Tags

Eurozone loopt onverwacht trauma op (Joost van Kuppeveld • Beurs/fd, 30-9-17)

‘Zijn we er toch ingetuind!’ Het is inmiddels iets meer dan 43 jaar geleden dat voetbalcommentator Herman Kuiphof met deze zin een collectief voetbaltrauma markeerde. Het was tijdens de finale van het Wereldkampioenschap in 1974 in West-Duitsland. Nederland had met fris ‘totaalvoetbal’ de finale van het toernooi weten te bereiken tegen het gastland. In die eindstrijd kwam Nederland in de tweede minuut aan de leiding door een benutte strafschop van Johan Neeskens en was toen arrogant gaan rondtikken, waarna de Duitsers orde op zaken zetten en na de 2-1 van Gerd Müller kwam Kuiphof tot zijn verzuchting.

Angela Merkel na de verkiezingswinst op 24 september.

Zo’n zelfde verzuchting zou zondag weleens door het hoofd van Jean-Claude Juncker, de president van de Europese Commissie, zijn gegaan, toen de uitslag van de Duitse verkiezingen bekend werd. Die werden weliswaar gewonnen door zijn partijgenoot Angela Merkel, maar die verloor meer dan verwacht.

Juncker, met zijn Commissie, is de persoonlijke houdbaarheidsdatum gepasseerd en zijn aftakeling is zichtbaar met zijn domme opmerkingen van deze week. Het tekent de chronische kramp waarmee de Commissie leeft.

AfD

En – erger nog – de rechts-populistische Alternative für Deutschland (AfD) won meer dan verwacht. Daardoor wordt het niet eenvoudig voor Merkel om een nieuwe coalitie te vormen, waarschijnlijk met de rechts-conservatieve FDP en de Groenen. Maar de entree van de AfD in de Bondsdag betekent dat de populistische revolte, doodverklaard na de Franse verkiezingen, dus nog niet voorbij is.

Deze opmerking sluit ook aan bij het Catalaanse referendum van morgen. Op de radio was een interview met diplomaat Evers van het waarnemingsteam te beluisteren waaruit bleek hoe slecht het binnenlandse diplomatie heeft gewerkt in Spanje met grove blunders van de Madrileense regering, en in mindere mate van de Catalaanse. De EU krijgt hier ook weer een knauw, een tik van mee. Kortom, van de Commissie wordt meer creativiteit verwacht dan eerder het geval was en bovendien dient ze beter aangestuurd te worden door de Europese Raad van regeringsleiders. De Raad wordt steeds belangrijker, tot chagrijn van Juncker.

Een dikke streep door de rekening van Juncker, die een week eerder nog in zijn jaarlijkse ‘Staat van de Unie’ beweerd had dat de Europese Unie ‘de wind in de zeilen’ had en opriep die wind ook in de zeilen te gaan vangen.

Macron

En dat zou dan moeten gebeuren door een innige samenwerking van Merkel met de Franse president Emmanuel Macron. Die had in zijn land de populisten van Marine Le Pen verslagen en zou dinsdag, na de overwinning van Merkel, een belangrijke toespraak gaan houden over hoe hij de Europese Unie zou willen hervormen.

De EU mag gaan bewijzen dat de Unie creatiever en inventiever is dan de buren aan de overzijde van de oceaan, die weer teruggevallen zijn in het verleden van toenmalige president Reagan.

‘Macrons voorstellen voor de integratie van de eurozone brachten niet veel nieuws bovenop het reeds bekende’• Rapport ING

Dat viel wel mee. Analisten van ING noemden zijn verhaal ‘een lange waslijst van nieuwe, oude of alleen gerecyclede ideeën en beleidsvoorstellen’. Van tevoren was zijn optreden bestempeld als een pleidooi voor de integratie van de eurozone. ‘Maar Macrons voorstellen voor de integratie van de eurozone brachten niet veel nieuws bovenop het reeds bekende’, aldus de ING-analisten. Ook gaf Macron geen concrete invulling wat betreft de bedragen en de tijd die zijn plannen zouden moeten kosten.

Waarschijnlijker is dat Macron zijn rede rigoureus heeft aangepast aan de ‘overwinningsnederlaag’ van Merkel, zodat hij de critici op tijd de mond kon snoeren. Macron heeft met zijn speech zijn politieke behendigheid en beleidspragmatisme bewezen.

Euro en dollar

En dus daalde de euro al tijdens de toespraak van Macron verder tegenover de dollar. De dag na de Duitse verkiezingen was de Europese munt al met bijna een procent gedaald, daar kwam dinsdag nog een half procent bovenop. ‘Beleggers zijn weer gevoelig voor minder goed nieuws uit de eurozone’, schreef Georgette Boele, valutaspecialist bij ABN Amro, dinsdag in een rapport waarin werd geanalyseerd of de dip in de eurodollarkoers zou kunnen aanhouden.

Deze passage maakt ook weer duidelijk dat we in ons huidige tijdsgewricht alles direct vertaald wordt naar het marktgedrag en dat mag de oorzaak worden genoemd van de snelle paniekreacties die in politieke kring gebruikelijk zijn.

Waarschijnlijk wel, denken de meeste marktvolgers. De positie van Merkel is na de verkiezingen verzwakt, omdat ze ook rekening moet houden met de wensen van beoogd coalitiepartner FDP. De leider daarvan, Christian Lindner, gaf direct na de verkiezingen al aan dat hij niet akkoord zou gaan met vermogenstransfers binnen de Europese Unie en dat er alleen schuldverlichting voor Griekenland zou kunnen plaatsvinden als dat land de eurozone verlaat.

De EU zonder ideologie en partijpolarisatie, ja ja.

Geen ‘verstrekkende hervormingen’

De analisten van ING denken daarom dat er geen ‘verstrekkende hervormingen’ van de eurozone te verwachten zijn. ‘Het feit dat welke regering dan ook de AfD achter zich aan krijgt en waarschijnlijk ook te maken krijgt met meer langzame hervormers in de eigen rijen, verhoogt onze scepsis’, aldus de analisten.

Bovendien zat er al veel ‘goed nieuws’ in de koers van de euro ten opzichte van de dollar. Speculanten zaten al geruime tijd netto ‘long’ in de munt. Dat was mede ook vanwege de verwachting dat de Europese Centrale Bank vanaf januari het opkoopprogramma (QE) zal gaan afbouwen, maar ook omdat de economie van de eurozone het boven verwachting doet.

In Spanje nemen de spanningen toe door het aangekondigde referendum in Catalonië.

Twijfel over Trump

Een andere reden waarom de euro het zo goed deed ten opzichte van de euro was de andere kant van het verhaal: dollarzwakte. Beleggers waren gaan twijfelen aan de effectiviteit van de Amerikaanse regering onder leiding van Donald Trump. Heel veel successen heeft die nog niet kunnen boeken, terwijl de verwachtingen – na de uitverkiezing – ineens heel hoog gespannen waren. Maar het onvoorspelbare en bij tijd en wijle lompe optreden van de Amerikaanse president heeft dat tij doen keren.

Maar nu dreigt er dus zwaarder weer voor de Europese munt. Nu de ogen weer op de eurozone gericht zijn zullen beleggers ook kijken naar Spanje en Italië. In Spanje nemen de spanningen toe door het aangekondigde referendum in Catalonië. Dat de rechter de volksraadpleging heeft verboden, maakte tot nu toe weinig indruk in de autonome regio. En Italië worden er volgend jaar verkiezingen gehouden. De populistische Vijfsterrenbeweging heeft weliswaar gezegd alleen een referendum te willen houden over het lidmaatschap van de muntunie ‘in het uiterste geval’, maar de eisen die de beweging heeft gesteld op het gebied van budgettaire mogelijkheden zullen binnen de Eurogroep weinig handen op elkaar krijgen.

Fed

Hoe het op korte termijn verder gaat hangt natuurlijk ook af van de relatieve bewegingen van de centrale banken. Lukt het de Federal Reserve om de geplande renteverhogingen dit en volgend jaar door te laten gaan? En in hoeverre durft de ECB echt afscheid te nemen van het bijzonder ruime beleid?

Het duurde veertien jaar voordat het Nederlands elftal het door Kuiphof genoemde trauma had overwonnen. Op een mooie avond in Hamburg werden de Duitsers in de halve finale van het EK’88 verslagen. De titel volgde een paar dagen later in München. Met de huidige constellatie van de eurozone zou het best nog wel eens een stuk langer kunnen duren, voordat een commentator de verlossende woorden: ‘Dit is een goed stel, hoor’ kan uitspreken.

https://fd.nl/beurs/1220517/eurozone-loopt-onverwacht-trauma-op

 

Advertisements