Tags

Duitsland maandenlang met een demissionair kabinet (Maurits Kuypers  • Economie & Politiek/fd, 26-9-17

# Duitsland zal nog maanden verder moeten met een demissionair kabinet van twee regeringspartners die elkaar nauwelijks nog kunnen luchten of zien. Dat bleek maandag uit de evaluaties van de verkiezingsuitslag door de verschillende partijen. Vooral bij SPD-leider Martin Schulz droop de afschuw over Angela Merkel (CDU/CSU) ervan af. Merkel heeft volgens hem alle goede ideeën van de SPD gepikt, en is in belangrijke mate schuld aan het slechte resultaat van de SPD van 20,5%.

Als Martin Schulz zijn afschuw over Angela Merkel niet kon onderdrukken, is hij er dus niet in geslaagd publicitair dwars tegen haar in te gaan en haar beeld van het gevoerde beleid te corrigeren. De sociaal-democraten maken dus dezelfde fout als hier aan de orde is geweest: een ander beeld over het voetlicht te brengen. Als Schulz een duidelijke nieuwe visie had uitgesproken tijdens de campagne was de pers er echt bovenop gesprongen. Krokodillentranen van hem dus. ‘De goede ideeën van de SPD’ hadden immers van een extra nuance kunnen worden voorzien. Creativiteit is deze tijden ver te zoeken.

Jamaica-coalitie

# Schulz herhaalde maandag dat zijn partij in geen geval in een nieuwe regering met Merkel stapt. ‘De SPD gaat de oppositie in, punt uit.’ De enige reële mogelijkheid die er dan nog overblijft is een combinatie van CDU/CSU, de liberale FDP en de Groenen. Deze zogenoemde Jamaica-coalitie is volgens Schulz eenvoudiger te vormen dan de partijen het zelf doen voorkomen. ‘Ze doen nu nog alsof ze het oneens zijn, maar dat is uiterlijk schijn.’ Maar [?] alle andere partijen zien dat anders.

‘Het kan zo niet verder’

# Angela Merkel zal in ieder geval eerst binnen de eigen christelijke unie van CDU en CSU voor eenheid moeten zorgen. En dat zal nog lastig genoeg worden. De CSU heeft in Beieren veel stemmen verloren aan de rechts-populistische AfD, en voor voorzitter Horst Seehofer is dat een teken ‘dat het zo niet verder kan’. Seehofer wil dat de CDU en CSU zich eerst over een gemeenschappelijk programma buigen voordat er met andere partijen wordt gesproken over een mogelijk nieuwe regering.

Over in landen met een partijendemocratie en een versplinterd politiek gaan dus deze taferelen zich voordoen. Tot dit bestel helemaal instort en er directe democratie komt zonder partijen, maar alleen persoonlijkheden met visie.

Partijcongres in november

# Het gaat dan niet alleen over de voor de AfD zo belangrijke punten van immigratie, versterking van de grenzen en gezinshereniging, maar ook om tal van andere sociale vraagstukken die volgens Seehofer allemaal hebben bijgedragen aan de overwinning van de AfD. Seehofer denkt dan bijvoorbeeld aan het pensioenstelsel en de stagnatie in de woningbouw.

Zie mijn blog van gisteren.

# Seehofer wil dat CDU en CSU het gemeenschappelijk standpunt ook nog voorleggen aan de leden op het volgende partijcongres in november. Daarmee zijn dus alvast twee maanden demissionair kabinet zeker.

Grote verschillen

# Maar ook de formatie daarna zal niet gemakkelijk zijn. Zowel de Groenen als de FDP kon maandag slechts met de grootst mogelijke moeite een paar punten noemen waarop ze het eens zijn. Dat geldt voor onderwijs, digitalisering en burgerrechten. Op alle andere terreinen van klimaatbeleid en belastingen tot de Europapolitiek en het sociale beleid zien de voorzitters van Groenen en FDP grote verschillen tussen beide én met de CSU.

Het gaat niet meer in dit versplinterde politieke landschap over de vraag waarover je het eens bent, maar dat er een rekenkundig gemiddelde wordt vastgesteld, want eerlijker dan compromissen sluiten waar de ene fractie altijd beter of handiger in is dan de andere.

Klimaatbeleid struikelblok

Christian Lindner van de FDP en Cem Özdemir en Katrin Göring-Eckardt van de Groenen zeiden maandag dat ze de gesprekken over een coalitie wel serieus in willen gaan, ‘omwille van het landsbelang’. ‘Maar’, zo zegt Lindner ‘de Groenen hebben een lange weg te gaan voordat ze in de buurt van onze standpunten komen. Ze hebben de laatste weken harde dingen gezegd in de richting van de FDP die het lastig maken om compromissen te sluiten die ook nog zijn uit te leggen aan de achterban.’

Uit deze laatste zin blijkt ook dat in de nieuwe politiek geen ‘harde dingen gezegd in de richting van de FDP die het lastig maken om compromissen te sluiten’ kunnen worden want die zijn geheel zinloos geworden. Dat maakt het onderhandelingsproces alleen maar moeilijker en het lijkt op het oude pesten van vroeger, van ‘zie eens hoe hard ik kan schreeuwen en kan meppen’. Kinderachtig gedoe dat gepolariseer. De wereld schiet er niets mee op.

# Lindner ziet vooral op het punt van het klimaatbeleid grote verschillen. ‘Wij staan achter de klimaatdoelstellingen van Parijs, maar we willen ze op een hele andere manier bereiken dan de Groenen.’ Lindner wil bijvoorbeeld af van de subsidiëring van windmolens die volgens hem zinloos is zolang er geen goed stroomnet is. De Groenen willen juist meer groene stroom en minder kolencentrales.

Wat een zegen dat oude denkpatronen moeten worden doorbroken. Uit deze passage blijken politieke partijen zich ook hoofdzakelijk te bedienen van politieke kretologie die zinloos zijn. Genoeg leerstof blijft dus over hoe het politieke bestel hervormd en verbeterd kan worden.

Overwinning AfD

# De verkiezingsoverwinning van de AfD zorgt voor ongelofelijk veel frustratie bij alle andere partijen en zal naar verwachting de formatiegesprekken bemoeilijken. Van die AfD worden nu de komende maanden veel rechts-extremistische uitspraken verwacht in het parlement. Voor partijleider Frauke Petry blijkbaar te extreem, want zij stapte maandag uit de fractie maar wil wel doorgaan als parlementslid.

Weer een parallel met ons land voor wat betreft die ‘frustratie bij alle andere partijen’ vanwege de AfD, want zagen we dat ook niet bij ons in 2002 met de opkomst van Pim Fortuyn? Dit duidt dus op arrogantie van de gevestigde orde die wordt weggevaagd. Het huidige politieke bestel is afkomstig van het 19e eeuwse emancipatiebestel, dat nu als achterhaald mag worden beschouwd. De politieke partijen hebben dus de grootste moeite om een aangepast en gemoderniseerd bestel te vinden. Structureel conservatisme of achterlopen op de lopende ontwikkelingen mag je dat noemen.

# Volgens de AfD-lijsttrekkers Alexander Gauland en Alice Weidel kwam het besluit niet helemaal verrassend. Petry was de afgelopen maanden volgens hun nauwelijks aanspreekbaar, en maakte geen actief deel meer uit van het campagneteam. Alleen het moment waarop – midden in een persconferentie – irriteerde Gauland. Hij sprak van een dolksteek in de rug, waarvan de gevolgen niet te overzien zijn. De grote vraag is hoeveel aanhangers ‘de gematigde’ Petry heeft en of de AfD daardoor in tweeën breekt.

‘Een dolksteek in de rug’ is natuurlijk een te groot woord omdat het interne toneel binnen AfD van het afgelopen jaar niets anders was dan datzelfde verschijnsel. Als de AfD daardoor in tweeën zou  breken, dat wordt de toekomstige oppositie in de Bondsdag nog meer versplinterd (en dus rustiger) en zien we ook op dat front eenzelfde ontwikkeling als ten tijde van het vorige kabinet Rutte2: geen effectieve want gezamenlijke en samenwerkende oppositie. Deze ontwikkelingen lijken dus allemaal iets universeels in zich te dragen en dat stemt tot relativiteit en geruststelling. Het is minder ernstig allemaal dan we denken, als we ons maar realiseren dat de tijden van structurele hervormingen zijn aangebroken. Dan valt er winst te boeken.

https://fd.nl/economie-politiek/1219963/duitsland-maandenlang-met-een-demissionair-kabinet