Tags

In een eerder stuk haalde ik de ideologische gelijkenissen tussen Emmanuel Macron en de doctrinairen aan. Zij waren de invloedrijke liberale fractie in het Frans politiek bestel onder de Franse monarchie van 1815 tot de Julirevolutie van 1831. Nu Macron verkozen is tot kersvers President: wat kan hij leren van deze fractie? En in het bijzonder van Élie Decazes de Glücksbierg, de eerste daadkrachtige doctrinaire regeringsleider?

Is deze vraag relevant voor een 21ste-eeuwse politicus en een eeuw eerder?

Los van het eerder besproken ideologisch vlak, delen beiden één karakteristieke gelijkenis. Beiden waren met een uitzonderlijk jonge leeftijd gezegend toen ze hun hoogste publieke functie bekleedden: Élie Decazes was achtendertig toen hij in november 1819 Eerste Minister werd. Dit was onder Koning Louis XVIII als staatshoofd. De negendertigjarige Emmanuel Macron is het jongste staatshoofd sinds Napoleon.

Na de val van Napoleon  in 1815 werd het Voorlopig Bewind geleid door manusje-van-alles Talleyand. De daaropvolgende regering was onder leiding van Armand-Emmanuel du Plessis de Richelieu: hier werd Decazes benoemd tot Minister van Politie. De inkt van zijn handtekening op het benoemingscontract was nog niet droog, of Decazes pleegt al een vadermoord. Hij overtuigde Koning Louis XVIII, met wie hij een meer diep vriendschappelijke dan professionele band had, om de regering te ontbinden en nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Een slimme gok: de doctrinaire fractie kwam versterkt uit de verkiezingen.

De nieuwe doctrinaire regering werd geleid door Jean-Joseph Dessoles met Decazes als Minister van Binnenlandse Zaken. Dessoles’ leiderschap was bijzonder zwak: hij was bijzonder onpopulair, zowel onder de bevolking als bij de ministers onder hem. Het hoeft dus niet te verwonderen dat hij geen gezag binnen zijn regering had. Decazes wist met zijn charme, charisma en intelligentie zijn medeministers te bekoren. Dit maakte hem de informele regeringsleider van regering Dessoles. Samen met Baron Louis als minister van Financiën, Gouvion Saint-Cyr als minister van Oorlog en de Graaf de Serre als Minister van Justitie (Gardedes Sceaux), voerden de doctrinairen een donkerblauw beleid.

Eerst schaften ze de uitzonderingswetten af. Deze zorgden voor een grote invloed van de Katholieke Kerk in het onderwijs. De tweede hervorming was de uitbreiding van het cijnskiesrecht tot zij die driehonderd franken belastingen betalen. Daarna pasten ze de Wet Gouvion-Saint-Syr van 1817 aan, dewelke betrekking had tot het rekruteren van militairen. De vierde grote hervorming was het versoepelen van de perswetgeving door de borgsommen aanzienlijk te verlagen, de voorafgaande censuur af te schaffen en daadwerkelijke straffen te verlagen tot waarschuwingen.

Regering Dessoles was afhankelijk van de verzwakte fractie van linksradicalen in het parlement. Door hun liberale hervormingen wisten ze hun coalitiegenoten niet te plezieren. Het zou dus niet lang duren eer de linkerzijde de samenwerking zou opblazen. Daarom pakte Decazes hen in snelheid: Hij schoof de officiële regeringsleider Dessoles aan de kant en werd zelf hoofd van de nieuwe regering, met steun van Gouvion Saint-Cyr, Baron Louis en Dessoles zelf. Met zijn nieuwe regering ging hij in coalitie met de ultraroyalisten.

Hervormen lukt alleen met zij die hervormingsgezind zijn

De wijze Royer-Collard, die de leider van de doctrinaire fractie was, waarschuwde Decazes voor dit duivelsverbond: hij was van oordeel dat men de revolutionaire idealen niet kan verwezenlijken met zij die ze bestrijden. “Met Decazes is er geen redding voor de monarchie” zuchtte hij.

Royer-Collard kreeg gelijk: in coalitie met de zwakke linksradicalen, konden de doctrinairen het land stevig naar hun idealen hervormen. De ultraroyalisten werkten als een remmende kracht. Het enige waar de beide partners over eens waren, was dat de monarchie moest blijven bestaan. Over de invulling van die monarchie, waren ze het dan weer grondig oneens. De doctrinairen streefden naar een monarchie onder democratische controle zoals in het Engels model. Een ultraroyalistische monarchie daarentegen, betekende een terugkeer naar de absolutistische heerser.

Hervormen gaat alleen met de partijen die hervormingsgezind zijn, niet met zij die regressief zijn of het status quo willen behouden. Er van uitgaand dat Macrons start-up partij de komende parlementaire verkiezingen geen meerderheid zal halen, zal hij moeten samenwerken met andere partijen. Hoe die samenstelling er tot nu toe gaat uitzien, is gissen. In het beste geval zal hij in cohabitation moeten regeren met een coalitie van Les Republicains met zijn eigen ‘La République En Marche’. In het slechtste geval komt er nog een derde partij bij. De vraag is in hoeverre zijn coalitiepartners hervormingsgezind zijn, met de man die de hen zoveel electorale schade heeft aangericht. Willen Les Républicains en eventueel de PS Macron met de hervormingseer laten lopen? Wat hebben zij ermee te winnen en wat wil Macron hen gunnen? Zelfs als er hervormingsgezinde partijen zijn, willen zij ook hun programma uitvoeren.

Schat de onderliggende intenties van de coalitiepartners in

In de nacht van twaalf op dertien februari 1820 vond de moord op de Hertog van Berry plaats. Ondanks de samenwerking tussen beide fracties, deden de ultroyalisten de geruchtenmolen draaien en insinueerden dat de moord een doctrinaire complot was. Zo schreef ultraroyalist François René Chateaubriand het Journal des Débats: “Degenen die Hertog de Berry hebben vermoord, zijn zij die sinds vier jaar de monarchie onder democratische controle trachtten te bewerkstelligen”. De schrijver Charles Nodier schreef in diezelfde krant: “Ik zag de dolk van Louvel, het was een liberaal idee”. Men kan stellen dat ‘fake news’ van alle tijden is. Dit leidde tot de val van Regering Decazes. De ultraroyalisten grepen de macht met een absolute meerderheid.

Indien Macron in cohabitation met een andere partij moet regeren, zal hij moeten inschatten wat de onderliggende intenties van pakweg Les Republicains zijn. Het is niet ondenkbaar dat zijn toekomstige coalitiepartners er belang bij hebben dat Macron faalt, al hopend dat hun partijen weer groeien ten koste van de nieuwe president.

Daar is het huidige klimaat in Frankrijk er helemaal niet naar en daarom komt deze redenerende vraag neer op speculatie. Het is eerder zo dat de komende coalitiepartners ten onder zullen gaan omdat het doodgewaande partijen zijn die ook het getij tegen hebben. Macron zal onder die omstandigheden altijd de winnaar zijn en als de cohabition mislukt, zal hij snel nieuwe verkiezingen uitschrijven om daaruit sterker tevoorschijn te komen. Geen nood dus aan de man.

De vadermoorden zijn een (Franse) traditie

Zoals eerder aangehaald had Decazes een vadermoord gepleegd op de man die hem tot Minister van Politie benoemde, net zoals Macron een vadermoord pleegde op de man die hem tot Minister van Economie kroonde. Waarom zou Emmanuel Macron hier tegen bestand zijn? Nieuwe succesvolle initiatieven trekken eenmaal politieke opportunisten aan. Zodra leiders als Macron niet de verwachtingen weten te verwezenlijken, is het niet ondenkbaar dat iemand het moment zal gebruiken om zijn positie te ondermijnen.

Een boude veronderstelling dat Macron vadermoord zou hebben gepleegd omdat daarvan helemaal geen sprake hoeft te zijn: tijdens zijn ministerschap heeft hij ongetwijfeld al gezien hoe zwak de regering onder regie van president Hollande was en zelf wist hij ook dat alle traditionele partijen inhoudsloos waren geworden. Hij kon dus niets anders dan een nieuwe partij oprichten.

Dit zijn slechts een handvol van de vele lessen die Macron kan leren van Élie Decazes en de doctrinairen. Toegegeven: historische paralellen trekken met het heden, is vaak intellectueel oneerlijk. Desondanks is het niet minder interessant. Wat iedereen een dik half jaar geleden onmogelijk achtte, is gebeurd: een derde partij levert de Franse president. Met zijn verkiezingsoverwinning moet Macron zich nu bewijzen: zal hij een politieke erfenis weten na te laten, zoals de doctrinairen? Of is het een politieke eendagsvlieg die enorm veel geluk heeft gehad? De toekomst zal het uitwijzen, waarna mensen als mij er pennenvruchten over neerpennen.

Deze ‘handvol van de vele lessen’ zijn uit deze tekst niet uit de verf gekomen en het ziet er naar uit dat er eerder sprake is van het toeschrijven van een geschiedenis van een eeuw geleden naar het heden toe. Het zegt eerder iets over de schrijver uit Brussel.

Nathan Benit is politicoloog uit Brussel en voormalig stagiair bij de Teldersstichting.

http://www.telderscommunity.nl/actueel/column-elie-decazes-lessen-voor-macron/

Advertisements