

Vorig weekeinde maakte president Trump in Canada de G7 met de grond gelijk. Het is een ouderwets ogend gezelschap: VS, Canada, Japan, Frankrijk, Duitsland, Verenigd Koninkrijk, Italië en de EU als vaste gast. De grootste economieën zonder China. [Zou het ontbrekende Zuid-Korea te vergelijken zijn met Italië?,jw]

Klimaat en gendergelijkheid, dat zijn agendapunten waar de impulsieve zakenman uit het Witte Huis geen geduld voor had. Maar de minachting jegens oude bondgenoten gaat verder.

Om zijn voorkeur voor ondemocratische leiders te illustreren spoedde Trump zich naar Singapore waar hij dinsdag de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un prees en een wereldpodium gaf. Zij tekenden een ‘veelomvattend’ document.

Het beloofde een nieuwe wereld en was historisch, volgens Trump. Op z’n best een begin van onderhandelingen, maar een gemiste kans voor de mensenrechten, volgens deskundigen met meer afstand.

Europa onder druk

Deze gebeurtenissen onderstrepen dat de Verenigde Staten de oude bondgenoten in Europa niet meer zo nodig heeft.

En de EU heeft Trump vanwege zijn primitieve, lineaire beleid niet nodig omdat de huidige wereldconstellatie ook zonder leiders kunnen, maar aan dat idee moet de wereld nog gaan wennen en dat duurt vanwege het ingebakken conservatisme een aantal generaties omdat de bevolking dan zijn verantwoordelijkheid zelf (op individuele basis) moet oppakken.

Dat betekent dat de door de VS ter bescherming van de eigen industrie aangekondigde handelsoorlog kan losbranden. Trump zoekt de tariefconfrontatie met China én met Europa.

Dat ‘speelse’ verkiezingsbeloften – nodig om opponent Hillary Clinton uit haar tent te lokken – nu in praktijk moeten worden gebracht was voor hemzelf een even grote verrassing als voor alle politieke waarnemers, ook Clinton. Maar in het kader van de politieke evolutie, die aanstuurt op voortdurende groei van rechtvaardige verhoudingen, was zij vergeten dat zij teveel dacht te moeten steunen op Wall Street en de financiële elite van de VS, waarvan de cultuur haaks staat op rechtvaardigheid.

Daar komt bij dat ook vorige Amerikaanse presidenten in NAVO-verband al jaren aandrongen op verhoging van de defensie-uitgaven. Gezien Trumps gebrek aan zachtzinnigheid kan de aanstaande NAVO-top op 11 en 12 juli in Brussel een pittige ontmoeting opleveren.

Het aandringen op verhoging van defensie-uitgaven kan ook tactisch worden beschouwd omdat de staatsschulden van de VS al sinds jaar en dag te hoog zijn, en infrastructurele maatregelen daarmee op achterstand komen. Waarom is heeft de EU onder de vorige president Obama geen pogingen gedaan om deze defensie-investeringen te bespreken om tot een handzaam compromis te komen. Maar dat is alleen achteraf een zinvolle vraag, omdat de wereld toen nog niet wist dat er zo’n dramatische wisseling van de wacht zou aanbreken. En met de huidige president is geen zinvol gesprek, laat staan dialoog, mogelijk.

Ook zonder het wegvallen van Amerika’s veiligheidsparaplu heeft Europa moeite punten van overeenstemming te vinden. De komst van een populistische regering in Italië lijkt de verschillen van mening rond de opvang van migranten van buiten de EU te verscherpen.

Het bereiken van een Europese aanpak wordt bemoeilijkt doordat de kleinere coalitiepartner van Angela Merkel, de Beierse CSU, een harder anti-immigratiebeleid wil afdwingen. Die crisis bedreigt het voortbestaan van de pas drie maanden oude Duitse regeringscoalitie.

Dat de CSU een harder anti-immigratiebeleid wil afdwingen is alleen maar logisch gezien de verdere opmars van AfD. Het heeft dus voor CDU/CSU geen zin om ideaal vluchtelingen opvang na te streven omdat het de ondergang wordt van de huidige politieke constellatie in Duitsland, zoals dat in ons land en overal binnen de EU het geval is. De massa’s gaan zich wreken als een vorm van ‘opstand der horden’ omdat ze worden genegeerd door de politiek. Dat is de dood in de pot voor de huidige generatie politici.

De Europese regeringsleiders proberen over twee weken op hun top een gemeenschappelijk migratiebeleid vorm te geven. Premier Rutte verklaarde zich gisteren bereid alles te doen om een oplossing te vinden. Dat zou kanselier Merkel kunnen helpen.

Die poging is broodnodig en zelfs levenreddend voor de EU.

Rutte nu EU-fan

De beweging was al een tijdje zichtbaar. Deze week voltooide Mark Rutte zijn ontwikkeling. In een toespraak voor het Europees Parlement sprak de Nederlandse minister-president lovend over het belang van de Unie. Samenwerken moet.

Het gaat gegarandeerd te ver om te stellen dat Rutte ‘nu EU-fan’ is, aangezien hij ‘meer eenheidsgevoel’ nu uit pragmatische noodzaak ten tonele heeft gebracht, aangezien de EU zonder het motto ‘eenheid maakt macht’ geen gesprekspartner meer is voor internationale gremia. Daarin heeft Trump gelijk en alleen daarom is het een onverwacht geschenk voor de EU dat hij geïnstalleerd werd als nieuwe president om de EU de noodzaak aan te reiken om tot volwassen beleid te komen opdat de EU meer consistentie en coherentie zal weten te bereiken. Die kans moet de EU dus gaan benutten. Anders is er weer een kans op politieke eenheid (zonder politieke unie of federatie), en een meer democratische en transparante EU te ontwikkelen, verloren gegaan. Dat mag niet gebeuren.

Brexit-chaos in VK

Het was weer een topweek voor liefhebbers van het steeds meer bizarre drama dat Brexit heet. In een lang en bochtig parlementair debat deed premier May een poging de voorstanders van een radicale breuk met de EU en de voorstanders van een zachte Brexit, althans binnen haar Conservatieve partij, min of meer op één lijn te houden.

Allemaal voorbeelden van een archaïsche politieke conditie van het VK. De politiek wereld of eigenlijk cultuur is in de 19e eeuw blijven steken.

Interessant is het volgende nieuwtje:

Het Lagerhuis houdt een vinger in de pap houden nadat dat de regering met de overblijvende EU-landen een scheidingsakkoord heeft bereikt. Over wat er wel en niet is afgesproken in het Lagerhuis zal de eminente Britse brexitoloog en journalist Jon Henley volgende week op De Correspondent nader berichten.

Politieke militaire missies

Nederland trekt zijn militaire missie in Mali terug in mei 2019. Sinds 2014 probeerde die missie een bijdrage te leveren aan de vorming van zoiets als een rechtsstaat. Daar is weinig van terecht gekomen.

Met deze constatering kan worden vastgesteld dat de politiek-sociale infrastructuur van Mali in het geheel niet toe is aan de ontwikkeling van een rechtsstaat en dat het Westen moet afleren dat als exportartikel te bezigen omdat het per definitie tot mislukken gedoemd is.

In een rapport dat deze week verscheen schetst de Algemene Rekenkamer de menselijke en materiële uitputting van de defensie als gevolg van buitenlandse militaire missies.

De beide artikelen in nrc.nl van eergisteren (Floot Boon: ‘Krijgsmacht wil in buitenland te veel met te weinig’ en Bram Vermeulen: ‘Mali is er slechter aan toe dan toen jullie kwamen’) 14/6 zijn betere maatstaven om te beoordelen waarom de missie Mali is beëindigd. Er wordt in beschreven waarom de missie wel moest mislukken en ook wordt verwacht dat het trainen van Afghaanse special forces een meer zinvolle activiteit zal (kunnen) betekenen. Mijn conclusie is dat het geciteerde rapport van de Rekenkamer zinloos is vanwege de algemene formulering: ‘van buitenlandse militaire missies’. Dat zegt dus niets en is zinloos. Natuurlijk zijn/bestaan er zinvolle missies maar meer openheid van zaken (en verschijnend in de media) lijkt een noodzaak.

Volgens premier Rutte zijn er de afgelopen jaren in Mali wel degelijk stappen richting veiligheid en vrede gezet. En tienduizenden vluchtelingen zijn teruggekeerd naar het land. Mali is geen kalifaat geworden. Dankzij de VN-missie waar Nederland aan meewerkt.

Uit de NRC is duidelijk geworden dat Noord-Mali wel een kalifaat is geworden.

Het vertrek is niettemin weinig subtiel. Destijds wilde Nederland een jaar een zetel in de Veiligheidsraad veroveren. Het werd een jaar gedeeld met Italië. Nu ons half jaar bezig is, vertrekken we, uit Mali.

Deze conclusie van de auteur blijkt onjuist te zijn volgens NRC. De afspraken hadden scherper moeten zijn en met het verschil tussen VN- en NATO-missies moet méér gedaan worden in de toekomst omdat opereren onder VN-mandaat alleen maar frustraties oproepen vanwege de laksheid en organisatorische chaos. Het veroveren van een zetel in de Veiligheidsraad heeft dus achteraf geen zin gehad. Daar valt niets te bereiken behalve tijdverspilling door met name Rusland en China die alle cruciale stemmingen blokkeren.

Rond het Binnenhof

… wordt een tussentijds rapport verwacht van de staatscommissie parlementair stelsel. De commissie zei eerder in een probleemverkenning te willen kijken naar o.m. de rol van politieke partijen, de kabinetsformatie, het tweekamerstelsel en de macht van de nationale overheid.

Hopelijk wordt het publiek niet teleurgesteld door waterige aanbevelingen die tot heden gebruikelijk waren zoals in het verleden met de Staatscommissies-Biesheuvel en eerder Cals/Donner.

Het komt niet zo vaak voor dat topambtenaren hun herinneringen opschrijven en publiceren. In het geval van Wim Kuijken levert dat scherpe notities op over premier Balkenede, van wie Kuijken de hoogste ambtenaar was.

En ten slotte…
… houdt de Kiesraad 29 juni een symposium over ‘De verkiezing van de toekomst’. Aanleiding is de viering van 100 jaar algemeen kiesrecht.

Bij die gelegenheid zullen de Leidse historicus Geerten Waling en ik een aantal gedachten ontvouwen en daarover in debat gaan, met elkaar en met de zaal.

Marc Chavannes

Advertisements