Tags

Als intellectuele stilstand een logische Haagse uitkomst wordt (Tom-Jan Meeus, Weekend/nrc, 13 mei)

Deze week: waarom zijn, met de lijsttrekkers, ineens alle bezorgde burgers uit beeld verdwenen? Ofwel: regeringsvorming nu verkiezingen steeds sneller vergeten worden.

Mijn reactie in 3 delen aangezien deze analyse verschillende thema’s aanroert die verschillende kanttekeningen oproepen.

Tom-Jan Meeus

12 mei 2017 om 22:12

# Ik was een tijdje afwezig in Den Haag, en deze week, terwijl ik die politiek-bestuurlijke machinerie weer eens mocht bekijken, dacht ik telkens: je zou niet zeggen dat er laatst verkiezingen geweest zijn.

Voor de oppervlakkige bezoekers of toeristen en dagjesmensen van Den Haag is er wel sprake van ‘zichtbaar’ onlangs gehouden verkiezingen: de plaatjes van het Binnenhof die worden geschoten van binnenlopende en vertrekkende onderhandelaars: altijd belust op de kenmerkende fotografische herinneringen van de postverkiezingsperiode. ‘Niets nieuws onder de zon’, maar al het overige dat door Meeus in een vruchtbare analyse is omgezet bevat schatten aan nieuwe informatie en denkstof.

# In oppositiepartijen die hadden verloren, of te weinig gewonnen, deden ze alsof er al tijden niets van belang was voorgevallen.

Logisch ook omdat pijnlijke ervaringen altijd worden weg gecamoufleerd. Het karakteristieke gedrag van de ontkenningsfase, die inderdaad van toepassing is op hieronder genoemde partijen.

# Ik zal niet zeggen dat ze in PvdA, SP en PVV de teleurstelling ontkenden, maar voor reflectie hadden ze duidelijk weinig belangstelling meer. De verkiezingen waren alweer best lang geleden.

Of ze voor reflectie geen belangstelling hebben, is maar de vraag, want als ze zelf nog geen idee hebben hoe hun ‘nederlaag’ moet worden verklaard – dan wel hersteld -, dan is het geijkte antwoord altijd: ‘volgende keer beter uitleggen’ aan het kiezerspubliek. Alleen de PvdA wist natuurlijk wat er op hen af zou komen en dus is de juiste conclusie: herbronning en herijken van de uitgangspunten vanuit de schaduw van de oppositiebankjes. Maar los daarvan loopt dat nog niet zo soepel zoals ik onlangs nog via een ingezonden brief in Het Parool kon lezen.

De SP en PVV waren vanzelfsprekend de ‘grote’ verliezers, de SP omdat ze in een chronische stilstandpositie zijn terechtgekomen, en iedereen ziet en voelt dat er onhandig wordt geopereerd sinds oud-voorman Jan Marijnissen vertrokken is. Het is een zinkend schip, dat er – voorspelbaar – niet meer bovenop komt.

PVV doet het altijd goed in de peilingen, maar als het erop aankomt, blijft er ook een natuurlijk plafond te zijn bereikt. Deze twee inschattingen over SP en PVV is dus aanleiding voor de journalistiek om nader onderzoek te gaan doen met als antwoord op de vraag: wat kunnen we in de toekomst van deze twee partijen verwachten. De PVV als rechts-populistische partij zou best wel eens bewijs kunnen zijn dat willekeurige woede onder de burgers (electoraat) niets oplevert dan variaties op het anti-islam strategie van de partij en een steeds fellere toonhoogte tijdens debatten. Sinds Trump als eerste populist aan de macht is gekomen is het ook het eerste aanwijsbare bewijs dat er met miniem verschil een verkiezingswinst kon worden geboekt.

Het brexitreferendum is in dat populistische kader weer een ander verhaal omdat Theresa May een fundamentele inschattingsfout heeft gemaakt door als ‘Remain-politica’ een omslag te maken en volgens nota bene ook nog eens te opteren als premier om de Brexit te realiseren, zodat het algemeen belang allang uit zicht was geraakt, en deze keiharde politica haar ware gezicht zal laten dien die over lijken gaat. Zo kwam ze in mijn perceptie tevoorschijn. Kortom, populisme is geen basisgrond voor gezonde politiek – wisten we eigenlijk al -, maar eerder een negatief pragmatisme. Het electoraat dat geen moeite neemt om kranten goed door te lezen en alleen maar politiek ‘gemotiveerd’ wordt vanuit rancune en anti-establishment. Mooie hypotheses en probleemstellingen die journalisten voor het oprapen hebben.

# Bij partijen die electoraal niets hadden gepresteerd, ik noem een GeenPeil (4.945 stemmen), deden ze alsof het überhaupt nooit 15 maart was geweest: vóór de verkiezingen een grote bek, na de verkiezingen dezelfde grote bek.

Dit mag ook geen verbazing wekken omdat het normale psychologische reacties zijn na een enorme afstraffing en zeker voor een opgeblazen kikker als Jan Roos. Maar zelfs Thierry Baudet merkt nu hoe moeilijk het is om indruk in de Kamer te maken.

# En in de Kamerfracties die intussen bij de formatie betrokken waren, alsmede op de ministeries (die allemaal bij de formatie betrokken waren), was het vergeven van de beoefenaren van de geoefende nietszeggendheid. Prachtig deden ze dat.

Hier is ook sprake van logisch – defensief – gedrag aangezien teveel uitspraken doen altijd levensgevaarlijk is. Voordat je het weet maak je een versprekingsfout waardoor verkeerde indrukken worden gewekt en dus ontstaan binnen de media.

# Maar van een afstandje was het een curieus geheel: iedereen speelde een rol, nogal opzichtig. en niemand keek er nog van op.

Geen wonder als het om de gewoonste zaak binnen een informatie gaat. Mag geen journalist verrassen.

# Dus mensen zoals ik, die denken dat ze er kijk op hebben, gingen maar zitten kletsen met andere mensen die denken dat ze er kijk op hebben. Ambtenaren, spindoctors, partijkopstukken, lobbyisten.

Dat is ook de enige logische maar creatieve stap die je kunt zetten om maar ergens informatie op te zien halen waar je het lezerspubliek mee kunt bezighouden. Als er geen ‘oppervlakkig’ – gemakkelijk bereikbaar – nieuws bestaat, kun je achtergronden van lopende ontwikkelingen proberen naar boven te halen.

# Wat het meest opviel: hoewel ik verwachtte dat de poging met GroenLinks niet erg ambitieus was, werd er nogal ijverig aan gewerkt.

Ten eerste de vraag waarom de onderhandelaar GL niet ‘erg ambitieus’ zou zijn. Omdat het een overduidelijke overwinnaar was, moet die poging so wie so ondernomen worden en dan is het aan die partij om direct te tonen of hun intenties zuiver zijn. Zo ja, en dat was natuurlijk het geval – want anders ben je geen knip voor de neus waard – dan moeten er ook direct spijkers met koppen worden geslagen. Dus is het niet meer dan logisch dat er ‘nogal ijverig aan gewerkt’ werd.

# In de binnenwereld van elke formatie heb je een paar mensen die zelden genoemd worden, maar cruciaal zijn. De zogenoemde secretarissen van de formatie. Ook in hun keuze lag een boodschap besloten. Die secretarissen zijn hoge ambtenaren van Algemene Zaken die alle onderhandelingen bijwonen. Zij zetten afspraken op papier, en wisselen zogenoemde ‘technische vragen’ uit de onderhandelingen – ‘Wat is het effect op de staatsschuld als we twee jaar een tekort van een half procent accepteren?’ – uit met vakministeries.

Een voorbeeld van technisch juist en effectief opereren tijdens een informatie.

# Meestal heeft een formatie twee secretarissen. Dit zijn sowieso mensen om in de gaten te houden – later worden zij meestal gezichtsbepalende topambtenaren. Paul Huijts, nu als secretaris-generaal van Algemene Zaken de hoogste ambtenaar van Den Haag, was bij voorbeeld secretaris van de formaties van Balkenende I en II.

# Deze keer heeft de formatie drie secretarissen. Routinier is Bart van Poelgeest, een verlegen man met een briljant brein die op Algemene Zaken al jaren Justitie en Binnenlandse Zaken doet, en daarbij plaatsvervangend secretaris-generaal is.

Deze drie topambtenaren zijn logisch vanwege de startfouten die Rutte2 heeft gemaakt. Die fouten met een meer complexe onderhandelingen – vanwege een veelheid aan onderhandelaars – mogen nu niet worden gemaakt.

# Dan heb je Michiel Stal, raadadviseur Sociale Zaken van Rutte. En Ben Geurts, Ruttes raadadviseur voor Duurzaamheid. Zowel Stal als Geurts begon ooit op Financiën. Met Van Poelgeest zijn zij in de formatie formeel uitgeleend aan de Kamer: bij alle onderhandelingen zijn twee van deze drie aanwezig.

Dit is nieuwe en erg nuttige informatie aan het publiek, want ondersteunt de ernst van de lopende onderhandelingen.

# Dat er geloof in een goede afloop is, blijkt ook uit het feit dat informateur Edith Schippers deze week op haar verzoek een extra vergadervertrek ter beschikking kreeg, naast de Stadhouderskamer waar de onderhandelaars nu al weken bijeenkomen. De extra kamer is bedoeld voor ondersteunende werkgroepen uit de fracties.

Vandaar de logische zwijgplicht van betrokken fracties in hun aanwezigheid bij Kamerdebatten. Dan is het gemekker van andere fracties een uiting van jaloezie en wrokgevoelens voor als het om gevestigde fracties gaat en onbekendheid met de materie als het om ‘formeel’ nieuwe fracties, een drietal.

# Zo worden de agenda’s voller, groeit het aantal betrokkenen bij de onderhandelingen en neemt de beduchtheid voor een mislukking af.

# Het komt ook, liet ik me vertellen, door Klaver: hij wil op klimaat en energie scoren, maar accepteert dat hij op andere onderwerpen zijn zin niet krijgt.

Dit mag een verrassend volwassen opstelling van GL worden genoemd: bewust van het feit dat een belangrijke bijdrage gepaard gaat met een flink aantal concessies doen. Klaver blijkt zijn jeugdige leeftijd ver vooruit te zijn en acteert als een ervaren politicus.

Wordt vervolgd.