Tags

,

Ulko Jonker • Economie & Politiek/fd, 18-8-17

Nederland kan zich niet veroorloven aan de zijlijn te blijven staan als Frankrijk en Duitsland straks de gehavende Economische en Monetaire Unie (EMU) op sleeptouw gaan nemen. Dat vindt de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV), de belangrijkste Haagse adviseur voor het buitenlands beleid, die vrijdag op verzoek van het kabinet met aanbevelingen komt over versterking van de muntunie.

Het nieuwe kabinet moet als het aan de AIV ligt plannen voor een Brusselse begrotingsbuffer, gezamenlijke schulduitgifte (‘eurobonds’), een Europese minister van financiën of de vorming van een Europees Monetair Fonds niet blijven afwijzen, zoals tot nu toe herhaaldelijk is gebeurd. De eurozone moet crisisbestendiger worden gemaakt.

Niet onlogisch. Met de betere staatshoofden als een Macron heeft een crisisbestendige aanpak kans van slagen.

‘Als we praten over verdieping en versterking komt er een moment dat je ja of nee moet zeggen. Het lijkt ons onvermijdelijk‘, zegt professor Alfred van Staden in een toelichting. ‘Nederland kan zich niet isoleren. Maar we verbinden zulke stappen wel nadrukkelijk aan een commitment van landen als Frankrijk en Italië tot economische hervormingen.’

Volkomen terecht opgemerkt.

‘Er is wel wat veranderd in Frankrijk‘, vindt hij. ‘We hebben te maken met een president die zijn politieke voortbestaan op het spel heeft gezet voor bezuinigingen en hervormingen en minder de gevangene is van belangengroepen dan Hollande en Sarkozy‘.

‘Gevangenen van belangengroepen’ zijn altijd politici zonder visie en Macron gaat daarentegen zijn onafhankelijke positie bewijzen.

Van Staden, vicevoorzitter van het adviescollege en emeritus-hoogleraar internationale betrekkingen in Leiden, meent dat er met het aantreden van de Franse president Emmanuel Macron minder reden is voor scepsis over de Franse hervormingszin. Van Staden gelooft dat landen door ‘leerprocessen’ gaan. De neergang in de invloed van Frankrijk ten opzichte van Duitsland, heeft een economische achtergrond en de Fransen zijn zich daarvan bewust. De kansen om dat te keren zijn volgens hem in ieder geval groter dan in het verleden. Als Parijs het been bijtrekt wordt Berlijn ook verlost van de ongemakkelijke positie waarin het als enige de leiding heeft in de verdere verdieping van de Europese samenwerking. ‘Het is veel comfortabeler voor Duitsland om Frankrijk weer langszij te hebben‘, zegt Van Staden.

Precies!

Duitsland en Nederland moeten op hun beurt een uitruil mogelijk maken, vindt de AIV. Ze moeten de binnenlandse vraag aanjagen, investeringen opvoeren en bevorderen dat de lonen omhooggaan. ‘Dat schept een klimaat dat het voor Macron ook makkelijker maakt om de Fransen door de zure appels heen te laten bijten’, aldus Van Staden. Dat dit gevolgen heeft voor de Nederlandse export is gezien de onevenwichtige betalingsbalans en het uitzonderlijk hoge overschot op de lopende rekening, voor de AIV juist een positief gevolg.

Die uitruil wordt mogelijk gemaakt door het nieuwe Europese evenwichtsgevoelen, dat aan het ontstaan is en de populisten in de EU terrein aan de verliezende hand zijn.

Eurobonds

De AIV vindt een eigen begrotingscapaciteit, een EU-belasting of een verhoogde afdracht aan Brussel en de mogelijkheid om gezamenlijk te lenen (‘eurobonds’), een prijs die door Nederland betaald moet worden als Duitsland daarin voorgaat, mits Frankrijk en de zuidelijke lidstaten hun huis zichtbaar op orde brengen.

Van Staden heeft hiermee in beginsel geen ongelijk, maar het dient ook veiliger en transparanter worden opgezet dan de EU tot heden heeft laten zien, omdat de ge- en beslotenheid de Commissie zelf de das om heeft gedaan. Belangrijk om op te merken in dit verband is dat die ‘eigen begrotingscapaciteit’ wat dat betreft als gelijkwaardig instrument worden beschouwd als de opzet en aanloop naar de EMU. En het grote verschil met die jaren negentig is vervolgens dat die nieuwe afspraken ook strikt nagekomen dienen te worden en niet aan de laars gelapt. En dus kan nu als lakmoesproef het vluchtelingenbeleid van de EU als maatstaf worden genomen. Als daarmee vorderingen worden gemaakt – ook wat betreft de medewerking van Middel- en Oost-Europese landen – met ook evenwichtige verdeelsleutel, dan kan vervolgens gewerkt gaan worden aan een eigen begrotingscapaciteit.

De AIV herhaalt daarnaast zijn pleidooi om een vicevoorzitter van de Europese Commissie tot de vaste voorzitter van de Eurogroep te maken. Ook zou het Internationaal Monetair Fonds niet langer betrokken moeten zijn bij steunoperaties in de eurozone. In plaats daarvan zou de eurozone op termijn zijn eigen Europees Monetair Fonds moeten instellen, waardoor noodoperaties op meer afstand kunnen worden gezet van de lidstaten.

‘Wij denken dat de euroscepsis over haar hoogtepunt heen is, ook door verbetering van de economische situatie. Dat helpt altijd’

Zulke aanbevelingen zijn dermate ingrijpend dat ze niet zonder verdragswijziging kunnen worden doorgevoerd. De regering vroeg haar adviseurs juist nadrukkelijk om maatregelen die zonder verdragswijziging kunnen worden doorgevoerd. Maar uiteindelijk is een ‘substantiële verdragswijziging‘ volgens de AIV onvermijdelijk. Van Staden vindt de huiver daarvoor in Nederland overtrokken.

Stemmen voor het woonreferendum/woonvisie in Rotterdam. Nederland heeft overduidelijk een allergie ontwikkelt over referenda.

‘Dat heeft overduidelijk te maken met de allergie voor referenda die in Nederland is ontstaan. Wij denken dat de euroscepsis over haar hoogtepunt heen is, ook door verbetering van de economische situatie. Dat helpt altijd’. Van Staden meent dat verdieping en versterking van de muntunie een ‘sterke zaak’ is, zeker in het licht van de risico’s die er nog zijn als het gaat om hoge schulden, slechte leningen en divergerende economieën.

Dat er sprake is van divergerende economieën mag een schande worden genoemd aangezien dat duidt op een beleidsfout van de Commissie. Convergerende economieën waren immers de norm.

Kwaadwillende lidstaten

Zo’n verdragswijziging kan bovendien worden aangegrepen om het mogelijk te maken landen uit de eurozone te zetten. ‘Je moet het niet uitsluiten. Je moet de kans op moral hazard verkleinen. Je moet kwaadwillende lidstaten kunnen laten weten dat er een eind komt aan je begrip en bereidheid. Daarom vinden we het opportuun. Het is niet verstandig om het tot taboe te verklaren. Iemand moet het een keer zeggen’, aldus Van Staden.

Terecht opgemerkt.

‘Van de partijen die nu formeren loopt alleen D66 echt warm voor verdieping van de Europese samenwerking’

Er is een uitgelezen kans om nu door te pakken, vindt Van Staden. Het klimaat is ten goede gekeerd, ook doordat de Europese Commissie zich een stuk dienstbaarder en minder arrogant opstelt. ‘Ze heeft een luisterend en open oor. Ze wil heel geleidelijk en pragmatisch verdere stappen zetten‘. Maar is er in Nederland wel draagvlak voor de plannen? Van de partijen die nu formeren loopt toch alleen D66 echt warm voor verdieping van de Europese samenwerking?

Er doet zich historisch een merkwaardige tegenstelling voor tussen de politieke partijen: D66 had – bijna tegen beter weten in – gelijk met een drammerige pro-EU-standpunt en krijgt nu gelijk met haar onverzettelijkheid, terwijl de ‘voorzichtige en sceptische’ partijen die teveel door de populisten op sleeptouw waren genomen en terecht argwanend waren, nu dankzij de nieuwe Franse president op hun schreden zijn teruggekeerd. Zij hebben bij hun scepsis altijd de verkeerde argumenten gekozen om hun ‘bewijs’ te leveren. Kortom, provinciale versus globaliserende wereldbeelden. De overheid heeft decennialang haar voorlichtende taken verwaarloosd.

Van Staden: ‘Een jaar geleden zou ik een somber antwoord hebben gegeven. Maar Mark Rutte is een pragmaticus. Als hij ervan overtuigd is dat dit nodig is voor banen en veiligheid waar hij het afgelopen jaar zo op hamert, dan is hij een bondgenoot. Het CDA is heel zuinig geweest over Europa de afgelopen tijd. Het Oekraïne-referendum heeft er tot scherpe verdeeldheid geleid. Maar ik denk dat het CDA wel weer op het spoor is teruggekomen. En je moet ook geen federale vergezichten schetsen, maar wel beheerste stappen voorwaarts zetten’.

Deze beschouwing vanuit de AIV is een mooi startpunt voor een publieke discussie ‘Hoe nu verder met de EU na de opleving ervan door nieuwe, frisse want hervormende, geluiden (van Macron). Die opleving moet als kans worden benut.

Begrotingsunie

Om ‘asymmetrische schokken‘ op te vangen zou de eurozone volgens veel economen en de voorzitters van de Eurogroep, Europese Commissie, Europees Parlement en ECB-president, met een begrotingsbuffer een stabilisatiefunctie moeten kunnen vervullen. Die is niet bedoeld als ‘transferunie‘, waarin geld van noord naar zuid gaat, maar moet alle lidstaten in tijden van schokken bijstaan. Dat kan bijvoorbeeld in de vorm van een basis-werkloosheidsverzekering. De AIV vindt dat zulke plannen ‘serieuze nadere overweging’ verdienen, omdat ze de schokbestendigheid kunnen vergroten. Ze stelt wel voorwaarden:

  1. Ieder euroland blijft zelf verantwoordelijk voor zijn nationale begrotingsbeleid en landen met te hoge schulden mogen alleen tijdelijk worden gesteund;
  2. De buffer is alleen bedoeld voor situaties van overmacht, zoals natuurrampen, cyberaanvallen of selectieve sancties;
  3. Collectieve voorzieningen in het belang van alle EU-lidstaten, zoals opvang van vluchtelingen, vallen erbuiten;
  4. Financiering kan via een EU-belasting of hogere afdrachten. De AIV heeft de voorkeur voor financiering via kapitaalinleg;
  5. De democratische controle moet worden gewaarborgd.

Voor wat betreft dit laatste punt van de democratische controle wordt direct het grootste pijnpunt benoemd en terecht, want het zwakste punt uit de opbouwgeschiedenis van de Unie zelf en daarmee werd de ‘zelfgeschapen’ scepsis over die onzichtbare structuren van de EU ook ‘automatisch’ in het leven geroepen. De achtereenvolgende Commissies dragen hiervoor de grootste schuld. De Commissie moet nu gebruik gaan maken van het kantelpunt door een wetgevingsmachine te transformeren naar een voorlichtings- en communicatiemachine. Daarmee is iedere EU-burger gediend.

https://fd.nl/economie-politiek/1214697/adviesraad-volgend-kabinet-moet-verzet-tegen-sterker-brussel-laten-varen

Advertisements