Tags

Geldkraan gaat dicht voor antidemocratisch EU-land (Ria Cats en Jan Dirk Hekking, Voorpagina papieren editie/fd, 2 -5-18)

‘Deze voorstellen zijn pas het beginspel’ (digitale editie)

Het plan om EU-steun op te schorten als een lidstaat inbreekt op de rechtsstaat, is een brisant onderdeel van het voorstel voor een nieuwe Europese meerjarenbegroting.

Wat vinden drie deskundigen van het plan? Het FD vroeg een reactie aan Rem Korteweg van Instituut Clingendael, Martin Michelot van Europeum Institute for European Policy in Praag en Dimitry Kochenov, adjunct-hoogleraar Europees constitutioneel recht aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Rem Korteweg

# ‘Er zijn niet voldoende instrumenten voorhanden om een land dat eenmaal EU-lid is, weer in het gareel te krijgen. Er zit betonrot in het Europees Verdrag en ik zie het niet gebeuren dat het verdrag wordt aangepast. Al zou je het in een ideale wereld anders vormgeven.’

‘Er zit betonrot in het Europees Verdrag’ betekent in feite niets anders dan dat er weeffouten – en nu langs officiële zijde – in het Verdrag besloten liggen. Als reparatie van dit defect verdragswijziging noodzakelijk maakt, dan zal dat moeten gebeuren, op straffe van verdergaande sabotage van lidstaten die bij aantreden als lidstaat wel bereid waren de EU-regelgeving te aanvaarden, maar bij wisseling van het nationale regime of de nationale regering dat niet meer wenst te doen. Helaas blijkt deze voorzorgsmaatregel niet als noodzakelijk gegeven niet te zijn onderkend bij de oorspronkelijke verdragontwerpers, en dus niet te zijn opgenomen in de oorspronkelijke tekst, maar dat zal nu hersteld moeten worden ten gunste van een rechtvaardig, efficiënt en doelmatig bestuur van de Unie.

# ‘De EU kan een lidstaat via artikel 7 van het verdrag het stemrecht ontnemen, maar dat is een enorm paardenmiddel. Dan is er verder niets meer, bijvoorbeeld hoe je weer op de weg terug moet en hoe je de verhoudingen weer moet normaliseren.’

Al wordt dat ontnemen van stemrecht een ‘enorm paardenmiddel’ genoemd, het valt niet in te zien wat er ernstiger is dan hun huidige nieuwe beleidslijnen in Polen en Hongarije ten koste van de gezondheid van de Unie zelf hun nieuwe identiteit leven proberen in te blazen. Er hoeft dus ook ‘verder niets meer’ want met het huidige beleid in beide lidstaten wordt de Unie al afgebroken. Lang leve het populisme.

# ‘De introductie van positieve conditionaliteit voor de Europese cohesiefondsen lijkt nu een eerste stap. Als je goed bestuurt, dan krijg je geld. Er komt waarschijnlijk geen negatieve conditionaliteit: je wordt gekort bij wijze van straf. De Europese Commissie zal Polen en Hongarije ook niet expliciet noemen. Zo probeert ze een balans te bereiken.’

Zoals het hier wordt neergeschreven (op papier en op het scherm) komt het ‘bereiken van een balans’ neer op een schijnbalans. Het gaat hier om fundamentele basiswaarden van de EU en die mogen en kunnen onder geen beding ondergraven worden. Er zijn zaken waar je niet over onderhandelt en concessies doet. Ook al zijn die regimes democratisch verkozen. Ze zijn simpelweg gebonden aan bestaande wet- en regelgeving van de Unie.

# ‘De voorstellen van de Commissie zijn pas het beginspel. Het is de vraag of dit mechanisme het eind van de onderhandelingen haalt. Ik denk wel dat er op dit moment best veel steun voor is, zeker in West- en Noord-Europa.’

Of ligt het euvel in de overtuigingskracht en –macht van de Commissie zelf, die te eenzijdig economisch monetair (of zo men wil klassiek liberaal, of neoliberaal) is ingesteld?

Martin Michelot

# ‘Wie is de baas over dat sanctiemechanisme’, vraagt Martin Michelot zich af. ‘Is dat het Europese Hof van Justitie, is het de Europese Commissie?’ De voorstellen van eurocommissaris Günther Oettinger lijken op het laatste te wijzen, maar vragen blijven, aldus Michelot. ‘Wat gaat Brussel bijhouden, wat zullen de criteria zijn? Daarover zal een heftig debat zijn.’

Het antwoord luidt natuurlijk de Europese Commissie als dagelijks bestuur, maar dat orgaan dient weer verantwoording af te leggen aan de Europese Raad van regeringsleiders, die uiteindelijk de zeggingsmacht hebben om de Commissie terug te fluiten; al kan de Commissie niet ontslagen worden en ook dat is een weeffout.

# De Europese Commissie moet niet, zoals de regering-Rutte blijkens het regeerakkoord wil, het verschaffen van geld koppelen aan de discussie over het verdelen van migranten en vluchtelingen over de EU-lidstaten, waarschuwt de Franse analist. ‘Dat zou een fundamentele fout zijn. Dit is de enige echte rode lijn die in Polen en Hongarije bestaat. Het is zowel electoraal als politiek een explosieve kwestie.’

Het koppelen aan verdelingsmechanismen als migranten en vluchtelingen is natuurlijk een praktische antwoord aan journalisten op de vraag hoe te handelen, maar het formeel juiste antwoord ligt in de rechtvaardigheidscriteria die besloten liggen in de verdragen; praktisch handwerk als de gesloten vluchtelingenverdragen liggen ook besloten in de Europese verdragen. Dus zoekt Michelot spijkers op laag water.

# ‘Je schiet er niets mee op als je die koppeling legt. Die lidstaten gaan zich met hand en tand verzetten. Hun leiders zullen er niet voor terugschrikken er pertinente onzin over te verkopen. Dit is nou precies een maatregel die de verdeeldheid tussen Oost en West vergroot, en in de regio kan leiden tot verdere erosie van het pro-Europese sentiment.’

Deze reactie getuigt van de ’weg van de minste weerstand’, en zal verhinderd moeten worden door bij blokkade van de zuidelijke lidstaten het effectief invoeren van de EU van twee snelheden omdat de regeringsleiders in de ‘zeurolanden’ hun verantwoordelijkheid niet wensen te nemen.

# Hij denkt niet dat het nieuwe instrument tot meer polemiek tussen Brussel en Polen en Hongarije gaat leiden. Belangrijk is volgens hem wel dat de Europese Commissie wegblijft van het Oost-West-debat in de EU. ‘Politici hier hebben er belang bij om het beeld van verdeeldheid tussen Oost en West overeind te houden.’ Het is van belang dat Brussel duidelijk maakt dat het instrument is gericht op élke inbreuk in élke rechtsstaat, zegt hij.

Het enige wat nu telt is dat de Commissie duidelijke taal moet gaan spreken en onverbloemd dient aan te geven dat iedere nieuwe regering zich dient te houden aan de afspraken die door hun voorgangers zijn ondertekend. Tot heden was ook de Commissie én Raad een toonbeeld van tweetaligheid (aan de onderhandelingstafel én tegenover het thuisfront, zoals ook Rutte altijd thuis wat anders zei dan ‘uit’, over de ‘grens’ in de buur-lidstaat).

Dimitry Kochenov

# De grondleggers van de EU zijn er altijd vanuit gegaan dat lidstaten democratisch niet meer zouden afglijden, schetst Dimitry Kochenov. De inbreukprocedures van de Europese Commissie gaan volgens hem uit van zeldzame fouten, en lijken niet erg effectief bij structurele verstoringen. ‘De Commissie heeft het moeilijk’, aldus Kochenov.

Hier staat de gemaakte weeffout perfect omschreven en dat mag de leiders in Polen en Hongarije duidelijk worden uitgelegd: het ‘niet meer afglijden’-principe moet maatgevend zijn en indien dat afglijden wel wordt doorgezet, dan behoren betrokken nieuwe regeringsleiders ook duidelijk te verstaan te worden gegeven dat er dan maar één oplossing geldt en dat is de ‘automatische beëindiging van het lidmaatschap’.

# Standaardprocedures hebben geen optimaal effect gehad, schetst hij. Toen de Hongaarse premier Orbán rechters in zijn land liet vervangen, probeerde de Commissie hem aan te pakken. Hongarije kreeg toen ongelijk van het Europees Hof, bood excuses aan en betaalde de ontslagen rechters compensatie, aldus Kochenov. Maar ondertussen konden hun vervangers gewoon blijven zitten.

Ook weer voorbeelden van onduidelijkheid over wet- en regelgeving die ‘een normativiteit’ kennen die de nieuwe democratieën in Oost (en Zuid-)Europa nog niet gewend zijn. Maar wij in het Noorden hebben ook een eeuwen durende ontwikkeling meegemaakt.

# Kochenov beschouwt de introductie van een instrument waarmee Brussel geld kan bevriezen, een volgende stap in de discussie. Als er twijfels zijn over de omgang van een land met de rechtsstaat heeft dat potentieel grote gevolgen, aldus de hoogleraar.

Volkomen juist gezien!

# Hij verwijst naar een zaak die nu bij het Europees Hof ligt over de uitlevering van een Poolse man uit Ierland. Als het Hof besluit dat de Ieren de man niet aan Polen hoeven uit te leveren vanwege de zorgelijke Poolse omgang met de rechtsstaat, betekent dat dat rechtbanken in de gehele EU geen zaken meer hoeven te doen met Polen. Dat kan leiden tot ‘absolute isolatie’ van Polen, die de economie en het openbaar bestuur van Polen raakt.

Ook dit is terecht opgemerkt maar aangezien dergelijke ontwikkelingen iedereen heeft overvallen, kan de Commissie te Brussel ook niet worden verweten dat ze als zachte heelmeesters zijn opgetreden omdat het zoeken naar balans in beleidsontwikkelingen meestal een langdurige zaak is. Maar het huidige voorstel van de Commissie valt in veel vruchtbaarder bodem dan bij wijze van spreken ten tijde van de vluchtelingenstromen van drie jaar geleden het geval was.

# De hoogleraar zou voorstander zijn van een verdragswijziging die het mogelijk maakt een ondemocratisch land, of een land dat de rechtsstaat schendt uiteindelijk uit de EU te zetten. ‘Dat zou pas echt een nucleaire optie zijn, die investeerders zou afschrikken. Een regering zou zich dan wel twee keer bedenken om in te breken op de rechtsstaat.’

De noordelijke landen en de oorspronkelijke 6 aartsvaderlanden (met uitzondering van Frankrijk/ Italië en mogelijk de Belgen) zouden hiermee moeten kunnen instemmen.

https://fd.nl/economie-politiek/1252585/deze-voorstellen-zijn-pas-het-beginspel

Advertisements