Tags

 ‘Ich bin die Kanzlerin der Mitte’

Rond de Duitse verkiezingen aanstaande zondag hangt het gevoel van een gegarandeerde winst voor Angela Merkel. Waar komt dat vandaan en is dat wel gezond?

door Merlijn Schoonenboom, De Groene Amsterdammer, 20 september 2017

Stralsund, Mecklenburg-Vorpommern, 16 september

© John MACDOUGALL / AFP / ANP

‘Natuurlijk kies ik Merkel.’ Even is de logica niet meer te volgen. De keurige, oudere Oost-Duitse heer heeft net een opsomming gemaakt van hoe zijn land de afgelopen jaren wat hem betreft ten onder is gegaan. Maar als conclusie zegt hij vastbesloten: ‘Wie zou het anders moeten doen dan Merkel?’

Daar staan we dan, in de motregen, met een gegrild supermarktworstje in de ene, een plastic beker bier in de andere hand, bij de ingang van de multifunctionele sporthal in het plaatsje Strasburg in de Oost-Duitse deelstaat Mecklenburg-Vorpommern.

De opwinding in de hal is voelbaar. De blaaskapel van de plaatselijke schooljeugd staat ongeduldig bij de wc’s te wachten, de burgemeester kon naar verluidt van zenuwen nauwelijks meer slapen. De reden: Angela Merkel kan elk moment in haar regeringshelikopter worden ingevlogen. De Duitse bondskanselier zal hier drie kwartier een toespraak houden, hier in het stadje dicht bij de Poolse grens met krap vijfduizend inwoners.

Het lijkt een merkwaardige keuze voor een politicus van de statuur van Angela Merkel. Ze staat in alle peilingen op ruime winst bij de landelijke verkiezingen van aanstaande zondag. Ze is op weg naar een regeringsperiode van zestien jaar, een periode die meestal alleen dictators voor elkaar krijgen – of de onlangs overleden Helmut Kohl, haar leermeester, die ook wel ‘de eeuwige kanselier’ werd genoemd.

Maar Merkel heeft Kohl al lang overtroffen. Ze wordt niet meer alleen de ‘machtigste vrouw ter wereld’ genoemd, maar geldt in meerdere Amerikaanse media ook als de ‘heimelijke koningin van Europa’ en zelfs als de ‘leider van de vrije wereld’ – al fronst men in Berlijn zelf bij die benaming vooral zorgelijk de wenkbrauwen.

In Strasburg voelt de grote wereldpolitiek ver weg. De werkloosheid is in de regio vijftien procent, veel huizen zijn afgebladderd – een aanblik die altijd weer onverwacht is voor het land dat het meest succesvolle van Europa wordt genoemd. De clichés over dit deel van het land zijn bekend: de jonge vrouwen met talent zijn vertrokken, en de meeste aanwezige mannen zijn óf werkloos óf dronken óf neonazi – of alledrie tegelijk.

Het stadje ligt nog net in het gebied van Merkels jeugd, de Uckermark, waar ze in DDR-tijden in het stadje Templin opgroeide. En het is ook hier in deze hal vandaag dat alles samenkomt wat deze Duitse verkiezingen bepaalt – en wat de verklaring kan bieden voor dat gevoel van onvermijdelijkheid van een vierde Merkel-termijn.

En precies op het afgesproken tijdstip is het zo ver. De fanfare marcheert met ferme paukenslag de hal in – Merkel zet er vanuit de achterhoede de pas in. Bij het podium aangekomen wordt ze door de plaatselijke CDU-politicus met bijna overslaande stem van opwinding geïntroduceerd, en dan is ze zelf aan de beurt: ‘Wat voor Duitsland we ons in de toekomst voorstellen’.

‘Is er wel snel internet hier?’ ‘Heeft u wel genoeg artsen?’ Ze begint bij de lokale thema’s. De ‘leider van de vrije wereld’ heeft zich in de helikopter keurig ingelezen, ze kent het cijfermateriaal. Merkel spreekt op exact dezelfde nuchtere toon als bij een persconferentie na een EU-vergadering. De opwinding in de zaal – ‘in het echt is ze kleiner!’ – maakt plaats voor de vertrouwdheid van de jarenlange herhaling.

Ineens is er actie, achter in de zaal. Tussen de ongeveer vijfhonderd merendeels oudere CDU-aanhangers en een paar scholieren zitten vier middelbare mannen met zwarte plakkaten: ‘Merkel muss weg’, staat er met witte letters op. En kort voordat ze vrijwillig door de plaatselijke security worden weggeleid roepen ze nog met verstikte stem: ‘Volksverräter’.

Merkel zelf negeert de schreeuwers eerst. ‘Volksverrader’ en ‘Merkel moet weg’: het zijn de leuzen van de nieuw-rechtse partij AfD, die dit jaar voor het eerst in de Bondsdag kan komen. Uitgerekend in de regio van Merkels jeugd is de AfD bij de deelstaatverkiezingen in 2016 de op één na sterkste partij in Mecklenburg-Vorpommern geworden, nog voor de CDU, die op de derde plaats staat.

Een paar hoofdstedelijke journalisten lopen snel richting de mannen. Het is hét mediaverhaal op dit moment: deze verbeten woede was afwezig bij de afgelopen drie verkiezingen waar Merkel aan meedeed. Maar al snel slenteren ze weer weg. Het valt mee vandaag. Vorige week in Heidelberg werden er nog tomaten geworpen, in Torgau werd Merkel minutenlang luid uitgefloten door een veel grotere groep demonstranten.

De derde Merkel-termijn wordt getypeerd door een onvermijdelijkheid waarin ieder tegengeluid lijkt op te lossen

Onverstoorbaar gaat Merkel verder. Terloops vermeldt ze ook nog wat afspraken met wereldleiders die ze de komende maanden heeft. Twijfelen over haar herverkiezing lijkt hier niemand te doen – Merkel zelf al helemaal niet. En toch is dat, zacht gezegd, merkwaardig. Want nog geen jaar geleden leek haar herverkiezing allerminst een uitgemaakte zaak.

De journalisten vormen een groot contrast met de troosteloze aanblik van de boze AfD-aanhangers in hun trainingspakken. Het keurige links-liberale weekblad Die Zeit is er vandaag, net als de tv-zender WDR – allemaal West-Duitse media, ze komen uit Keulen, Hamburg en Berlijn. Goed gekapt, hippe sneakers en moderne jasjes dragen ze. Al hoeven deze journalisten niet zelf CDU te stemmen, je zou ze toch de typische stedelijke burgerij uit Merkel-Duitsland kunnen noemen – geheel passend bij de richting die het land in is gegaan in de afgelopen twaalf jaar. Bijna ongelovig vroeg Die Zeit in een recent interview met een boos AfD-kopstuk: ‘Duitsland is ecologischer, vrouwelijker, opener, federaler en minder militair geworden. Dat maakt ons zo succesvol. Kunt u daar niet blij over zijn?’

‘Het beste Duitsland dat er ooit is geweest’, zo beschreef onder anderen de Britse hoogleraar Timothy Garton Ash het land geruststellend ten tijde van de eurocrisis. Na twaalf jaar Merkel heeft Duitsland een volkomen andere reputatie dan het land in de jaren negentig na zestien jaar Helmut Kohl had. De christen-democratische Merkel heeft in feite alle kroonjuwelen van de links-liberale elite doorgevoerd: van de afschaffing van de dienstplicht en de Energiewende in 2011 tot de ‘Willkommenskultur’ voor een miljoen vluchtelingen eind 2015 en uiteindelijk zelfs het homohuwelijk in 2017.

Hier wordt mogelijk de verklaring genoemd van het Merkel-tijdperk: anders dan andere regeringsleiders heeft de Duitse kanselier een universeel beleid gevoerd, aangezien ze als leider van een conservatieve CDU/CSU een links-liberaal programma heeft doorgevoerd. Daarbij komt ook dat zij een regeringsleider is die uitgesproken anti-ego is, dus zonder als een uitgesproken politieke egotripper kan worden gekwalificeerd en daarmee is zij de grote uitzondering onder alle regeringsleiders. In tegendeel, ze is de kanselier op de achtergrond en dat wordt gewaardeerd door brede lagen van het electoraat. Naar mijn gevoel dus allemaal argumenten waarom Angela Merkel het veel langer volhoudt dan enige andere regeringsleider. Niemand doet het haar na.

Een beroemde uitspraak van Merkel is dat ‘de politiek zich aan de werkelijkheid aanpast’. Dat wil in haar geval zeggen dat ze de wensen van een nieuw Duits maatschappelijk midden heeft gevolgd. Ze stuurde haar CDU, die logge conservatieve partij van Helmut Kohl, gestaag de linkerkant op, steeds ondersteund met dalende werkloosheidscijfers, zoals Merkel in deze verkiezingstijd voortdurend benadrukt.

Een ander verschil met de tijd van Kohl is de verbijsterende politieke consensus die rond haar koers is komen te hangen. ‘Alternativlos’ is het beruchte woord dat Merkel de afgelopen jaren gebruikte als een omstreden beleidspunt doorgedrukt moest worden. Het is inmiddels een begrip geworden waarmee de regeerstijl van de derde Merkel-termijn, die van de grote coalitie met de SPD, wordt getypeerd: een onvermijdelijkheid, waarin ieder tegengeluid vanzelf lijkt op te lossen.

De politieke eensgezindheid is in deze laatste verkiezingsweken inderdaad opvallend. Drie van de vijf andere grote landelijke partijen staan gehoorzaam klaar om na de verkiezingen met de CDU mee te regeren: zowel de huidige partner SPD als de liberale FDP en de Groenen. Ook de meeste media, die in het tijdperk Kohl nog zo tegen de kanselier streden, vinden Merkel eigenlijk wel oké – zelfs schandaalblad Bild. Alleen Die Linke en de AfD, links- en rechtsbuiten, keren zich openlijk van haar af.

De eensgezindheid zorgt echter ook voor sluimerend onbehagen. De schaduwzijde kwam naar voren in 2015, op het hoogtepunt van de vluchtelingencrisis. Merkel heette toen zonder noemenswaardig overleg met anderen de vluchtelingen die vastzaten in Hongarije welkom, en een grote stroom kwam op gang. Het was ‘alternativlos’, en ieder debat viel stil. De woede hierover barstte met veel heftigheid los na de aanrandingen tijdens oudejaarsnacht in Keulen, de AfD kwam op vijftien procent in de peilingen terecht.

Allemaal neonazi’s? Te makkelijk. Het gevoel van chaos is in het herenigde Duitsland nooit sterker geweest dan in die maanden. De aanhang van de AfD bestond op dat moment uit teleurgestelde CDA’ers, oud-SPD’ers en boze Groenen, er zaten gegoede hoogleraren en werkloze arbeiders tussen. Maar vooral zorgde Merkels aanpak binnen haar eigen CDU, die typische middenpartij, voor een ongekende onrust.

Stralsund, Mecklenburg-Vorpommern, 16 september

© John MACDOUGALL / AFP / ANP

https://www.groene.nl/artikel/ich-bin-die-kanzlerin-der-mitte?utm_source=De+Groene+Amsterdammer&utm_campaign=4d0297c294-Dagelijks_20170921&utm_medium=email&utm_term=0_853cea572a-4d0297c294-70927641

 

Advertisements