Tags

,

Frankrijk moet zijn stal schoonvegen (Caroline de Gruyter, Weekend/nrc, 15 & 16 april)

# Van de elf kandidaten bij de Franse presidentsverkiezingen willen er tien dat Frankrijk in Europa meer soevereiniteit krijgt. Neem de euro, zeggen zij: die wordt door Duitsland gedomineerd, waardoor Frankrijk weinig over het beleid in de eurozone te zeggen heeft. Volgens hen moet Berlijn een radicale koerswijziging in de eurozone accepteren. Meer solidariteit, minder austerity. Anders gaat Frankrijk de eurozone uit. Het moet afgelopen zijn met de Duitse dominantie in Europa!

# Hoe ironisch. De euro kwam er destijds op aandringen van Frankrijk. Om een eenvoudige reden: Parijs wilde soevereiniteit terug.

# De Duitse mark was vóór de euro veel sterker dan de Franse frank. Dat kwam onder meer doordat Duitsland een gedisciplineerde economische en monetaire politiek voerde, en Frankrijk niet. De mark was zo hard en stabiel, dat veel buurlanden van Duitsland blind de beslissingen van de Bundesbank volgden. Als de Bundesbank de rente verhoogde of verlaagde, deden nationale banken in de buurlanden een dag later hetzelfde. De facto regeerde de Bundesbank ook Nederland, Luxemburg, België, Frankrijk en Oostenrijk. Die landen zaten in de D-markzone, zoals Denemarken nu zonder euro de eurozone volgt. Zo profiteerden ze van de stabiliteit van de mark. Voor Belgen of Nederlanders was die monetaire afhankelijkheid geen probleem. Voor Frankrijk wel. De Duitsers waren niet tegen een Europese munt. Maar ze wilden eerst de economieën en begrotingspolitiek van de deelnemende landen langzaam laten integreren, in een soort politieke unie met gezamenlijke besluitvorming. Zolang elk land een andere begrotings- en economische politiek had, dacht Berlijn, zou de euro op drijfzand zijn gebouwd.

Duitsland heeft op het laatste punt gelijk gekregen, al wordt dat nu allerwege door populisten ontkend, die Dijsselbloem de schuld van dit alles – rampspoed & ellende – willen geven. ‘Eerst de economieën en begrotingspolitiek van de deelnemende landen langzaam laten integreren’, is zeker met de wijsheid achteraf de juiste strategie gebleken. Zonder die discipline die nu wel is binnengebracht, zou de EU inmiddels niet meer bestaan hebben en was het weer ieder voor zich.

# En toen, in 1989, viel de Muur. Ineens was de hereniging van de twee Duitslanden hét thema in Europa. De Fransen waren daar niet blij mee. Maar ze snapten dat ze de hereniging ook niet konden tegenhouden. Dus zeiden ze ja, op één voorwaarde: dat de euro werd ingevoerd. Voor de Duitsers was dit een hoge prijs – maar ze waren bereid die te betalen, mits er dan parallel aan de politieke unie zou worden gewerkt. Zo gaf de Duitse eenwording de Fransen de kans om monetaire macht terug te krijgen zónder (wat ze natuurlijk eigenlijk hadden moeten doen) hun economie te hervormen. De euro is de voortzetting van de D-mark. De Europese Centrale Bank is opgezet naar model van de Bundesbank. Maar er is één belangrijk verschil: de Duitsers gaan niet meer in hun eentje over de munt. Daar gaat de ECB over en Frankrijk heeft daar een sterke stem in. Ofwel: Duitsland heeft soevereiniteit verloren bij de introductie van de euro, Frankrijk heeft soevereiniteit gewonnen.

Hieruit blijkt overduidelijk dat de huidige Franse presidentskandidaten de geschiedenis van de EU niet kennen of niet beheersen en er dus een potje van maken. Duitsland had dus volledig gelijk om garanties te vragen. Maar ‘dan parallel aan de politieke unie’ is er terecht niet van gekomen, omdat het burgerdraagvlak in de EU hiervoor al helemaal ontbrak vanwege de sluier van onbekendheid (maakt onbemind) die altijd boven Brussel is blijven hangen. En dat is de schuld van de regeringsleiders binnen hun collectief.

# De eerste tien jaar van de euro keek niemand naar de politieke unie om. Toen Frankrijk en Duitsland hoge begrotingstekorten hadden, veranderden ze de regels. Elk euroland bleef doen wat het wilde met zijn begroting. Niemand wilde pottenkijkers, Parijs al helemaal niet. Daarom sloeg de eurocrisis zo hard in: de euro had geen back-up. Daarom ook werd Duitsland economisch nóg sterker en Frankrijk nóg zwakker.

Het wonderbaarlijke is dat die politieke unie onder het voorzitterschap van ons land (Lubbers & Van den Broek werd ‘weggeblazen’) maar dat het in dat tijdsgewricht ook nog onduidelijk was dat die politieke unie wegens opkomend nationalisme absoluut onhaalbaar was. Had ben de economische structuren qua verschillen in ontwikkelings- en innovatiegraad als meetpunt van harmonisatie en coördinatie verkozen boven de term politieke unie, dan was de geschiedenis anders gelopen. Dat af en toe nog wordt geschermd met de ‘winst’ van de afwezigheid van grote Europese oorlogen is natuurlijk een kulargument, aangezien onze moderne samenleving, anders dan het interbellum, geen oorlogen meer mogelijk maakt als er voldoende economische vervlechting bestaat en dat is nu het geval.

Daarom en alleen daarom zal de EU zich gaan ontwikkelen tot het voorbeeldmodel voor de (gehele) wereld waarin alle continenten economisch zo met elkaar vervlochten of bonden zijn in (of via) handelsverdragen (waarin multinationals en lobbyisten niet meer dominerend zullen zijn), dat oorlogsvoering te enen male onmogelijk is geworden. En dat heeft als consequentie dat er alleen nog symbolische krijgsmachten in Europa overblijven; voor de EU geldt dat dit grondgebied door gezamenlijke kracht van de Navo Rusland voldoende tegenwicht zal bieden, zodat datzelfde Rusland het niet in zijn hoofd haalt om de EU aan te vallen. Er zullen dus plannen moeten worden ontwikkeld hoe een gezamenlijke strijdmacht van EU-lidstaten een tegenwicht tegen brutaliteit vanuit het Kremlin kunnen bieden. En daarmee vangt de EU 2 vliegen in 1 klap: sterke economische samenwerking en als bijproduct ook een afdoende beschermingsleger, dat de klappen kan opvangen. En daar die sterke economische unie wordt Rusland al afgetroefd op economisch vlak. Kansloosheid die in Moskou gevoeld zal worden.

# Weer voelt Frankrijk zich kwetsbaar en machteloos in Europa. Weer is de oorzaak dat Frankrijk het in allerlei opzichten minder goed doet dan Duitsland. Maar wéér is de Franse reflex dat Duitsland dan maar moet bewegen, en Frankrijk meer macht moet geven. Er is maar één kandidaat, Emmanuel Macron, die zegt dat Frankrijk zijn stal moet schoonvegen en eindelijk met Duitsland de politieke unie moet bouwen. Alleen zo krijgen de Fransen weer invloed in Europa. Als Macron verliest, heeft Europa een groot probleem.

Die politieke unie zal er ook nooit komen, voeg ik als persoonlijke noot aan de auteur toe. Die kans hebben de politieke leiders in de verschillende generaties zelf te grabbel gegooid.

[Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa]

https://www.nrc.nl/nieuws/2017/04/15/frankrijk-moet-zijn-stal-schoonvegen-8218459-a1554763

Advertisements