Tags

Politieke deals

Is D66 principieel tegen de ChristenUnie? Welnee, is het idee aan het Binnenhof. Pechtold is ‘resultaatgericht’ en ‘geen scherpslijper’.

Enzo van Steenbergen & Petra de Koning

19 mei 2017 om 16:39

D66-leider Alexander Pechtold donderdag na zijn gesprek met informateur Edith Schippers.

Er zijn op het Haagse Binnenhof politici van wie de collega’s weten: als die over principiële bezwaren begint, is het serieus. Denk aan Marianne Thieme (Partij voor de Dieren) of Kees van der Staaij (SGP).

Principiële bezwaren en opvattingen mogen best natuurlijk, maar als ze niet bereid zijn daarover te onderhandelen of platweg uit te wisselen tegen iets anders, waarop dan de eisende partij moet inleveren, dat is onderdeel van het normale onderhandelingstechniek. Maar sinds de politieke verhoudingen intens zijn veranderd en dat is het ingang van Rutte2 ingegaan (en wellicht ook met Rutte1 vanwege de gedoogconstructie met PVV), gaat de politiek nu ontdekken dat on-onderhandelbare onderwerpen voortaan taboe zijn. Want dat werkt binnen coalitieonderhandelingen niet meer.

Met oude grote volkspartijen met minstens 50 zetels in de Kamer was dat machtsspel wel mogelijk, maar met een 4- of meer partijenoverleg en fracties die de binnen de marge van 15 tot 20 zetels komen – met als uitzondering de grootste partij met 33 zetels – is dat niet meer mogelijk. Daarom wil D66 volgens mijn gevoel nu eerst de harde eis van CU van tafel hebben, en niet omdat een principieel seculiere partij als D66 daarom een eigen wens anders niet kan binnenhalen. Het is en blijft een zaak van abstracte afspraken maken en vervolgens tijdens een (initiatief)wetsvoorstel een en ander verder uitonderhandelen.

De nieuwe verhoudingen dwingen dus daartoe, tot gewijzigde onderhandelingsnormen. Wel is het onder de nieuwe omstandigheden geoorloofd om PVV massaal uit te sluiten, omdat alles wat in hun politieke programma staat strijdig is met grondwet en met internationale wetgeving. Dat PVV daarop niet al eerder is aangevallen, is een raadsel. Geen enkele regering met PVV als coalitiepartner zal niet worden geconfronteerd met de Brusselse regelgeving, zoals nu ook het geval is met Polen en Hongarije.

Maar als het D66-leider Alexander Pechtold is?

Hij wil nu niet met de ChristenUnie onderhandelen over een kabinet omdat die partij kritisch is over de euro en tegen een ‘voltooid-leven’-wet is. In de Tweede Kamer vragen andere politici zich af: welk doel heeft hij voor ogen met deze strategie? De SP, waarmee Pechtold wel wil onderhandelen, is minstens zo kritisch over de EU en die partij moet ook niks hebben van een voltooid-leven-wet.

Een ander thema is inderdaad de euro-kritische houding van CU. Verondersteld mag worden, zoals ook het geval is met andere eurosceptische partijen in ons land, dat het betekent dat als er een regering aantreedt met als oogmerk het vertrek uit de EU of met loslating[1] van de euro als betaalmiddel, dat er sprake is van een verdragswijziging en dat dit proces heel wat voeten in de aarde zal hebben. Maar zoals de geciteerde tekst uit het programma laat zien, beoogt CU alleen maar hervorming van de EU en eurozone en nieuwe afspraken over meer begrotingsdiscipline. Tegen deze tekst kan niemand bezwaren aanvoeren. Zelfs geen europositieve euroforische partij als D66. Deze suggesties wordt in de tekst van dit nrc-verslag opgeroepen en de vraag is dus wat de redacteuren hiermee bedoelen.

Misschien, zeggen ze, is hij boos op de VVD en het CDA omdat ze GroenLinks niet aan tafel wilden houden in de eerste formatieronde. Hij zou ook kunnen denken dat hij extra veel binnenhaalt als hij toch samen met ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers in de Stadhouderskamer plaatsneemt. Of wil hij vooral aan zijn achterban laten zien dat hij zich hevig verzet, maar dat er echt geen andere opties zijn?

De indruk die hier wordt gewekt is dat D66 boos zou zijn op VVD en CDA, terwijl de overheersende indruk binnen de media is dat Klaver zelf is opgestapt. En dat zijn twee geheel verschillende en zelfs tegenstrijdige zaken. Hier resteert dus onduidelijkheid die door de krant achter wordt gelaten.

‘Géén politieke scherpslijper’

„Iedere politiek leider moet weleens de principes van de partij stevig uitdragen”, zegt oud-ChristenUnie-fractievoorzitter Arie Slob. „Dat hoort erbij.” Maar Alexander Pechtold, zegt Slob ook, is „géén politieke scherpslijper”.

Het één sluit het ander niet uit! Vooralsnog zijn dus verschillende verklaringen mogelijk tot het moment dat er meer duidelijkheid wordt verschaft.

PvdA-leider Lodewijk Asscher begon afgelopen week in de Tweede Kamer over een hamer. „Dan denk je”, zei hij, „meteen aan spijkers. En bij Alexander Pechtold zie je meteen politieke deals.”

Dit is klaarblijkelijk insiderstaal, want een buitenstaander begrijpt dit niet.

Partijgenoot en oud-Tweede Kamerlid Boris van der Ham zegt het zo: „Pechtold is in staat om op veel borden tegelijk te schaken. Hij is altijd overal bij.”

Handigheid en slimheid van Pechtold? Het zij zo. Iedereen is uit ander hout gesneden.

Onder Rutte II was D66 vaak nodig, samen met de ChristenUnie en de SGP, om een meerderheid in de Eerste Kamer te vinden. „Dat was getalsmatig mazzel”, zegt Van der Ham. „Maar het komt ook door zijn persoonlijkheid dat hij er altijd bij is. Hij is flexibel en kan met veel mensen goed opschieten.”

Vanwege deze karakterschets wordt het op een zeker moment wel nodig dat Pechtold helderheid verschaft. Nu bestaat er vaagheid.

Elf jaar geleden noemde Pechtold in Opzij de Haagse politiek „vuil en vunzig”. In NRC noemde hij die uitspraak daarna „fout”. Pechtold vond wel dat zijn partij „kwetsbaar” was geworden door tactische Haagse spelletjes. D66 moest volgens hem „strategisch gaan opereren”.

Het zal allemaal best zo kunnen zijn, maar ook Pechtold is sindsdien sterk veranderd en veel sterker geworden, zowel in zijn presentatie als wat betreft zijn verbale vermogens. Feitelijk is hij verbaal sterker dan Rutte, die eerder handig is.

In 2006 lag D66 „op de grond”, zegt Arie Slob. De partij had nog maar drie zetels in de Tweede Kamer. „Maar onder Pechtold haalden ze de ene na de andere verkiezingsoverwinning, ze staan er nu stevig voor. Een enorme prestatie.”

Iedereen weet dat Pechtold geen zin heeft in nóg een periode als fractievoorzitter. Hij wil minister worden. Je zou kunnen denken: dat verzwakt zijn positie. Maar iedereen weet ook dat een meerderheidskabinet zonder D66 er niet in zit.

Pechtold komt genoeg authentiek over om er zeker van te zijn dat hij geen ‘gaatjes laat vallen’, waarover hij later kan struikelen.

Pechtold, zegt Boris van der Ham, is „heel resultaatgericht”. „Daar schuilt ook een gevaar in. Je moet wel ergens een streep trekken.”

Hoezo? Dit lijkt op een wilde opmerking.

ChristenUnie verbaasd over zijn houding

De komende dagen of weken zal moeten blijken of het nu zover is – met die streep. Bij de ChristenUnie was er deze week vooral verbazing over Pechtolds uitspraak dat samenwerking „onwenselijk” is. Als het om de D66-achterban gaat, kun je ook ‘heel ingewikkeld’ zeggen.

Pechtold is natuurlijk erg benauwd voor een fundamenteel en dus onwerkbaar conflict als CU een ‘voltooid-leven’-wet blijft tegenwerken. Maar wat is er op tegen om dat tot een vrije kwestie te maken, of noemt CU dat onprincipieel? Want er zijn te veel nieuwe partijleden in alle fracties om te weten of de meerderheid in de vorige Kamer ook wordt voortgezet in de nieuwe bezetting.

Maar heel groot is de liefde andersom, bij de ChristenUnie-achterban, ook niet. „Ik heb me er zelf altijd tegen verzet als D66 in onze partij werd afgeschilderd als de meest kwade, anti-christelijke partij”, zegt Slob. „D66’ers hebben net zo goed een overtuiging als wij. Het is wel zo: bij onderwerpen als de godslastering in het wetboek van strafrecht of de gegevens van de burgerlijke stand die werden doorgegeven aan de kerk, was D66 altijd wel fanatieker dan andere partijen. Daardoor was het soms alsof ze elke keer iets nieuws zochten.”

Wederom een raadselachtig vraagstuk over het opereren van D66.

Maar als er een probleem opgelost moest worden, wisten de twee partijen elkaar te vinden, zegt Slob. „Met wederzijds respect en vertrouwen.”

Op grond van deze constatering mag vertrouwen worden uitgesproken in de toekomst.

https://www.nrc.nl/nieuws/2017/05/19/pechtold-trekt-een-streep-of-is-het-tactiek-9338580-a1559632?utm_source=SIM&utm_medium=email&utm_campaign=5om5&utm_content=&utm_term=20170519

[1] Behoud de euro, maar niet ten koste van alles.  Landen die stelselmatig niet voldoen aan de criteria voor de gemeenschappelijke munt moeten de eurozone verlaten. Wij willen geen Europees economisch bestuur, maar wel een Europese handhavingsautoriteit die toeziet op de naleving van de begrotingsregels. Geen Europese minister van Financiën, maar wel meer democratische controle van de Eurogroep. De koppeling tussen de Europese Monetaire Unie en de EU wordt losgelaten. Er komen Europese afspraken over het betalen van belasting door bedrijven: belasting wordt betaald waar winst wordt gemaakt of inkomen verkregen.