Tags

Krankzinnige scenario’s uit de binnenwereld van de formatie (Tom-Jan Meeus, Weekend/nrc, 20 mei)

Deze week: bericht uit de binnenkamers van een stroperige formatie.

Ofwel: sluimerende wanhoop en speculaties over krankzinnige scenario’s.

20 mei 2017

Het zijn rare dagen in Den Haag. Ze zeggen dat de geschiedenis zich nooit herhaalt. Maar deze week merkte ik dat één van de spectaculairste episodes uit de historie van kabinetsformaties in twee kandidaat-regeringspartijen over de tong gaat.

(…)

Het betekent niet dat dit zal gebeuren. Het illustreert eerder de wanhoop die sluimert: achter de poses van fractievoorzitters die clichéteksten uitspreken, gaat de vrees schuil dat deze formatie ook totaal kan mislukken.

Zo vertaalt de fragmentatie van het land zich in dreigende stagnatie van het bestuur: we zijn zo gesteld op onszelf dat we ons in steeds kleinere kringetjes van gelijkgestemden begeven, en andere groepen steeds gemakkelijker buitensluiten.

De SP wil niet praten met de VVD en de PVV. Alle grote partijen niet met de PVV. D66 liever niet met de ChristenUnie. De PvdA liever met niemand. Het CDA liever niet met de linkse partijen.

Het is, per partij, logisch en verklaarbaar. Tegelijk hebben partijen in de campagne dat identiteitspolitieke denken van hun kiezers zelf gestimuleerd.

# Het versterkte niet alleen de groei van fracties die alleen bestaan dankzij de minipolitiek van alleen het eigen gelijkDenk, Partij voor de Dieren, 50Plus, etc.

Minipolitiek van one-issuepartijen dus, omdat er geen lijnen voor het ‘algemeen belang’ meer worden uitgezet, omdat het algemeen belang simpelweg is vervangen door deelbelangen en dus eigenbelang.

# Het verkleint ook, en daar gaat het hier om, de ruimte voor traditionelere partijen om na de verkiezingen tegen de voorkeuren van de eigen achterban in te gaan.

Ernstiger is dat de partijleden sinds ze door ‘democratische’ stemmingen als minderheid op congressen hun slag hebben verloren, hun gram na afloop tijdens deze formatie proberen te halen. Voorkeuren binnen de eigen achterban zijn dus per definitie bevooroordeeld en willekeurig.

Daarbij vergemakkelijkt het de uitvergroting van tegenstellingen. Sommige media probeerden de laatste tijd GroenLinks te definiëren als oud-communistische extremisten die de gewone man willen overladen met klimaatbelastingen.

# Zeker heeft GroenLinks elementen van gewelddadig extremisme gehad – ik publiceerde er ooit zelf over. Maar daar kun je die partij allang niet meer mee definiëren.

Niet meer zo ‘definiëren’ en lastigvallen wordt natuurlijk bedoeld, maar aangezien die ‘sommige media’ duidelijk in het uiterst rechtse (Telegraafconcern en GeenStijl) spectrum vallen, wordt er vanuit die hoek actief meegewerkt aan dit verzieken van het politieke toneel.

[Het moderne GroenLinks steunde onder Rutte I de politietrainingsmissie in Afghanistan. Het tekende – met VVD, CDA, D66 en ChristenUnie – het Lenteakkoord van 2012, een topzwaar bezuinigingsprogramma dat nodig was toen de PVV Rutte I ten val bracht.]

# Toch houd je in de achterbannen van VVD en CDA mensen die Klaver zien als wolf in schaapskleren. Zoals je in de VVD-achterban bij de vorming van Rutte II, in 2012, mensen had die meenden dat samenwerking met de PvdA Rutte tot marxist transformeerde. Verlangen naar onzin.

Prachtige samenvatting van de huidige ontwikkelingen: ‘Verlangen naar onzin’.

# De discipline waarmee partijen weigerden elkaar de schuld te geven, was hoogst opmerkelijk. Het betekent ook, denk ik, dat we lang geen volledig inzicht hebben in wat zich precies heeft afgespeeld.

Dat laatste  bleek ook overduidelijk uit het gehouden Kamerdebat ter bespreking van het verslag van de mislukte informatie.

Zo waren de onderhandelingen over migratie, waarop het misging, gebaseerd op een gezamenlijk stuk dat VVD en D66 voor de onderhandelaars schreven: vijfeneenhalf A4tjes bestaande uit acht beleidsblokjes.

Vier blokjes kon je in het voordeel van de VVD uitleggen, vier in het voordeel van D66. Een klassiek compromis, waar Klaver dus nee tegen zei.

Over de financiële kaders, de uitgaven tot en met 2021, was eerder gebleken dat overeenstemming mogelijk was. Maar klimaat en energie, dat CDA en GroenLinks samen moesten voorbereiden, wilde totaal niet lukken.

# GroenLinks was inderdaad bereid rekeningrijden te laten vallen, zoals Klaver deze week zei, mits het CDA de eigen landbouwachterban zwaar pijn zou doen. En je wist: daar zag Buma amper ruimte voor zichzelf.

Kortom, GroenLinks en CDA hebben elkaar de das omgedaan. Maar ook het klassieke compromis van VVD en D66 was dus onverstandig en te weinig toegeven aan GL; met klassieke compromissen valt ook niet meer te werken. Oud denken.

Ik begreep wel waarom Edith Schippers na de mislukking binnenskamers liet merken dat zij haar taak bij momenten ondankbaar vindt, en dóór wil: nu al kun zie je aankomen dat de dilemma’s tussen D66 en CU niet kleiner zullen zijn.

Vanaf medio volgende week zullen onderhandelingen met de CU wel beginnen – Pechtold en Segers hebben beiden een gouvernementeel georiënteerde achterban.

Maar ik zou niet weten hoe die twee elkaar vinden in het spanningsveld van een groeiend verlangen naar zelfbeschikkingsrecht van ouderen, ernstig ziek of niet, en de weerstand daartegen bij de CU. Zoals de CU altijd haar Bijbelse inspiratie zal behouden, zo kun je van Pia Dijkstra (120.000 voorkeurstemmen) amper verwachten dat zij voortaan strategisch zwijgt over dit D66-kroonjuweel.

Hoe zou hier het Salomons oordeel eruit kunnen zien als beide fracties weigeren om het zelfbeschikkingsrecht (‘voltooid leven’) en de vasthouden aan de huidige euthanasiewet door CU? Tot een vrije kwestie verklaren lijkt het meest voor de hand te liggen en is de traditionele oplossing, maar de vraag is of CU daartoe bereid is. Wel loopt laatst genoemde het risico als ze dit afwijst, om verder als refo-fundamentalisten door het leven te gaan. Dat lijkt me zelfs in hun ogen geen prettig vooruitzicht.

Daar komt voor D66 het risico bij dat ze in deze coalitie met drie cultureel conservatievere partners zou werken, en de partij daarbij te maken zou krijgen met drie oppositiepartijen op links (GroenLinks, SP, PvdA): onbegonnen werk.

Met de veronderstelling dat het ‘onbegonnen werk’ zou zijn, hoeft lang niet iedereen mee in te stemmen. Waarom niet? De retorische kwaliteiten van D66 winnen het met gemak van links dogmatisme, met name van de SP zijde, want hun inbreng tijdens het Kamerdebat muntte uit in simplisme en ééndimensionaliteit: met de VVD geen onderhandelingen vanwege hun neoliberalisme, terwijl de SP niet in staat is om dat werkelijk hard te maken. Ieder debat met Rutte wordt verloren. En met de andere linkse partijen kan geen eenheidsfront worden gesmeed tijdens debatten waar het toe doet. Met andere woorden: D66 krijgt prachtige mogelijkheden om publicitair hun zaak uit te spelen en dat betekent binnen boven genoemd conglomeraat van 6 partijen, dat D66 de enige zal zijn met winstperspectieven tijdens de volgende verkiezingen.

# Dus mij zou het niet verbazen als ook een coalitie van VVD, CDA, D66 en CU mislukt, en er uiteindelijk tóch een serieuze poging met de PvdA volgt, bij voorbeeld als gedoogpartner.

Hoe meer de mekkerende fracties door blijven gaan met het huidige gestuntel, hoe groter de roep om de PvdA zal zijn met de grote troeven in handen: Jeroen Dijsselbloem en Diederik Samsom die aan de klimaatverlangens van de bevolking tegemoet komt.

# Er komt iets zorgelijks bij. In de nieuwe VVD-fractie, merkte ik, gaan nu óók stemmen op voor betere bescherming van de eigen partijpolitieke identiteit. Je mag hopen dat dit verstomt, want uitgerekend in dit benepen klimaat is het dramatisch als ook de grootste partij zich terugtrekt op de eigen helft – dan is straks  niemand meer bereid de eigen achterban te trotseren.

Gelukkig en misschien niet per toeval gaf Rutte tijdens het voorjaarscongres aan dat de VVD de enige nog bestaande volkspartij was en tegen het licht van Meeus vorige opmerkingen zou dat een nuttige opmerking kunnen zijn.

Zo openbaart deze formatie niet alleen het risico van onregeerbaarheid, ze onderstreept ook de ongedacht dramatische gevolgen van de identiteitspolitiek die de campagne domineerde.

(…)

Maar in de Albert Cuypstraat trof ik Kees (72), een voormalige trucker die vertelde dat zijn vrouw tien jaar terug verlamd raakte. Ze eten sindsdien hun eigen huis op, zei hij, dus hebben zij één verlangen: „Goedkopere ziekenzorg.”

# Vandaar dat Kees 15 maart stemde „op de CP van Marijnissen”: hij bedoelde de SP van Roemer. Kees had meegekregen dat ze Roemer in Den Haag smeekten aan een kabinet deel te nemen. Kees hoopte dat hij het deed. „Als ze hem zo graag willen, kan hij de ziekenzorg goedkoper maken.”

Waarmee maar bewezen wordt hoe stervensduur de ziektekostenpremies zijn voor de laagste inkomenscategorieën en dat er geen nieuw stelsel moet komen zoals SP wil, maar de oude ziekenfondswet voor diezelfde laagste inkomensgroepen, omdat het dan gratis wordt. Dat is de enige oplossing, aangezien de politici niet weten hoe rampzalig veel geld de huidige premies betekenen voor minimale inkomens.

Ik zei: denk niet dat het zal gebeuren.

Kees pakte zijn fiets en liet ontredderd zijn schouders zakken: dan niet.

# Dit was politiek in de lente van 2017, realiseerde ik me: partijen die de eigen identiteit zo voortreffelijk beschermden dat ze liever niet regeerden, en dus liever niets voor hun kiezers deden.

En zo is het! Dit is het eerste artikel dat ik langs heb zien komen, dat echt inzage heeft wat er nu allemaal speelt. Hulde aan Tom-Jan Meeus met deze dieptepsychologische analyse van de huidige politieke impasse!

https://www.nrc.nl/nieuws/2017/05/20/krankzinnige-scenarios-uit-de-binnenwereld-van-de-formatie-9342605-a1559698

Advertisements