Tags

Liever energie dan links-rechtsdenken (Caroline de Gruyter, In het nieuws/nrc, 27 mei)

# Daarbij is er na 1945 in Europa een brede, stille consensus ontstaan over grote thema’s. De Duitse literatuurwetenschapper en filosoof Hans Ulrich Gumbrecht, die aan Princeton doceert, heeft er een woord voor bedacht: ‘Sociaal-democratisme’. Veel Europeanen, zegt hij, willen sociale ongelijkheid beperken, ze hechten aan ecologische waarden, zijn pacifistisch en geloven dat de staat voor een betere toekomst moet zorgen. Deze mix van mild socialisme en verdund kapitalisme, is gebaseerd op de overtuiging dat gelijkheid in de samenleving heel belangrijk is – heel anders dan het Amerikaanse systeem, dat vrijheid juist hoger in het vaandel heeft. Alle discussies over dit ‘sociaal-democratisme’ gaan per definitie over gradaties.

Er bestaat natuurlijk een fundamenteel verschil tussen VS en EU over de beoordeling van de waarde ‘vrijheid’. Wij Europeanen menen dat de enorme ongelijkheid in de VS te wijten is aan hun vrijheidsdogma die ingrijpen via sociale wetgeving moeilijk maakt. Ons land met een eigen historische opbouw van de verzorgingsstaat vindt onze samenleving veel meer op echte ‘beschaving’ lijken dat het harde kapitalisme en materialisme binnen de VS.

# Dit heeft Europa welvarend en vreedzaam gemaakt, betoogde Gumbrecht laatst in een essay in de Neue Zürcher Zeitung. Maar er is ook een nadeel: in dit systeem is beperkt plaats voor risico, tomeloze ambitie of genadeloze competitie. Terwijl: „Machtslust en intensiteit van leven werken motiverend, zwengelen nieuwe projecten aan, geven ons vleugels naar de toekomst. Ze laten ons dansen.”

Het bijvoeglijk naamwoord ‘genadeloze’ zegt al voldoende: Europa is gespecialiseerd in het Rijnlandse model dat minder genadeloos is en meer de menselijke maat aanhoudt. Meer beschaafd dat het rücksichtslose VS.

# Terug naar Macron. Hij heeft begrepen dat decennialange consensus en de groeiende verkleving van links en rechts politieke energie en creativiteit hebben gesmoord. Hij ziet ook dat veel Europeanen om die reden aandacht besteden aan extreme partijen – soms meer om die als breekijzer te gebruiken dan om hen aan de macht te helpen. Dus brengt Macron die politieke energie terug naar het midden, door dat stevig om te woelen. Voorlopig werkt het. Wat het effect is, weet nog niemand. Verwacht binnenkort meer van dit soort initiatieven, overal in Europa.

In vervolg op mijn vorige blog met een toelichting over voorwaarden die de begrippen links en rechts geldig kunnen houden mits de beginselen regelmatig worden geactualiseerd, kan dat commentaar (tegen)strijdig lijken op het laatste gedeelte van de column van De Gruyter. Toch is dat niet het geval. Ooit hoorde ik lang geleden (jaren ’70 van de vorige eeuw) een interessant college van de humanist prof. Van Praag. Van hem leerde is dat er een centraal verschil bestaat tussen de VS en Europa, althans ons land, want daar draaide het om.

Waar ons land een hele brede middenbuffer bestond tussen de extreme flanken van links (toen bestond de CPN nog) en rechts (onbepaald want CDA en VVD waren brede middenpartijen als volkspartijen), heeft de VS altijd alleen een smal middenbuffer gekend en dus een brede linker (Democraten) en rechter flank (Republikeinen). Europa was dus een automatisch politiek middengebied, waar alle macht zich concentreerde, maar de VS was een uitgesproken gepolariseerd land met felle strijd tussen links en rechts. Vandaar de Amerikaanse belangstelling voor ons poldermodel ten tijde van Clinton.

Zo geredeneerd heeft Caroline de Gruyter gelijk dat links en rechts vooralsnog verloren zijn gegaan in ons land, aangezien de denkkracht in ons land ontbreekt, maar Amerika is wat bevolking betreft anders opgebouwd en dat maakt een andere politieke of staatsrechtelijke inrichting ook noodzakelijk.

Deze opmerkingen maken dat de samenvoeging met mijn vorige blog een te lange tekst had opgeleverd en ik heb dus gekozen voor een aparte accentuering van twee verschillende verschijnselen. De Amerikanen kunnen niet over Europa oordelen en wij niet over de VS.

Maar dat binnenkort ‘meer van dit soort initiatieven, overal in Europa’ zullen komen, is alleen maar te hopen!

https://www.nrc.nl/nieuws/2017/05/27/liever-energie-dan-links-rechtsdenken-10219719-a1560636

Advertisements