Tags

#nieuwebegrotingsmethodieknoodzakelijk @fd @tweedekamer

Zuinig zorgbeleid Rutte II slaat als boemerang terug op nieuw kabinet (Paul Baks  • Opinie/fd, 2-10-17)

Opinie | Paul Baks, oud vicepresident public sector ABN Amro en thans bestuursadviseur en toezichthouder in de zorg.

# De bij de Miljoenennota gepresenteerde raming van de zorgkosten in 2018 is voor een groot deel gebaseerd op de half augustus door het CPB gepubliceerde verwachtingen over de ontwikkeling van de zorgkosten. Het collectieve deel van die kosten zal volgens het CPB groeien van € 67 mrd in 2017 tot € 84 mrd in 2021. Die voorspelling was nog vóór het moment dat de staatssecretaris van VWS € 435 mln extra uittrok voor de ouderenzorg. Tot verrassing van de Kamer leidt extrapolatie van deze kosten tot structurele meerkosten van € 2,1 mrd in 2021.

Dit is een boeiende formulering: ‘tot verrassing van de Kamer’ is immers niets anders dan dat Kamerleden evenals de gewone burger, maar ook het ministerie van Volksgezondheid niet meer in staat zijn om overzicht te houden en dat er veel neven- en misschien negatieve bijeffecten ontstaan als gevolg de verwevenheid van het uitgestippelde beleid. Hier is sprake van een mooi voorbeeld van de technocratische maatschappij die de maatschappij voor verrassingen stelt die niet bedacht, laat staan bewust geprogrammeerd zijn, maar die vanwege de Europese regels en richtlijnen (EMU) toch op problemen stuiten.

Iedere keer komen weer – en dus structureel – momenten voor dat de Kamer zich verrast voelt of negatiever: ‘overstemd of gepasseerd’ door computermodellen die ontwikkelingen zichtbaar maken. Voor de politiek en controlerende Kamerleden dus onverwacht nieuwe ontwikkelingen. Deze kunnen worden vermeden door logisch na te gaan wat ‘normale’ technologische ontwikkelingen zijn, maar die helaas strijdig zijn met de EU-regels van overheidsuitgaven. De overheid dan in de betekenis van ‘budgettaire uitgaven’ die via collectieve regelingen – zoals zorgverzekeringen – worden gefinancierd. Dat principe maakt dat de 3%-begrotingstekortnorm niet (meer) opgaat in de huidige moderne staatshuishouding anno 2e decennium van de 21ste eeuw. De EMU-regels uit het Verdrag van Maastricht zijn volledig achterhaald.

# Wat het CPB (en dus ook de regering) niet meeneemt zijn de onderliggende ontwikkelingen, veranderend zorggebruik en de financiële consequenties. Het CPB ziet de dagelijkse praktijk niet. De bezuinigingen van de afgelopen jaren zijn financieel succesvol geweest, maar hebben ook veel zorginhoudelijke schade aangericht. Veel zorgkosten zijn naar de toekomst verschoven: het verschuiven van zorg in de 2e lijn naar de 1e lijn. Inmiddels nemen we waar dat veel zorgkosten in de 1e lijn niet lager liggen dan in de 2e lijn. Het zuinige beleid van Rutte II slaat nu als een boemerang terug op Rutte III.

Dus niet als een boemerang op Rutte III maar op de EMU-regels.

Voorzichtig

Wees voorzichtig met verder bezuinigen op gezondheidszorg: de lucht is eruit

Dit is een terechte waarschuwing, maar ook een revisie van de leer der overheidsfinanciën is noodzakelijk.

# In de verpleeghuiszorg zien we de gemiddelde zorgzwaarte snel toenemen. Afgelopen tijd van 4,9 naar 5,3. Bewoners komen weliswaar later, maar steeds zieker in het verpleeghuis. Hun verblijfstijd ligt nu al onder de twee jaar. Een stijging van zorgzwaarte met 10% zal leiden tot zo’n € 0,5 mrd meerkosten in de ouderenzorg.

In de thuiszorg ontwikkelt het aantal bezoeken per zorgvrager zich van één à twee keer per dag tot drie à vier keer per dag. De zorgvrager blijft weliswaar langer thuis, maar houdt dezelfde handicaps waarmee men vroeger naar het verzorgingshuis ging. Primaire zorg aan huis en stijgende reistijden leiden tot een geschat € 0,9 mrd groter beroep op de rijksbegroting.

Huisarts, spoedeisende zorg en huisartsenposten krijgen als gevolg van de extramuralisering steeds meer en zwaardere zorgvragen te verwerken. Een verdere toename zal leiden tot € 0,5 mrd extra kosten. Ook het tijdelijk verblijf tussen ziekenhuis en verpleeghuis neemt fors toe: het zogenaamde Eerste Lijns Verblijf vergt zeker nog € 0,3 mrd meer zorgkosten.

Er is kortom een principiële uitgavendebat in de Kamer nodig. Wat is toelaatbaar aan kostengroei of wanneer moet iets aan nieuwe technologische mogelijkheden geweigerd of niet aangeboden worden. Er is kortom een visie nodig die ontwikkeld moet gaan worden.

Bedrijven ontwerpen voortdurend nieuwe medische producten om toegevoegde waarde te bieden aan de zorgsector. Meerkosten door robotisering, e-health en technologische vernieuwing in de ziekenhuizen zijn niet meegenomen in de CPB-verwachtingen. Extrapolatie van huidige ontwikkelingen naar de toekomst zal zeker leiden tot € 0,1 mrd meerkosten, die wel zullen leiden tot (nog) betere zorg maar niet 1 op1 lagere kosten.

Die ‘toegevoegde waarde’ zijn lang niet altijd als noodzakelijk te benoemen en daarom gaat het slechts om de vraag wat te doen met technologische vernieuwing in de maakindustrie (zoals bijvoorbeeld auto-industrie die geheel gerobotiseerd is) en de niet commerciële sectoren als de semi-overheidsinstellingen, zoals onderwijssector en zorg. Dat dat onderscheid nooit werd gemaakt is ook logisch want technologische vooruitgang is in de westerse samenleving een doel op zichzelf, maar volgens de klassieke economische begrippen die stammen uit de 19e eeuw is deze hedendaagse ontwikkelingen niet meer toepasbaar.

Oplopen

Miljoenennota miskent ontwikkelingen die kunnen oplopen tot extra uitgaven van € 3,3 mrd

Veel zorgaanbieders verlenen elk jaar 2% tot 4% meer zorg dan waarvoor zij worden betaald door de verzekeraars. Een deel daarvan wordt alsnog vergoed, maar een deel blijft voor rekening van de zorgverleners. Het is niet aannemelijk dat zij nog langer bereid zijn om niet-betaalde zorg te leveren. Afgelopen weken hebben zij gedreigd met patiëntenstops. Indien verzekeraars deze kosten voor (stel) 2% gaan vergoeden, dan slaat dit een gat in de begroting van circa € 0,4 mrd.

Recent onderzoek van EY gaf aan dat het rendement van de zorgaanbieders met circa 0,5% omhoog moet. Banken wijzen hier al langer op, maar daarnaast is een hoger rendement ook noodzakelijk om toekomstige investeringen (balansverlenging) te kunnen doen. Een extra rendement van 0,5% leidt tot circa € 0,3 mrd meer zorgkosten.

Aanpassing en uitbreiding van huisvesting in de ouderenzorg zal leiden tot een extra investering van zeker € 2 mrd in zorgvastgoed. De extra kapitaallasten hierop bedragen € 0,2 mrd. Zonder deze financiële impuls kunnen veel organisaties de stijgende huisvestingslasten niet betalen. Dat geldt ook als zij de investeringen door private partijen laten verrichten.

De jeugdzorg wordt meestal vergeten in de bespreking van de begroting. Ook daar merkt men echter een toenemende vraag naar en groeiende complexiteit van de zorgvraag en ontstaan wachtlijsten. Het lijkt niet vreemd als er door de sector € 0,2 mrd meer productie moet worden geleverd, waardoor de begroting van VWS (en gemeenten) extra wordt belast.

Aldus ontstaat een beeld van € 3,3 mrd extra zorgkosten waarmee CPB en VWS geen rekening hebben gehouden. Uiteraard zullen innovaties en bedrijfskundige inzichten een bijdrage leveren aan vermindering van de uitgaven. Maar we moeten voorzichtig zijn met het verder bezuinigen: de lucht is eruit. Als we verder gaan komen er ongelukken.

Dit prachtige betoog laat zien dat het meest essentiële, maatschappelijke debat in Kamer en maatschappij nog niet gevoerd wordt, namelijk waar gaat het met de gezondheidskosten en -zorg naartoe en waar liggen de ‘nieuwe’ grenzen van betaalbaarheid? Want: dit debat dient – zeker in de Kamer – zonder dogmatiek gevoerd te worden, maar… maar de Kamerleden zijn daartoe niet in staat. Niet in staat, omdat het in de politiek dagelijks gaat om onderscheidingsvermogen in routinekwesties die vanuit de oude ideologische tegenstellingen behandeld en besproken worden. Het zichtbaar maken van politieke tegenstellingen is de centrale focus in de politiek en leidt dus automatisch tot polarisatie, maar onder nieuwe technologische ontwikkelingen schiet je hiermee niets op.

https://fd.nl/opinie/1220506/zuinige-zorgbeleid-rutte-ii-slaat-als-boemerang-terug-op-nieuw-kabinet

 

Advertisements