Tags

,

Han Dirk Hekking,  Jasper Houtman  • Economie & Politiek/fd, 28-10-17

Voor de EU ‘verandert er niets’, zei Donald Tusk, voorzitter van de Europese Raad. ‘Spanje blijft onze enige gesprekspartner.’ Die ‘gaat u maar rustig slapen’-reactie kon vrijdagmiddag niet verhullen dat er in Spanje iets ongekends in de historie van de Europese Unie was gebeurd: een regio van een lidstaat riep eenzijdig de onafhankelijkheid uit.

Tusk bedoelt natuurlijk dat er formeel ‘Voor de EU ‘verandert er niets’, aangezien er materieel wel ‘wat’ verandert in Europa: de ‘lessen democratie’ worden in steeds meer landen – lidstaten – tot zich genomen en wordt het duidelijk hoe moeilijk dat democratiebegrip is. Gisteren was een Catalaanse student op radio1 (met Maarten van Rossem aan tafel) te beluisteren die vond dat de Catalanen al eeuwen onderdrukt zijn geweest door de Spanjaarden, terwijl hij geen voorbeelden daarvan kon noemen in het hedendaagse Spanje. Ooit was Catalonië zelfstandig en daarop grijpt men dus klaarblijkelijk terug, niet beseffend dat de trends van de hedendaagse wereld op eenheid en samenwerking gericht zijn en niet op afscheiding, tenzij er sprake is van historische blunders, zoals de opgedrongen collectivistische natiestaten zoals de Sovjet-Unie en Joegoslavië.

Dat het Catalonië niet gelukt is om overleg met Madrid te voeren, maakt het ook duidelijk hoe moeilijk dat democratische proces is en zeker om tot wasdom te komen en de Spanjaarden zin wat dat betreft een democratie in de kinderschoenen. Dat is dus ook weer een probleem voor de EU. Namelijk op basis van de vraag: Hoe wordt de EU écht democratisch? Zonder dat er een eenheidsworst in democratisch burgerschap ontstaat overigens.

Europese regeringsleiders hebben de afgelopen tijd telkens benadrukt dat de Catalaanse crisis een interne aangelegenheid van Spanje is. Bijvoorbeeld de Franse president Emmanuel Macron sprak direct zijn steun voor de Spaanse premier Mariano Rajoy uit. De oproep van het Catalaanse parlement aan EU-lidstaten om Catalonië als onafhankelijke staat te erkennen, is dus zinloos.

Echt verstandig was het niet van Macron om direct zijn voor de Spaanse premier Mariano Rajoy uit te spreken omdat inmiddels vele commentatoren op de radio te beluisteren waren die aangaven dat Rajoy ook zeker niet foutloos heeft geopereerd heeft. Spanje blijkt een veel zwaarder gepolariseerd land te zijn dan bij ons. In Spanje bestaat geen dialoog of debat zoals dat bij ons in kranten en radio/tv wél bestaat. Maar wij hebben ook een veel langere traditie in democratie die alle zuidelijke (en oostelijke trouwens) EU-lidstaten ontberen.

De vraag is evenwel of Europa, nu de Spaanse senaat de regering het mandaat gegeven om in te grijpen in Catalonië, zich buiten de kwestie zal kunnen houden. Wat als Madrid regioleider Carles Puigdemont hardhandig oppakt, als de beelden van Spaanse agenten die inslaan op Catalaanse activisten opnieuw de wereld overgaan? Oproepen tot een dialoog – zoals de EU na het omstreden Catalaanse referendum van 1 oktober deed – volstaan mede vanwege beeldvorming mogelijk niet meer als politiek antwoord op de escalatie.

‘Oproepen tot een dialoog’ werkt altijd maar de cultus van democratie in een bepaald land bepaalt of die oproep ook wordt geëffectueerd. In Spanje als democratische boorling is dat niet het geval; democratische opvoeding is dan de enige begaanbare weg en dan mogen alle Europese krantencommentaren als lesstof gebruikt worden.

‘Recessie mogelijk door politieke crisis’

De situatie negeren kan de EU zich economisch in ieder geval niet veroorloven. ‘De politieke crisis in Catalonië en Spanje kan een recessie in het gehele land veroorzaken‘, stelt Eric Dor, directeur economische studies op de managementschool Iéseg in Lille in een donderdag verschenen notitie.

Dossier

Lees het hele dossier over Catalonië

Pogingen van de Spaanse regering om de controle over het Catalaanse bestuur te krijgen, kunnen leiden tot ‘aanhoudende stakingen en onrust‘, aldus Dor, en ‘verstoring van productie en handel leiden die negatief uitwerkt op de economische activiteit in het hele land’.

Volgens hem hebben Franse en Duitse banken de grootste ‘exposure’ richting Spanje. Franse banken hebben er €111,1 mrd uitstaan, Duitse financiële instellingen €65,8 mrd. Dor becijfert de blootstelling van het Nederlandse bankwezen ten aanzien van Spanje op €37,4 mrd.

Lange periode van onzekerheid

De meeste analisten van banken gaan er nu vanuit dat de Catalaanse onrust de Spaanse economische groei maar licht drukt. Het Spaanse ministerie van economische zaken heeft zijn groeiraming voor 2018 wel al eerder verlaagd, van 2,6% naar 2,3%.

‘We zullen de komende tijd een langdurige periode van politieke onzekerheid en toegenomen spanning zien’, stelde analist Angel Talavera van Oxford Economics. ‘Het grootste risico is sociale onrust en burgerlijke ongehoorzaamheid als het radicale deel van de afscheidingsbeweging de situatie blijft domineren.’

In dit stadium van de crisis is onduidelijk wat Europa politiek zou kunnen betekenen. Spanje wil geen bemiddeling, de separatisten accepteren niets dan onafhankelijkheid. Sterker nog, de belofte die de socialistische partij PSOE onlangs van Rajoy lospeuterde om te overleggen over hoe de Catalaanse autonomie aan te passen, is door de nieuwe escalatie niets meer waard.

Dat Madrid geen bemiddeling (noch overleg) wenst vanwege het formele verbod op afscheiding in de Spaanse grondwet zegt al genoeg over die grondwet, die als achterhaald of als schotschrift kan worden beschouwd. Het is dus haastwerk na het afzetten van Franco geworden.

Te weinig dialoog

Veel Catalanen hebben premier Rajoy de schuld gegeven van de gerezen situatie. ‘Maar alle partijen hebben fouten gemaakt‘, stelde de politicoloog Lluis Orriols van de Carlos III-Universiteit in Madrid onlangs in een gesprek met het FD.

Rajoy zou de afgelopen jaren veel te weinig de dialoog hebben gezocht met de Catalaanse politiek. Inderdaad zwakte in 2010 het hooggerechtshof in Madrid na klachten van de Partido Popular van Rajoy het statuut dat de Catalaanse autonomie regelt aanmerkelijk af. ‘Dat gaf de Catalanen het gevoel dat hervorming onmogelijk is, omdat er altijd een politieke speler is die alles blokkeert of verbiedt‘, aldus Orriols.

Maar eerder, in 2006, betrok de toen regerende socialistische partij PSOE de Partido Popular niet bij de onderhandelingen over het statuut. ‘De socialisten probeerden niet om brede consensus te krijgen. En zonder de Partido Popular is in Spanje geen hervorming mogelijk’, aldus Orriols.

Hieruit blijkt de primitieve karakter van het Spaanse politieke krachtenveld.

Wie wil er nog praten?

Inmiddels is de vraag wie in Barcelona nog een gesprekspartner is voor degene die nog wel een dialoog wil. Regioleider Puigdemont, die volgens de krant El Confidencial donderdag nog dicht bij een deal met Madrid was, is de controle over zijn coalitie en het parlement kwijt. Zijn eigen partij PDeCat is zeer verdeeld.

De EU kan voor de duidelijkheid aangeven aan Madrid dat in Europese grondwetten van de lidstaten veel preciezere formuleringen bestaan voor wijziging van de grondwet, zoals bij ons waar in tweede termijn na verkiezingen een tweederde meerderheid voor de wijziging noodzakelijk is. de percentageverschillen van 1,5% tegenstanders en 1,8% voorstanders van onafhankelijkheid zijn verhoudingen waarvan geconcludeerd kan worden dat er geen breed gedragen draagvlak bestaat en ook dat zullen de Catalanen moeten leren erkennen. In Spanje moet er eerst een (politiek) debatcultuur ontwikkeld gaan worden voordat dit land als ‘volwassen democratie’ erkend kan worden.

Datzelfde geldt voor de Catalaanse gemeenschap. ‘Een onafhankelijkheidsverklaring met zeventig stemmen vóór’ in een parlement met 135 zetels, ‘gesteund door minder dan de helft van de stemmen‘, reageerde vrijdag politicoloog Ignacio Jurado van de Universiteit van York, verwijzende naar de 47,8% die het onafhankelijkheidsblok in 2015 bij de parlementsverkiezingen haalde.

Josep Borrell, de Catalaanse socialistische politicus en oud-voorzitter van het Europees Parlement, zei enkele weken geleden in een vraaggesprek met het FD dat een dialoog ‘moet beginnen met het signaleren van de échte problemen van Catalonië en die oplossen, en ze onderscheiden van wat géén echte problemen zijn‘. Doordat de discussie sinds vrijdag vooral gaat over op wat voor manier Spanje gaat ingrijpen, is de aandacht voor die problemen, echt of niet, naar de achtergrond verdreven.

Dit is een instructief artikel geworden waarvoor FD erkentelijkheid verdient.

https://fd.nl/economie-politiek/1224586/alle-partijen-hebben-fouten-gemaakt

 

Advertisements