Tags

De kracht van haar concept is de burgersoevereiniteit en dat is een geheel nieuw concept dat alles, al het oude, op losse schroeven zet. Lees mee en geniet in plaats van huiveren!

Europese mars

(27) Bezield door de wens naar eenheid en de idee van de vrijheid als echo van de Franse Revolutie schreef Johann Gottlieb Fichte [de filosoof] in 1808 zijn Reden an die deutsche Nation, een natie die toentertijd nog helemaal niet bestond. ‘Natie’, dat moest begrepen worden als het codewoord voor eenheid, en niet voor nationaal gedweep met folklore; Duitser zijn betekende in het Duitse idealisme [waar Thorbecke ook gecharmeerd van was] geestelijk wereldburgerschap en wereldgeschiedenis. Fichte liep als het ware vooruit op het door de Ierse politicoloog Benedict Anderson geïntroduceerde begrip imagined community, de ‘verbeelde gemeenschap’, die in de geest begint voordat ze werkelijkheid wordt.

Voor Europa geldt hetzelfde. Het betoog hebben we al. Het is de compleet tegen de tijdgeest in geschreven Discours a la nation Européenne van de Franse filosoof Julien Benda uit 1932, waarin hij zich beroept op Fichte en het Duitse idealisme. Ook hier moet ‘natie’ gelezen worden als codewoord voor eenheid, niet als iets nationalistisch. Het zou goed zijn dat betoog onder het stof vandaan te halen als waarschuwing voor de publieke en civilisatorische gevolgen van een verlies aan betekenis van de humanistische waarden. In wezen is het een afrekening met de geseculariseerde moderne tijd, actueler dan ooit. Benda peinst er niet over om de morele principes van de Europese geest te relativeren. En Europa kan ook nooit alleen door economische samenwerking gerealiseerd worden. het scenario van Jean-Claude Juncker, ‘terug naar de binnenmarkt’, zou bij hem een bevreemd hoofdschudden teweeg hebben gebracht. Het betoog van Benda is een leidraad voor politieke integratie.

Laten we aldus vasthouden: het gaat om de betekenis van de humanistische waarden en Europa kan ook nooit alleen door economische samenwerking gerealiseerd worden. Punt.

Fichte wilde de inspirerende begrippen liberté, égalité en fraternité enten op het Duitse streven naar eenheid. Zijn betogen leidden tot een nationalistische bewustwording, die in 1832 bij het Hambacher Fest uiteindelijk uitmondde in een emancipatorische beweging van onderop, gedragen door de burgers van Duitsland. We zijn nu dus op zoek naar een Europees Hambach, dat in een Europese Vormärz uitmondt – als verzet tegen staatkundige versnippering en reactie. Net als toen gaat het nu om burgerlijke oppositie tegen de restauratie, om eenheid, vrijheid en volkssoevereiniteit. De kracht van de Vormärz die begon met het Hambacher Fest was het samengaan van een grote – destijds nationale – beweging die vleugels kreeg door de belofte van zowel gelijkheid als vrijheid. Nu zou het een Europese beweging moeten zijn. Ook destijds is het niet van vandaag op morgen gegaan, het proces duurde decennialang, de vrijheid en de eenheid van de burgers moesten bevochten worden, en het begon met de Duitse Douane-unie (1834). De burgerlijk-democratische en nationale eenheids- en vrijheidsbeweging tegen de restauratieve geest van de Heilige Alliantie (het sinds 1815 bestaand bondgenootschap van Rusland, Oostenrijk, en Pruisen tegen de democratische idealen van de Franse Revolutie) mondde na de revolutie van 1848-1849 uit in verkiezingen voor de constituerende nationale vergadering in de Paulskirche in Frankfurt. Het was nog een lange weg naar de verkiezingen van de Rijksdag van de Noord-Duitse Bond van 1867 met een voor die tijd in alle opzichten revolutionair, algemeen, gelijk en direct kiesrecht.

Wordt vervolgd

Advertisements