Tags

Een gevaarlijk spel met de euro in Rome (Column Maarten Schinkel, Katern Economie/nrc.nl, 17-5-18)

# Terug naar de tijd van vóór Maastricht? Gelekte documenten uit de coalitie-onderhandelingen in Italië suggereren dat de Vijfsterrenbeweging en de Lega Nord, de twee partijen die onderhandelen, het liefst zouden zien dat hun land zijn monetaire en budgettaire soevereiniteit van destijds terugkrijgt. Maar waar ga je dan precies naar terug?

# De euro wordt vaak gezien als een plotselinge stap naar verdere integratie, die in 1992 zijn beslag kreeg in het Verdrag van Maastricht. De werkelijkheid is gecompliceerder. Europa had sinds 1957 nooit veel last van interne valutaschommelingen. Alle Europese munten zaten vast aan de Amerikaanse dollar, onder het systeem van Bretton Woods dat dertien jaar eerder, in 1944 was overeengekomen. De dollar zelf was op zijn beurt gekoppeld aan goud.

# Dit getrapte systeem zorgde lang voor stabiliteit. Indirect was het gevolg dat er eveneens vaste wisselkoersen waren tussen de EEG-leden onderling, behoudens een enkele officiële devaluatie van tijd tot tijd. Dat veranderde toen begin jaren zeventig bleek dat Bretton Woods onhoudbaar was en de Amerikanen de koppeling tussen dollar en goud los moesten laten.

# In Europa was nauwelijks gerekend op de chaos die dat teweegbracht. Een goed functionerende interne markt komt in de problemen als de onderlinge wisselkoersen wild gaan fluctueren. En dus werd een oplossing gezocht. Een ‘slang’, waarin de munten los-vast aan elkaar zaten. Een ‘tunnel’ om te voorkomen dat die slang van wisselkoersen te wild ging kronkelen. En uiteindelijk een Europees Monetair Stelsel (EMS) dat verordonneerde dat munten binnen een enge bandbreedte ten opzichte van elkaar mochten fluctueren. Centrale banken moesten door de rente te verhogen of te verlagen voorkomen dat hun munt uit zijn band brak, tot aan steunaankopen en -verkopen toe.

# Alles mislukte. Het was de val van de Italiaanse lire die, samen met het Britse pond, in september 1992 de doodsklok van het EMS luidde. Toen een jaar later een run op de Franse franc noodzaakte dat de bandbreedte zodanig moest worden opgerekt dat hij zijn betekenis verloor, was het systeem ter ziele.

# De euro komt dus niet uit de lucht vallen. Hij is de zoveelste oplossing voor een blijvend probleem: wisselkoersstabiliteit in de EU. Uiteindelijk komt het erop neer dat alle deelnemende landen min of meer dezelfde budgettaire en economische beleidsprincipes hanteren. Inderdaad: dat je met zijn alleen meer gaat lijken op één land. Of de architectuur van de euro daar ideaal voor is, is een tweede. Maar terug naar vóór Maastricht lost weinig op.

Italië heeft heimwee naar het devalueren van zijn munt. Dat was, en is, een schijnoplossing

# Dat geldt zeker voor de Italianen. Er lijkt een heimwee te bestaan naar de tijd dat een verlies aan concurrentiekracht kon worden opgelost door van tijd tot tijd de munt te devalueren. Dat was, en is, een schijnoplossing. Inflatie holt de herwonnen concurrentiekracht vanzelf weer uit, en het enige wat je er aan overhoudt is een risicopremie op je rente, die de rentevoet hoger maakt dan hij zou hoeven zijn.

# Kan Rome zich dit permitteren? Een staatsschuld van 130 procent van het bruto binnenlands product zegt al genoeg. Dan duurt het inderdaad niet lang voor er een oproep komt die schuld gedeeltelijk kwijt te schelden of af te schrijven, middels de 250 miljard aan staatsleningen die in het kader van het opkoopbeleid van de Europese Centrale Bank rusten op de balans van de Banca d’Italia. Monetaire financiering dus? Of een parallelle munt? Dit is een uiterst riskant pad, niet alleen voor Italië, maar ook voor de andere eurolanden.

Vandaar dat de euro maar niet gezond wil worden met de paradox dat er geen inflatie kan ontstaan. Nu komt natuurlijk de discussie op gang of Mario Draghi heimelijk al die jaren zijn geboorteland Italië heeft voorgetrokken, maar ik houd het erop dat hij het gelijk heeft dat hij zich aansloot bij alle centrale banken ter wereld die allemaal met opkoopprogramma’s werken. Het winstpunt van deze column is dat Schinkel zaken beschrijft die ik nog nergens ben tegengekomen en die bewijzen dat de euro een waardeloze en voortijdig ingevoerde constructie was, nog onwetend van het feit dat de letter van het Verdrag van Maastricht niet werkte – lees: kon werken – zonder devaluatiemechanisme per EU-lidstaat binnen de eurozone.

Dat maakte niet alleen inflatiebelofte van ‘tegen de 2%’, bedoeld als stabilisatiemechanisme, tot loze belofte, maar ook de groeivertraging, die de EU moest meemaken ten opzichte van de VS. Kortom, de hele economische of monetaire theorie bleek niet meer op te gaan in deze nieuw gecreëerde muntunie; want die muntunie heeft nooit gewerkt en moet de factor vervangen worden door een nieuwe digitale economische theorie die wel in de realiteit van de dag bestaat mét zijn eigen wetmatigheden. Waarom? Omdat er vanaf de bancaire nerds van het flitskapitaal van de jaren ‘90 een zelfscheppende munt is ontstaan die het oude klassieke stelsel direct naar het museum van de prehistorie heeft verbannen. Volgens mij kan ik nu als amateur-econoom vanuit mijn politieke belangstelling nu alles wel verklaren. Met dank aan Maarten Schinkel!

Mijn conclusie is dan uiteindelijk dat Mario Draghi intuïtief juist heeft gehandeld en dat vakgroepen macro-economie nu een nieuwe monetaire theorie van de 21ste eeuw moeten ontwikkelen, een eeuw die in niets meer lijkt op de oude postmoderne economie van de late 20e eeuw. Dat is alles en laten we niet in paniek raken om de weeffouten van het Maastricht-verdrag. Economisch onvoldragen besluiten werden toen genomen en Gerrit Zalm had ook niets in de gaten als minister van Financiën.

https://www.nrc.nl/nieuws/2018/05/16/een-gevaarlijk-spel-met-de-euro-in-rome-a1603175

[Maarten Schinkel schrijft over economie en financiële markten.]

Advertisements