Tags

Over tien dagen moeten de onderhandelingen beginnen over Brexit. Maar heeft het VK dan wel een nieuwe regering?

Stéphane Alonso, nrc, 9 juni 2017

Brexit zou al nooit een gemakkelijke scheiding worden. Door de donderdag gehouden Britse verkiezingen is het opeens extreem ingewikkeld geworden. Het „sterke mandaat” dat de Britse premier Theresa May nodig zei te hebben om met de EU te kunnen onderhandelen is er niet gekomen en daarmee is de kans dat er géén deal wordt bereikt, en er dus een harde, ongecontroleerde uittreding volgt, groter geworden.

Aan de EU heeft het niet gelegen. Na de enorme schok in juni vorig jaar over het Brexit-referendum kwam al snel de acceptatie en begon Brussel bedroefd, maar zakelijk met de voorbereidingen van het Britse vertrek uit de EU. Brexit-onderhandelaar Michel Barnier zit al weken klaar, met een team, een mandaat en een superstrak tijdspad, om de zaak binnen de wettelijk vastgelegde twee jaar rond te krijgen.

Over May’s besluit in april om haar mandaat te versterken met vervroegde verkiezingen, was in Brussel verbazing: nog geen maand eerder vroeg ze met datzelfde, in haar eigen ogen dus kennelijk zwakke mandaat formeel de scheiding van de EU aan. Maar ook toen stelde Brussel zich constructief op. Als een sterkere positie van May in eigen land kon leiden tot vlottere onderhandelingen dan was dat natuurlijk prima.

Nu dreigt een puinzooi, omdat May haar eigen populariteit heeft overschat. Voor Brussel is dit een déjà vu: ook May’s voorganger David Cameron meende de Britse kiezer goed te kennen, maar ging vervolgens pijnlijk onderuit met het Brexit-referendum. Toen was dat een ronduit traumatische gebeurtenis – de EU is nooit eerder gekrompen. Ditmaal zal er ook veel leedvermaak te horen zijn in Brussel over zoveel politiek gepruts in zo’n korte tijd. Maar lang zal dat niet duren.

Vertraging lijkt onafwendbaar

Een verzwakte May geeft Barnier en zijn team op het eerste gezicht de bovenhand, maar dat is nogal betrekkelijk. Door de politieke instabiliteit die nu in Londen dreigt, lijkt vertraging onafwendbaar, terwijl de klok doortikt. EU-commissaris Günter Dettinger acht de kans klein dat de onderhandelingen alsnog op tijd van start gaan, zei hij vrijdagochtend. Toen May in maart met een beroep op Artikel 50 uit het EU-verdrag formeel de aftrap gaf voor Brexit, werd ook meteen een deadline geactiveerd. Voor maart 2019 moet de deal beklonken zijn, inclusief ratificatie door nationale parlementen, om te voorkomen dat de Britten in een juridisch vacuüm donderen, een wending die ook Europese handelspartners hard zou raken.

Voorzitter Juncker van de Europese Commissie wil niet meer dan „een half uur per week” aan Brexit besteden, zo maakte hij onlangs duidelijk. Na rampjaar 2016 wil de EU vooral vooruitkijken. De recente verkiezing van Emmanuel Macron tot Franse president zorgt voor nieuwe dynamiek en voor het eerst in jaren wordt weer serieus gepraat over hervormingen die de EU op militair, economisch en sociaal vlak sterker moeten maken. Juncker zelf houdt vrijdag een grote speech in Praag over Europese defensie.

Maar Brexit negeren is nu veel moeilijker geworden. Barnier heeft altijd gezegd dat de onderhandelingen wat hem betreft „de dag na de verkiezingen” beginnen. Dat wil zeggen: hij wil zo snel mogelijk, ergens in de komende dagen al, contact opnemen met de Britse regering over de organisatie van de eerste onderhandelingsronde. Die moet over tien dagen, in de week van 19 juni, beginnen, zodat Barnier aan het einde van diezelfde week, wanneer in Brussel een reguliere EU-top gehouden wordt, Europese leiders deelgenoot kan maken van zijn eerste indrukken.

Aangeschoten wild

Dat tijdpad is nu onzeker geworden. Heeft het Verenigd Koninkrijk over tien dagen wel een nieuwe regering? De grote angst in Brussel: dat de in Londen dreigende politieke paniek leidt tot nog meer bokkensprongen. Dat een in het nauw gedreven May zich een weg naar buiten vecht met anti-Europese retoriek en vuil spel. Dat er geen serieuze gesprekspartner aan tafel schuift, maar aangeschoten wild.

De positie van de EU is glashelder – al maanden. Voor er over een nieuwe relatie met de Britten onderhandeld kan worden, moet er eerst „voldoende vooruitgang” zijn geboekt bij het verbreken van de oude, en in het bijzonder in drie dossiers. Er moet snel zekerheid komen voor EU-burgers in het Verenigd Koninkrijk en voor Britse burgers in de EU. Er moet een rekening worden opgesteld – als EU-lid is het VK financiële verplichtingen aangegaan. En dan is er Noord-Ierland, dat door Brexit een harde grens met Ierland dreigt te krijgen. Hernieuwde historische spanningen liggen op de loer.

De vraag is of de Britten het eigenlijk wel eens zijn met deze door de EU geschetste gang van zaken. Niemand die het echt weet. Een doordachte Brexit-strategie is tot nu toe nog ver te zoeken in Londen. Wel klinkt er veel verongelijktheid. Dat de Britten de EU geen geld schuldig zijn, en wellicht zelfs wel het omgekeerde: dat een deel van de EU-boedel de Britten toekomt. Of dat ‘geen deal’ beter is dan een ‘slechte deal’. Een mantra die in Europese ogen rampzalig is, maar die May in het verkiezingsmanifest van de Tories liet zetten en dat de komende tijd nog vaak te horen zal zijn.

Waar de misverstanden van het populisme allemaal toe kunnen leiden…

https://www.nrc.nl/nieuws/2017/06/09/in-brussel-zal-veel-leedvermaak-te-horen-zijn-10999292-a1562341?utm_source=SIM&utm_medium=email&utm_campaign=5om5&utm_content=&utm_term=20170610

Advertisements