Tags

‘Zo een team formeren kán helemaal niet’ (Johan Leupen, Jeroen Piersma • Weekend/fd, 21-10-17)

Headhunters verbazen zich over de chaotische Haagse stoelendans. ‘Er is geen search die goed kan worden uitgevoerd in twee weken‘, klinkt het stellig. Wederom zullen dus bewindslieden de eindstreep niet halen, zeggen ze. Maar de politiek bijt terug. ‘Mijn ervaring is dat headhunters niet erg discreet zijn.’

Dat het in ‘twee weken’ niet kan is onjuist, omdat de namenlijstjes al vóór de verkiezingen bekend zijn om op het juiste moment de namen te kunnen lanceren. Het gaat zonder uitzondering om namen die al jaren actief in het politieke circuit bekend zijn.

Martin van Rijn, PvdA-staatssecretaris in het demissionaire kabinet, vertelde onlangs in het FD hoe zijn benoeming vier jaar geleden in zijn werk ging. In het najaar van 2012 hoorde hij in Pauw & Witteman zijn naam voorbij komen als kandidaat-bewindsman. Anderhalve week later belde Diederik Samsom: die gaf Van Rijn een half uur bedenktijd.

Dat hoort er ook bij, en als topambtenaar gold Van Rijn intern als realistische kanshebber.

In twee weken moet een ploeg van ruim twintig mensen bij elkaar worden gezocht.

En dat is dus ook gelukt.

Het zijn dat soort verhalen die bij headhunters en bedrijfsbestuurders de wenkbrauwen doen fronsen. Het proces waarin een kabinet tot stand komt staat gelijk aan complete chaos, vergeleken met hoe de top van het Nederlandse bedrijfsleven tegenwoordig wordt gerekruteerd. ‘Dat er in twee weken tijd een ploeg van meer dan twintig mensen bij elkaar moet worden gezocht, is heel bijzonder’, zegt Eelco van Eijck, partner bij searchbureau Amrop. ‘Er is geen search die goed kan worden uitgevoerd in twee weken.’

De politieke wereld staat op zichzelf en kan met geen enkele bedrijfstak worden vergeleken; het politiek ‘product’ – ideeënvorming en oplossingen aandragen – is immers geheel anders dan een bedrijfsproduct.

Het is niet alleen de snelheid die de searchers verbaast, maar ook de inhoud. ‘Dat begint er al mee dat de zoektocht vaak wordt beperkt tot 2,3% van de bevolking, namelijk het deel dat lid is van een politieke partij’, zegt Bart Blommers, partner bij searchbureau Egon Zehnder. Een heel leger talentvolle bestuurders blijft dan buiten beschouwing.

Jammer dat de geïnterviewden – het gaat om headhunters, in meervoud dus – onvoldoende op de hoogte zijn van de gang van zaken binnen het politieke proces.

Ervaring niet nodig

Bestuurlijke ervaring is geen vereiste. Iemand die alleen Kamerlid is geweest, kan in één keer doorstoten naar het ministerschap. Voor inhoudelijke kennis geldt hetzelfde: een minister van Defensie die nog nooit een kazerne van dichtbij heeft gezien, is eerder regel dan uitzondering. Het gemak waarmee met kandidaten wordt geschoven tussen de verschillende kabinetsposten bevestigt dat inhoudelijke kennis geen prioriteit heeft.

Jammer van deze domme opmerkingen die het hele interview zinloos maken. Personeels- en selectiekunde kun door al deze opmerkingen ook geen al te briljante indruk maken.

‘’Het hele proces van benoemingen op het hoogste niveau van bedrijven duurt zo’n vier maanden’’• Ger Scholtens, partner bij searchbureau Spencer Stuart

Ook de profielschets, die leidend is bij het searchproces in het bedrijfsleven, ontbreekt bij de vorming van een kabinet. ‘En de vraag of de beoogde kandidaat past in het team, heeft in de politiek lagere prioriteit dan een hele reeks andere overwegingen’, stelt Blommers.

Verdere commentaren maken zijn zinloos geworden omdat je tegen een muur van onbegrip stuit.

‘Het hele proces van benoemingen op het hoogste niveau van bedrijven duurt zo’n vier maanden‘, zegt Ger Scholtens, partner bij internationaal searchbureau Spencer Stuart. ‘Die tijd ontbreekt in de politiek.’ Er wordt dan ook nog wel eens misgekleund. Het nu demissionaire kabinet verloor diverse ministers en staatssecretarissen waarvan achteraf kan worden vastgesteld dat zij eigenlijk niet geschikt waren voor dit veeleisende ambt.

Deze laatste zin is de enige zinvolle opmerking die de politiek zich mag aantrekken; er bestaat teveel een ‘ons kent ons cultuurtje’, dat overigens in het bedrijfsleven even gebruikelijk is.

Pressure cooker

Herman Wijffels, in 2007 informateur van het tweede kabinet Balkenende, bevestigt dat de vorming van een kabinet een sub-optimaal proces is vanwege de grote tijdsdruk. ‘Het is een pressure cooker  die de ministers snel op het bordes moet krijgen.’ De reden is dat er vaak heel lang is gesteggeld over het regeerakkoord en de verdeling van de posten. Dan blijft er nog maar weinig tijd over voor de mensen. ‘Het is mij ook overkomen‘, zegt Wijffels. ‘Dat ik ‘s avonds om elf uur werd gebeld en mocht kiezen uit drie mogelijkheden. En of ik snel antwoord kon geven.’

Verder speelt mee dat de fractievoorzitters in eerste instantie naar Kamerleden kijken in plaats van extern, en dat de competentie van de kandidaten nog wel eens ondergeschikt is aan het belonen van loyale secondanten. Wijffels spreekt van ‘remuneratieprocessen‘. Veel ruimte om kandidaten van coalitiepartners af te wijzen is er ook niet, want dan komen ook de eigen kandidaten weer ter discussie te staan.

In de politiek gaat het vaak om ‘subtiliteiten’ en andere ‘gevoeligheden’.

Veranderende eisen

Een beetje meer aandacht voor personeelsplanning zou helpen, denkt Wijffels, bijvoorbeeld door Kamerleden een tijdje bestuurservaring op te laten doen in het provinciale of gemeentelijke bestuur. Verder ziet hij wel wat in profielschetsen per departement en ‘assessments’. ‘De eisen die de politiek stelt veranderen voortdurend. In de crisis heb je ander volk nodig dan in hoogconjunctuur.’

Wat Wijffels hier aandraagt is al vaak praktijk.

‘’De eisen die de politiek stelt veranderen voortdurend. In de crisis heb je ander volk nodig dan in hoogconjunctuur.’’• Herman Wijffels, oud-informateur

Headhunters zijn het met Wijffels eens dat het professioneler kan. Ze leveren maar al te graag een bijdrage. ‘Je moet het proces van identificeren en selecteren van mensen naar voren halen’, zegt Scholtens van Spencer Stuart. ‘En bureaus inschakelen die in staat zijn de geschiktheid van mensen objectief te meten op basis van dossierkennis en bestuurlijke vaardigheden.’ De fractieleiders kunnen juist gedurende dit eenzame proces baat hebben bij een onafhankelijke adviseur die hen uitdaagt, ‘en die niet zelf op het pluche wil belanden’, meent een searcher.

Vijver van het bedrijfsleven

De searchbureaus zien er ook wel wat in om de benoeming van vakministers meer los te trekken van de politieke achtergrond, zodat veel meer gevist kan worden in de vijver van het bedrijfsleven. Egon Zehnder is in Zuid-Europese crises vaker actief geweest bij de samenstelling van zakenkabinetten. De bureaus verwijzen ook naar Singapore, waar een oppermachtige minister-president zijn ministers benoemt en ontslaat alsof het managers zijn. Hun beloning bedraagt driekwart van de norm in het bedrijfsleven en bevat ook variabele componenten, waardoor ministers zo een miljoen of meer kunnen verdienen.

In de vijver van het bedrijfsleven vissen heeft geen enkele zin omdat in die sector geen politiek inzicht en talent bestaat.

Fractieleiders willen nog wel testen laten doen om de geschiktheid van aspirant-Kamerleden te toetsen, maar op het moment suprême, als er bewindslieden moeten worden aangetrokken, houden ze de boot volledig af, zegt bestuursadviseur Arjan Eleveld van Jonathan Warner. ‘Terwijl het belang nu vele malen groter is’. Eleveld heeft eerder een reeks assessments gedaan voor D66.

‘Vak apart’

Het is de neiging van headhunters om vooral het managementaspect van het ministerschap te benadrukken die oud-PvdA-fractievoorzitter en voormalig informateur Jacques Wallage enigszins irriteert. ‘Het politiek leiding geven aan een departement is een vak apart. Het gaat om het organiseren van draagvlak, het overtuigen van mensen en de Kamer.’

Juist opgemerkt al zal de ‘sale’s men’ vaak ook mensen proberen te overtuigen van de aankoop van een product. En dan verschilt de verkoop van product niet veel van een ambtelijke ‘dienst’ of advies.

Het managen van het ministerie is de taak van ambtenaren, de secretaris-generaal en de directeur-generaal. Wallage: ‘Het is een grote denkfout als een minister meent dat hij de baas is. Hij is verantwoordelijk, maar hij moet de ambtenaren in hun waarde laten.’

Ook de CEO is eindverantwoordelijke die de uitvoering overlaat aan de divisiedirecteuren.

‘’Het is een vergelijking met veel onbekende variabelen – van politieke kleur tot sekse – die niet allemaal in samenhang opgelost kunnen worden. Het wordt niet minder ingewikkeld als je er headhunters bijhaalt.’’• Jacques Wallage, oud-informateur

Wallage bestrijdt ook dat alles op de laatste twee weken aankomt. De fractievoorzitters hebben al veel langer een lijstje met kandidaten in hun binnenzak zitten. Alleen blijven het virtuele lijstjes. Het peilen van de kandidaten is onmogelijk, want dat wekt maar verwachtingen die later misschien niet ingelost kunnen worden. ‘Het is een vergelijking met veel onbekende variabelen – van politieke kleur tot sekse – die niet allemaal in samenhang opgelost kunnen worden. Het wordt niet minder ingewikkeld als je er headhunters bijhaalt. Mijn ervaring is bovendien dat die niet erg discreet zijn.’

Verdwijnen in stilte

Maar de mislukte ministers dan? Is dat geen reden om te professionaliseren? Wallage denkt van niet. ‘Hoeveel mensen zakken niet door het ijs in het bedrijfsleven? Alleen verdwijnen die dan in stilte.’

Mooi opgemerkt!

https://fd.nl/weekend/1223321/zo-een-team-formeren-kan-helemaal-niet?utm_source=nieuwsbrief&utm_campaign=fd-ochtendnieuwsbrief&utm_medium=email&utm_content=20171021&s_cid=671