Tags

Hoewel 2018 waarschijnlijk een beter jaar zal zijn dan 2017, doemen er grote risico’s op aan de horizon: Europa, China en Donald Trumps minachting voor de democratie.

Opinie | Joseph E. Stiglitz, winnaar Nobelprijs voor de Economie, is hoogleraar aan de Columbia Universiteit, • Opinie/fd, 22-12-17

Een jaar geleden voorspelde ik dat het meest onderscheidende aspect van 2017 de onzekerheid zou zijn, onder meer gevoed door de verkiezing van Donald Trump als president van de Verenigde Staten en de beslissing van Groot-Brittannië om de Europese Unie te verlaten. Het leek erop dat de enige zekerheid onzekerheid zou zijn — en dat de toekomst wel eens zeer ongewis zou kunnen worden.

Beter dan gevreesd

Hoewel 2017 geen bijzonder goed jaar is geweest, is het toch veel beter gebleken dan velen hadden gevreesd. Trump bleek precies zo bombastisch en instabiel als verwacht. Iedereen die louter aandacht schonk aan zijn onophoudelijke tweets had kunnen denken dat de VS balanceerden op de rand van een handelsoorlog en een kernoorlog. Trump beledigde de ene dag Zweden, de andere dag Australië, en vervolgens de EU — om daarna de Amerikaanse neo-nazi’s een steuntje in de rug te geven. En de leden van zijn plutocratische kabinet wedijveren met elkaar als het gaat om belangenconflicten, incompetentie en pure boosaardigheid.

Er hebben zich een paar zorgwekkende ‘terugrol-operaties’ voorgedaan op het gebied van de regelgeving en het toezicht, met name als het gaat om de milieubescherming, om maar te zwijgen van de vele door haat gedreven daden die door de hypocrisie van Trump kunnen zijn ingegeven. Maar tot nu toe heeft de combinatie van de stabiele staatsinstellingen van de VS en de incompetentie van de regering-Trump betekend dat er (gelukkig) sprake is van een enorme kloof tussen de vreselijke retoriek van de president en wat hij feitelijk voor elkaar heeft gekregen.

Gelukkig geen handelsoorlog

Het belangrijkst voor de wereldeconomie is dat er geen handelsoorlog heeft plaatsgevonden. Als we de wisselkoers tussen Mexico en de VS als barometer gebruiken, zijn de zorgen over de toekomst van het Noord-Amerikaanse Vrijhandelsverdrag grotendeels geweken, ook al zijn de handelsbesprekingen vastgelopen. Toch komt er nooit een einde aan de Trump-achtbaan: 2018 zou heel goed het jaar kunnen zijn dat de handgranaat die Trump in de mondiale economische orde heeft gegooid eindelijk tot ontploffing komt.

Sommigen wijzen op de recordhoogte van de koersen op de Amerikaanse aandelenbeurzen als bewijs voor een of ander Trumpiaans economisch wonder. Ik zie dit echter deels als bewijs dat het tienjarige herstel van de Grote Recessie eindelijk voet aan de grond krijgt. Iedere inzinking — zelfs de allerdiepste — is uiteindelijk een keer afgelopen; en Trump had het geluk dat hij precies op tijd in het Witte Huis zat om te kunnen profiteren van het werk van zijn voorganger.

Kortzichtigheid marktpartijen

Maar ik zie het ook als bewijs van de kortzichtigheid van de marktdeelnemers, als gevolg van hun enthousiasme over mogelijke belastingverlagingen en het geld dat opnieuw naar Wall Street zou kunnen stromen, als de wereld van 2007 maar weer in ere zou worden hersteld. Zij negeren wat er in 2008 is gebeurd — de ergste inzinking in driekwart eeuw —, en de tekorten en toenemende ongelijkheid die eerdere belastingverlagingen voor de superrijken hebben gebracht.

Ze hebben geen oog voor de risico’s voor de mondialisering die het protectionisme van Trump met zich meebrengt. En ze zien niet dat als de met schulden gefinancierde belastingverlagingen van Trump worden doorgevoerd, de Fed de rente zal verhogen, wat een reactie van de markt zal uitlokken.

Pure hebzucht

Met andere woorden: de markt toont weer eens zijn voorkeur voor kortetermijndenken en pure hebzucht. Niets van dit alles voorspelt veel goeds voor de economische prestaties van de VS op de langere termijn; en het duidt erop dat, hoewel 2018 waarschijnlijk een beter jaar zal zijn dan 2017, er grote risico’s aan de horizon opdoemen.

Europa geeft een soortgelijk beeld te zien. Het besluit van Groot-Brittannië om de EU te verlaten had niet het onmiddellijke economische effect dat de tegenstanders ervan hadden verwacht, grotendeels vanwege de waardedaling van het pond. Maar het is steeds duidelijker geworden dat de regering van premier May geen duidelijk beeld heeft van hoe zij de terugtrekking van Groot-Brittannië in goede banen moet leiden, of over de relaties met de EU na de brexit.

Ultra-lage rente

Er zijn nóg twee mogelijke risico’s voor Europa. Eén daarvan is dat zwaar in de schulden zittende landen, zoals Italië, het lastig zullen vinden crises te vermijden zodra de rente terugkeert naar een normaler peil, wat onvermijdelijk zal gebeuren. Want is het echt wel mogelijk dat de eurozone in de nabije toekomst een ultra-lage rente houdt, ook als de Amerikaanse rente stijgt?

Hongarije en Polen vertegenwoordigen een existentiëlere bedreiging voor Europa. De EU is méér dan louter een economisch gemaksarrangement. Zij vertegenwoordigt een unie van landen die zijn toegewijd aan fundamentele democratische waarden — precies de waarden die de Hongaarse en Poolse regeringen nu op de helling zetten.

Politieke beproevingen

De EU wordt op de proef gesteld, en er zijn goed gefundeerde zorgen dat zij wel eens tekort zou kunnen schieten. De gevolgen van deze politieke beproevingen voor de economische prestaties van volgend jaar kunnen klein zijn, maar de risico’s op de langere termijn zijn helder en ontzagwekkend.

Aan de andere kant van de wereld verandert het “Belt and Road Initiative” van de Chinese president Xi Jingping de economische geografie van Eurazië, plaatst het China in het centrum, en biedt het een belangrijke impuls voor de groei in de regio. Maar China moet vele uitdagingen het hoofd bieden, nu het land een ingewikkelde transitie doormaakt van exportgeleide groei naar een door de binnenlandse vraag gedreven groei, van een industriële economie naar een diensteneconomie, en van een landelijke naar een stedelijke samenleving. De bevolking vergrijst snel. De economische groei is aanzienlijk vertraagd. De ongelijkheid is volgens sommige rapporten bijna net zo ernstig als in de VS, waar die de op drie na grootste in de Oeso is (na Mexico, Turkije en Chili). En de achteruitgang van het milieu zorgt voor een toenemende dreiging voor de menselijke gezondheid en het welzijn.

‘Command and control’

Het ongekende economische succes van China de afgelopen veertig jaar is voor een deel gebaseerd op een systeem waarbij brede consultaties en consensus-bouw binnen de Communistische Partij en de Chinese staat ten grondslag hebben gelegen aan iedere serie hervormingen. Zal de machtsconcentratie van Xi goed werken in een economie die is toegenomen qua omvang en complexiteit? Een systeem van gecentraliseerde ‘command and control’ is onverenigbaar met een financiële markt die zo groot en complex is als die van China; tegelijkertijd weten we waar ontoereikend gereguleerde financiële markten een economie heen kunnen leiden.

Maar dit zijn in essentie allemaal langetermijnrisico’s. Voor 2018 is het een veilige gok dat China koers zal weten te houden, zij het met een ietwat tragere groei.

Diepere risico’s

Kortom: naarmate de post-2008-recessie van de geavanceerde economieën verder in het verleden verdwijnt, zien de mondiale vooruitzichten voor 2018 er iets beter uit dan in 2017. De verschuiving van een bezuinigingsbeleid naar een meer stimulerend beleid zal de noodzaak van extreme monetaire ingrepen verminderen. Die ingrepen hebben vrijwel zeker een vertekenend effect gehad op de financiële markten en de reële economie.

Maar de machtsconcentratie in China, het onvermogen (tot nu toe) van de eurozone om haar tekortschietende structuur te hervormen, en — het belangrijkst — de minachting van Trump voor het internationaal recht, zijn afwijzing van het Amerikaanse mondiale leiderschap, en de schade die hij teweeg heeft gebracht aan de status van de democratie brengen allemaal diepere risico’s met zich mee. Ze dreigen niet alleen de mondiale economie te schaden, maar ook dat wat tot voor kort wereldwijd de onvermijdelijke mars naar grotere democratie had geleken te vertragen. We mogen ons niet in slaap laten wiegen door kortetermijnsuccessen.

Joseph E. Stiglitz, winnaar van de Nobelprijs voor de Economie, is hoogleraar aan de Columbia Universiteit. Vertaling: Menno Grootveld. Copyright: Project Syndicate, 2017

https://fd.nl/opinie/1233680/het-riskante-herstel-van-de-mondiale-economie?utm_source=nieuwsbrief&utm_campaign=fd-ochtendnieuwsbrief&utm_medium=email&utm_content=20171222&s_cid=671

Advertisements