Tags

,

Franse uitslag toont aan dat democratie nog werkt (Jonathan Holslag, Opinie/nrc, 10 mei)

De democratie in Europa schept ruimte voor bezinning, nuance, diversiteit en oplossingen, meent Jonathan Holslag.

Jonathan Holslag

10 mei 2017

# De Europese democratie is dood, zeggen mensen me vaak. De democratie heeft het vertrouwen van de burgers verloren en blijkt niet langer in staat om hun belangen te dienen. Maar is dat wel zo? Toen ik naar het grote verkiezingsdebat in Frankrijk zat te kijken, raakte ik, zoals vele anderen, geërgerd door de kolder van Marine Le Pen en haar flauwe pogingen om Emmanuel Macron in diskrediet te brengen. Mooi was het niet, maar de Fransen zijn er nu wel uit: Le Pen is te licht bevonden, net als Wilders in Nederland. Dat is bijzonder.

De Europese democratie heeft nooit bestaan omdat het allemaal ‘ver van ons bed’ was.

# Er zijn verschillende academische benaderingen van democratie. Voor mij is een essentieel kenmerk dat zij ons beschermt tegen dictatuur. Velen vinden dat misschien evident, maar tijdens mijn reizen langs de buitenrand van Europa werd ik er steeds mee geconfronteerd: ongeveer een vijfde van de EU-bevolking heeft in zijn leven ooit met dictatuur te maken gehad, met de Sovjet-Unie, Salazar, de Griekse kolonels, Franco. De huidige democratie beschermt ons voorlopig wonderwel tegen lelijke uitspattingen van machtsmisbruik en onderdrukking.

Dit is een heel nuttige opmerking omdat dit aspect nooit in kranten werd besproken.

# Jazeker, er waren akelige politieke gedachten door Europa. Maar voorlopig slagen die er niet in om de meerderheid van de kiezers te overtuigen. Zelfs Hongarije’s sterke man, Viktor Orban, botst in zijn pogingen om de rechtsstaat uit te kleden op een nee bij de bevolking. De populariteit van zijn partij kalft af.

Dit laatste is ook een nieuw feit, dat ons nog niet bekend was.

# Machtsconcentratie blijkt dus niet zo eenvoudig te bewerkstelligen als in het verleden. Er is misschien geen dictator aan de macht, maar we kijken wel aan tegen impasse, polarisatie en stuurloosheid. Het politieke centrum is verzwakt en de kiezers worden naar de radicale flanken gelokt. Maar geeft juist dát geen uiting aan reële zorgen, zonder dat extremisme al te snel dominant wordt?

# Misschien moeten de oude politieke verhalen wel ‘vervellen’ tot iets nieuws. Onze democratie geeft signalen, doet dat gedoseerd en schept ruimte voor bezinning, nuance, diversiteit en oplossingen. En misschien is het normaal dat die oplossingen zich traag uitkristalliseren. Onze samenleving staat per slot van rekening voor kolossale uitdagingen. Europa rest niets minder dan de taak om de beschaving naar een nog hoger niveau te tillen. Politiek, zo verwoordde Aristoteles het, is de zoektocht naar het goede leven, naar deugd, rechtvaardigheid. Het is ook het bevrijden van het leven uit materiële noodzaak. In een dictatuur waren er misschien sneller grote beslissingen genomen. Maar zouden die de juiste zijn geweest? Wij klagen over onze overheid die miljarden opbrandt om banken te redden, maar in dictaturen zoals China gebeurt dat op nog grotere schaal. De beslissingen zijn krachtiger; de risico’s groter.

# Democratie is een veelzijdige marktplaats van ideeën. Ik denk niet dat je van haar kunt verwachten dat zij oplossingen levert, wel dat ze ons ruimte biedt om verschillende oplossingen tegen elkaar af te wegen.

Heel praktisch gedacht!

# Uiteindelijk is het aan de burgers, aan politici en anderen om voorstellen aan te dragen. Daarna wordt er gewikt en gewogen. Er zijn dreigingen: het stuitende gebrek aan degelijk geschiedenisonderwijs en burgerschap op school, of het gebrek aan transparantie in economische kwesties en onduidelijkheid over bestuurlijke verantwoordelijkheden.

Zo is het en dat moet worden opgelost.

# Onze democratie doet haar werk en toont zich veerkrachtig. Maar ze is niet onfeilbaar en haar voortbestaan hangt af van de mate waarin wij haar bescherming tegen politieke excessen gebruiken om te werken aan overtuigende politieke oplossingen.

[Jonathan Holslag doceert internationale politiek aan de Vrije Universiteit Brussel en aan verschillende defensieacademies.]

https://www.nrc.nl/nieuws/2017/05/10/franse-uitslag-toont-aan-dat-democratie-nog-werkt-8757313-a1557901

Advertisements