Tags

,

Grenzen sluiten is niet van deze tijd (Ria Cats en Ulko Jonker, In het nieuws/fd, 7 april)

Interview Piet Hein Donner

‘Wens om altijd de eigen zin door te drijven berust op een illusie’ (fd Online)

Vicevoorzitter Piet Hein Donner van de Raad van State wil Europese samenwerking versterken

https://fd.nl/economie-politiek/1196020/grenzen-sluiten-en-kiezen-voor-autonomie-is-anachronistisch-model

Stelling: Dit onderstaande interview maakt niet alleen duidelijk waarom conservatieve antwoorden van vicevoorzitter Donner geen antwoord bieden – namens de Raad van State – op de veranderingen van deze tijd, maar biedt wel duidelijkheid hoe het belangrijkste adviesorgaan van de regering dat wel kan aanpakken om de publieke opinie in beweging te krijgen: met deze éénpagina interviewtekst zou iedere individuele wetenschapper gereageerd kunnen worden, dan wel een collectieve groep wetenschappers, zoals de WRR, omdat daar genoeg kennis en politieke ervaring gebundeld is om via eveneens een éénpagina groot weerwoord te reageren. Mijns inziens kan alleen zo van iedere belanghebbende en dus politiek bewuste burger of professionele waarnemer een leesbaar commentaar kunnen worden geleverd om de Raad van State van repliek te dienen.

# Hoewel het na jaren van crisis weer boven verwachting goed gaat, laat het jaar 2016 vooral een onbestemd gevoel van onrust achter. Dat constateert de Raad van State in zijn donderdag verschenen jaarverslag. Oorzaak zijn de grote ‘schokgolven’, zoals de verkiezing van president Donald Trump in de Verenigde Staten, de keuze voor een brexit in Groot-Brittannië en de nee-stem van Nederland in het referendum over het associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne.

De formulering ‘Oorzaak zijn de grote ‘schokgolven’ klinkt dreigend omdat de term schokgolf inherent dreigend is. Wat Donner bedoelt is objectiever want neutraler geformuleerd ‘publiekelijk schokkende ontwikkelingen, want voor de meerderheid van de bevolking ‘onverwacht’. Schokkend kan het worden als een politiek van de politiek onervaren Trump op niets uitloopt, de brexit een grote teleurstelling wordt voor de grote meerderheid van de Britse bevolking en het genoemde referendum over het associatieverdrag na een evaluatie van dat referendum een wanstaltige volksraadpleging blijkt te zijn geweest, wat op dit moment van schrijven nog bewezen moet worden.

# Volgens het belangrijkste adviesorgaan van kabinet en parlement wijzen deze ontwikkelingen op een hernieuwd vertrouwen in nationalisme en protectionisme. Ze kunnen zelfs een voorbode zijn van nog grotere ‘aardschokken’, die bestaande zekerheden aan het wankelen brengen. De internationale samenwerking en zelfs de democratische rechtsstaat zijn dan in het geding, waarschuwt de Raad van State.

Deze passage levert verwarring op vanwege ‘hernieuwd vertrouwen in nationalisme en protectionisme’, doordat er van vertrouwen geen sprake is, maar van ‘teruggrijpen’ op archaïsche begrippen als nationalisme en protectionisme; archaïsch omdat nationalisme niet in een groeiende internationalistische of globaliserende context wordt geplaatst, maar letterlijk het teruggrijpen op het verleden waarin nationalisme en natiestaat houvast boden aan de bevolking en waarbij van globalisering nog geen sprake was. Maar die tijd ligt voorgoed achter ons, als het om hoogontwikkelde welvaartsstaten of industriële continenten gaat, niet als het om achtergebleven gebieden gaat zoals bijvoorbeeld Zuid-Amerika of de grootste delen van Afrika.

Dat deze ontwikkelingen ‘zelfs een voorbode zijn van nog grotere ‘aardschokken’, die bestaande zekerheden aan het wankelen brengen’ wordt zo beschouwd een voorbarige opmerking aangezien de formulering ‘nog grotere ‘aardschokken’ nog niet aan de orde is, maar uitgaat van het vastgeroeste wereldbeeld van de geïnterviewde. De tegenovergestelde stelling – mijn opvatting – is dat het daarop niet per se hoeft uit te lopen: er bestaat ook nog de optie dat de politiek een visie gaat ontwikkelen op de genoemde drie ‘schokkende’ ontwikkelingen Trump, brexit en referendum-Oekraïne. Trump hoeft alleen te bewijzen dat hij de juiste presidentsleuze is geweest en al lijkt het daarop nog in geen velden of wegen, die kans is nog aanwezig. Ook de brexit zal ons waarschijnlijk nog verrassen met onverwachte effecten en niet te voorziene omstandigheden, maar niemand weet op dit moment hoe dit Britse besluit gaat lopen. En over het Oekraïne-referendum kan zelfs nu de veronderstelling worden onderzocht of er sprake was van een ‘nep- of fakenieuws’, ontwikkeld door de cyberspecialisten in het Kremlin.

# In een interview met het FD roept vicepresident Piet Hein Donner dan ook op de Nederlandse instituties en de samenleving tegen het licht te houden en de ‘schokbestendigheid’ te vergroten. De Europese samenwerking moet juist verder worden versterkt, omdat het sluiten van grenzen en het kiezen voor eigenbelang en autonomie een ‘anachronistisch model is.’

Niet alleen omdat een groeiend leger van EU-sceptici het oneens zal zijn dat er op ‘deze wijze’ Nederlandse instituties en de samenleving ‘tegen het licht’ gehouden moet worden, zal de Raad van State zelf eerst met betere argumenten moeten komen en niet alleen met de veronderstellingen die in dit interview worden uitgesproken. De vraag is namelijk of ons land – ondanks het groeiende maar veelkleurige nationalisme en sterk verdeelde oppositie – niet schokbestendig genoeg is en deze vergroot zal moeten worden. Deze uitgangspositie verraadt een conservatief denken, te weten dat het om een veronderstelling gaat dat de schokbestendigheid vergroot moet worden, terwijl dat helemaal niet bewezen is. Wat als er sprake is van een samenleving die zich in een versnellend tempo aan het ontwikkelen is en dus ‘exponentieel’ aan het groeien is  waarin alle onderdelen van deze samen-leving, om maar eens het begrip maatschappij op andere wijze te benadrukken, dat we met alle geledingen van onze samenleving gaan nadenken waarom er zoveel in beweging is zodat als gevolg veel verandert. En omdat het om nieuwe verschijnselen, nieuwe precedenten gaat, bestaan er geen voorbeelden vanuit het verleden waaraan houvast kan worden gevonden. Nieuwe verschijnselen betekenen nieuwe wereldbeelden en die moeten nog geformuleerd worden, ontwikkeld worden in een logisch en verklaringskader.

Ziet u geen lichtpuntjes? De recente Nederlandse verkiezingsuitslag bijvoorbeeld was niet zo radicaal.

# ‘Het is inderdaad niet het beeld geworden dat men er eerder op basis van peilingen van verwachtte. Maar het is niet zo dat we in Nederland de koers definitief hebben verlegd. De PVV is wel degelijk gegroeid en er zijn ook een aantal andere partijen bijgekomen die onrust en ongenoegen voeden. Het is verontrustend dat de regeringspartijen VVD en PvdA die als kabinet een niet geringe prestatie hebben neergezet, zo zijn afgestraft. Maar aan de andere kant is het wel bemoedigend dat een aantal middenpartijen is versterkt. Het totale beeld is dat van versnippering. Het gemiddelde aantal zetels per partij wordt steeds lager.’

Ook hier weer een exposé van conservatieve opvattingen omdat de democratie nu eenmaal zo werkt dat er andere partijen bijkomen en dat was niet gebeurd als de bestaande en gevestigde partijen tijdig hun visies en ideologieën hadden bijgesteld, aangepast aan de gewijzigde maatschappelijke omstandigheden, die de ‘gebruikelijke’ maatschappelijke evolutie genoemd mag worden. Als politieke partijen die ontwikkelingen en veranderingen niet kunnen bijhouden, is hun bestaansrecht in het geding.

Zolang ze er onderling samen uitkomen, is dat toch niet erg?

# ‘Het hangt samen met de Nederlandse volksaard. Het gezegde luidt: één Nederlander is een geloof, twee Nederlanders is een kerk en drie Nederlanders is een kerksplitsing. We behoren liever tot een minderheid die gelijk heeft, dan tot een meerderheid die verschillen overbrugt. Voor de Tweede Wereldoorlog hadden we ook al veel verschillende partijen in de Tweede Kamer. Daarom zijn we uiteindelijk van het districtenstelsel afgestapt. Dat die verbrokkeling nu weer plaatsvindt, hoeft geen probleem te zijn. Maar je ziet nu dat de afgelopen tien, twintig jaar steeds meer kiezers het gevoel hebben gekregen dat het systeem hen niet vertegenwoordigt of beschermt. Dus stemmen ze tegen het systeem: tegen de EU, onze voorwaarde voor welvaart, en tegen het gewicht dat wij aan de rechtsstaat hechten. Er komen haarscheuren in. Er dreigt veel meer verloren te gaan dan louter de welvaart.’

Het hoeft, zoals Donner zelf terecht aangeeft, ‘geen probleem te zijn’. Maar wat als die veronderstelling ondeugdelijk is, zoals uit de opvolgende zin impliciet duidelijk maakt: ‘tegen het systeem: tegen de EU, onze voorwaarde voor welvaart, en tegen het gewicht dat wij aan de rechtsstaat hechten. Er komen haarscheuren in. Er dreigt veel meer verloren te gaan dan louter de welvaart.’ Wat als de EU, ‘onze voorwaarde voor welvaart’, niet door iedereen gedeeld wordt, maar door een kleine maatschappelijke bovenlaag? Dat er als gevolg daarvan ook tegen het bijbehorende ‘instrument’ ofwel tegen het gewicht van de rechtsstaat wordt geageerd? Dat gevoel of die emotie onder een groeiend deel van de bevolking ontstaat als de rechtsstaat wordt gezien als een beschermingsconstructie van die welvaartsgenieters en dat de anderen – lage inkomens – daarvan automatisch uitgesloten zijn. Is de heer Donner zich bewust van de mogelijkheid dat een groeiend deel van de samenleving niet meer het gevoel heeft van samen-leven en samen-delen? Vandaar dat ik dat tussenstreepje al eerder accentueerde. Het begrip of waarde van rechtvaardigheid is teloorgegaan in onze samenleving en dat wreekt zich nu. Terecht wordt opgemerkt dat ‘de rechtsstaat er is om iedereen tot recht te laten komen’, terwijl ik hierin iets mis dat ik kort geleden zelf aan de @PvdA[1] schreef: ‘De rechtsstaat is er om iedereen tot zijn/haar recht te laten komen’; daartoe dient het recht en daartoe dienen de rechtsboeken en rechtsfilosofie. Daarvan is nu geen sprake en dat mogen alle instituties en instellingen zich aantrekken. Het gaat om alle burgers tot hun recht te laten komen, te laten ontplooien naar eigen talenten en mogelijkheden. En het laatste fundamentele debat over rechtvaardige inkomensverdeling stamt nog uit de tijd van Joop den Uyl: ‘spreiding van kennis, macht en inkomen.’

Waar ziet u die haarscheuren in het systeem?

# ‘Neem de landsverdediging. Wij hebben de afgelopen 25 jaar de mogelijkheid om zelf ons land te verdedigen afgebouwd. Dat hebben wij overgedragen aan de Navo. Het is onmogelijk dat zelf weer te organiseren met de huidige stand van de techniek. Het zou ook peperduur zijn. We moeten dus wel kiezen voor samenwerking en dat kan niet als je tegelijk de soevereiniteit, het recht om autonoom zelf te beslissen, ook wilt behouden. Stel nu dat Nederland wat wil qua defensie-inzet en de Duitse Bondsdag wil dat niet, dan gebeurt er niets. Dat kan niet. Net als dat freeridersgedrag: Nederland draagt nu te weinig bij aan de Navo, omdat het vertrouwt op de Amerikaanse hegemonie. Wij zijn voor onze veiligheid, welvaart en welzijn afhankelijk van anderen. Dan berust de wens om onder alle omstandigheden je eigen zin door te drijven, op een illusie.’

Dit is een pikante passage: ‘Wij hebben de afgelopen 25 jaar de mogelijkheid om zelf ons land te verdedigen afgebouwd’ door de dienstplicht ‘af te schaffen’ of beter ‘tijdelijk buiten werking te stellen’, want de Koude Oorlog was ‘een gepasseerd station’ na de val van de Berlijnse Muur en toen meende men dat (wereld)oorlogen tot het verleden behoorden omdat het communisme niet meer bestond. In onze huidige tijd ontdekken we dat het een misvatting was dat de val de muur een definitief einde betekende van machthebbers in het Kremlin. Maar ernstiger is dat Donner met geen woord rept over de ondertekening van de Verdragen van Maastricht en Amsterdam van de jaren ‘90, waarin we plechtig beloofden om de EMU-normen te gehoorzamen en te handhaven en dat daarin ook de bron ligt van de noodzakelijke bezuinigingen op alle overheidsuitgaven en dus ook van de krijgsmacht. Vanwege de logica die uit die verdragen voortvloeit en grondwettelijk ook gehoorzaamd moet worden omdat internationale verdragen uitdrukkelijk in onze grondwet genoemd worden als hogere wetgeving, ontkwamen we dus niet aan de afbraak van defensie, evengoed als de saneringen op alle overige semioverheidssectoren (onderwijs, zorg, sociale zekerheid). Hierop hadden de beide auteurs van dit interview gerust mogen – lees: moeten – doorvragen. Nu bieden de beide redacteuren van deze krant Donner de kans om weg te glippen, terwijl er een open doel-gelegenheid ontstond om in te schieten.

U pleit in dat kader ook voor versterking van de Europese samenwerking. Dat is tegenwoordig geen populair verhaal, ook niet bij uw eigen CDA.

# ‘Ik zit hier niet namens het CDA, alle partijen zijn mij als vicepresident van de Raad van State even lief. Los daarvan denk ik inderdaad niet dat het een goed idee is de eigen grenzen weer te sluiten. Alleen al vanwege de enorme kosten zijn we destijds met het Schengenverdrag begonnen en zijn de binnengrenzen opgeheven. De buitengrens werd toen nog bewaakt door de Russen ten tijde van de Sovjet-Unie. Na de val van de Berlijnse muur en het communisme is er wel degelijk gesproken over: hoe moet het nu met het bewaken van de buitengrenzen? Maar de lijn van de Tweede Kamer was toen nog dat we geen Fort Europa moesten worden. Het was destijds in Nederland totaal onbespreekbaar. Nu wordt de kwestie van grensbewaking weer opgepakt, maar helaas in samenhang met het nationale gevoel.’

Natuurlijk is het geen goed idee ‘is de eigen grenzen weer te sluiten’, aangezien het alleen om vluchtelingen gaat en de sluiting ons in de tijd zou terugbrengen. Daar schiet dus niemand iets mee op. Maar waarom geen creatiever oplossingen gedacht door al onze technische mogelijkheden te benutten via de overmaat van foto- en flitsapparatuur dat overal aanwezig is. Digitale herkenningstechnieken? Voor dat soort debatten lijkt de politiek bang te zijn omdat het brisant rechtse geluiden zijn, maar ingepast is een logisch en samenhangend verband met andere maatschappelijke thema’s vervalt de angst om in populismeangst verzeild te raken. Maar samenhangende visies zijn een bijna verloren Nederlands erfgoed; sla de Algemene Politiek Beschouwingen in jaren na de oorlog, ’50 en ’60 er maar op na en je zult je ogen niet geloven. Complete filosofieën werden er in die tijden gepresenteerd. De hedendaagse politiek is vergeleken bij die tijden armoe troef, zoals ook dit jaarverslag van de RvS.

Hoe is die trend van nationalisme te keren?

# ‘Dat is een van de niet geringe vragen waar de politiek voor staat: hoe gaan we recht doen aan het gevoel overstroomd te worden en onszelf en onze banen te verliezen door de globalisering? Dat zijn heel wezenlijke kwesties die vragen om een nieuw sociaal contract. En dan bedoel ik niet een schriftelijke afspraak, maar het ongeschreven gevoel dat iedereen belang heeft bij de gemeenschappelijke ordening. Wat dat betreft zijn de formatieonderhandelingen tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks, links en rechts, heel interessant. Als men tenminste kans ziet bij elkaar aansluiting te vinden over sociale bescherming, Europa en immigratie, en niet aan weerszijden blijft trekken aan een te kleine deken. Het moet geen kabinet-Balkenende IV worden, waar iedereen zich wilde profileren op eigen thema’s en er uiteindelijk weinig tot niets gebeurde. Dan krijg je straks weer een vlucht naar de flanken bij de volgende verkiezingen. VVD, CDA, D66 en GroenLinks moeten ook niet de onrust bezweren door het begrotingsoverschot uit te geven via de zorg en de sociale zekerheid. Dat zijn nu al de koekoeksjongeren die andere uitgaven, zoals veiligheid, dreigen op te slokken.’

Zoals ik in mijn blog van eergisteren[2] schreef zijn we in een nieuw politiek tijdperk terecht gekomen van de politiek van de compromissen, van het centrale compromis, dat alle bevolkingsdelen moet gaan verbinden, samenbrengen. De omstandigheden – er bestaan geen linkse en rechte blokken meer op ons politieke toneel – maakten deze verandering mogelijk en Rutte2 was dus een precedentwerking op een nieuwe politieke wetmatigheid dat links en rechts met elkaar moeten samenwerken om met verschillende meerderheden de Tweede en Eerste Kamer te komen tot deelakkoorden. Dat hangt samen met het wereldwijde fenomeen dat ‘verbinding’ en ‘samenwerking’ het nieuwe menselijke kenmerk wordt in plaats van ‘verdeeldheid’, ‘polarisatie’ en ‘dualiteit’. Vrede in plaats van de eeuwige oorlogen die de mensheid (en Europa!) tot een halve eeuw geleden permanent gekend heeft. De trend van deze tijd is dus dat de mondiale economie oorlogen (op grote schaal en geen clan-oorlogen in rurale gebieden) zinloos hebben gemaakt en dus ook tegen ons belang ingaan en dus niet meer zullen voorkomen. Alleen daarom moet er geen angst bestaan voor Russische invallen in de Baltische gebieden, want dat is alleen maar oude koudeoorlogsretoriek en dat geld kan beter besteed worden aan een efficiënte samenwerking van EU-lidstaatkrijgsmachten binnen Navo-verband. Dat Rusland onder Poetin nu constant een grote mond opzet kan afdoende worden verklaard door de bestaande interne ruzies binnen de EU, en dus antipropaganda van Russische kant om een aanstaande wereldmacht die de EU ‘kan’ worden, te ontmoedigen en zelfs ontkrachten. En wij laten dat ‘gebeuren’ door dombo’s die ‘we’ – lees: de politiek – veroorzaakt hebben door visieloosheid van de unie en ook nationaal.

U vreest ook voor de rechtsstaat. Waardoor wordt die bedreigd?

# ‘Ons maatschappelijk bestel berust op de aanname dat democratie en rechtsstaat onverbrekelijk verbonden zijn. Maar je ziet in andere landen, zoals Polen, Hongarije en Turkije, dat democratie en rechtsstaat juist uit elkaar gaan lopen. Met een beroep op de legitimiteit van de meerderheid worden recht en rechter terzijde geschoven. Maar in een rechtsstaat krijgen meerderheden niet altijd hun zin. De rechtsstaat is er om iedereen tot recht te laten komen. De rechten van minderheden en individuen worden er gerespecteerd en beschermd door een onafhankelijke rechter die de overheid een halt kan toeroepen.’

Ook hier slaat de spreker de plank mis, omdat a. democratie en rechtsstaat onderdelen zijn van de trias politica, maar het is aan de wijsheid van met name de politieke leiders om het juiste gebruik van hun leiderschap te maken en dat betekent het volk te ‘dienen’. En dat gebeurt niet meer, want dienen is wat anders dan machtspolitiek bedrijven. En met zijn verkeerde analyse treft ook Donner die blaam. Het is dus allemaal machtspolitiek geworden en dat bestel is gedoemd definitief ten onder te gaan want machtspolitiek leidde in vroeger tijden alleen tot echte oorlogen met duizenden slachtoffers. Die tijden liggen gelukkig achter ons.

Ten 2e slaat de spreker de plank mis doordat b. de oude Oost-Europese staten geen generatielange ervaring met de democratie hebben opgebouwd zoals wij hier in het Westen, waarmee de extremen in het Oosten veel meer de vrije hand krijgen dan bij ons. De uitbreiding van de EU is kortom veel te snel gegaan en er bestaan natuurlijk geen afremmechanismen als er nieuwe regeringsleiders worden gekozen die doorslaan naar het andere uiterste, die wij niet voor mogelijk hielden. Het Westen heeft hierbij een structureel nadeel omdat er wel politieke scholing kan worden aangeboden, maar zolang er allerwege ‘dictatoriale’ persoonlijkheden opstaan (en verkozen worden) zoals Orban, staan wij machteloos want ingrijpen kunnen we niet. Ze zijn ‘immers’ democratisch gekozen… Maar niemand verhindert ons – EU-instellingen – om er een politiek agendapunt van te maken en dat zou vanuit het Europees Parlement geëntameerd kunnen en moeten worden, want dan doen ze tenminste nog iets zinnigs (lees mijn laatste blogs over Dijsselbloem).

We kampen dus met het probleem dat deze ‘nieuwe’ ontwikkelingen niet door de scheppers van de genoemde verdragen van Maastricht en Amsterdam voorzien konden worden en daarom ook niet protocollair is vastgelegd. Die weeffout moet dus aan de hand van de huidige spanningen binnen de EU tot een oplossing worden gebracht. Maar eens breekt de tijd aan dat zal blijken dat de EU met medewerking en inspraak van de bevolkingen van alle lidstaten een grootmacht – zonder een ‘superstaat’ in de vorm van een politieke unie – zal worden waar de wereld niet van terug heeft. De EU kan de eerste geslaagde confederatie – zonder ‘grondwet’ – ter wereld worden op de basis van de huidige EU en dat is dus een fundamenteel verschil ten opzichte van het begrip federatie (voor de goede verstaander).

Dit soort ontwikkelingen ziet u toch niet in Nederland?

# ‘Ook bij ons wordt de rechtvaardiging van de besluitvorming steeds meer gezocht in concrete resultaten en veranderingen. Men denkt niet al te lang na of het juridisch wel kan. Denk aan het besluit om telefoongegevens zo lang mogelijk te bewaren voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Dat doet afbreuk aan de bescherming van de persoonlijke levenssfeer. En ook zien we hier dat de rechtsstaat steeds meer wordt geïdentificeerd met alleen de rechter. Maar de Tweede en Eerste Kamer zijn medewetgevers en ook zij moeten de belangen van minderheden en het algemeen belang zwaar meetellen. De rechtsstaat vereist een voortdurende inzet tegen machts- en krachtsverhoudingen die om voorrang strijden. Het is te makkelijk om recht, instituties en bestendige procedures te ridiculiseren of als verouderd weg te zetten. Zie bijvoorbeeld de discussie over het bestaansrecht van de Eerste Kamer. Er wordt dan als argument aangevoerd dat de senatoren niet direct zijn gekozen. Dat is een gevaarlijke gedachte. Het leidt tot besluitvorming die niet op ordening en verbinding van belangen en waarden op de lange termijn is gericht, maar op resultaten en de waan van de dag.’

Hier valt een en ander op te merken over het gestelde, met name aan het functioneren van Tweede en Eerste Kamer, maar dat bewaar ik voor een volgende gelegenheid (de staatscommissie voor het onderzoek naar de Eerste Kamer bijvoorbeeld, dat een bredere taakopvatting heeft meegekregen, zoals hieronder genoemd). Enne, het algemeen belang bestaat dus feitelijk niet omdat ieder Kamerlid zijn eigen verkiezingsprogramma staat te herhalen. Het partijbelang is dus feitelijk, maar heimelijk ‘opgeschaald’ naar algemeen belang, maar dat komt neer op misleiding van het electoraat. De toekomstige kabinetten bestaan bij de gratie van het algemene compromis, dat de eenheid en verbinding versterkt en tegenstellingen en polarisatie tegengaat. Dat is nieuw-denken, de nieuwe politiek.

Wat vindt u dan van de staatscommissie die nu het functioneren van ons parlement en democratie onderzoekt?

# ‘Als de commissie meer in brede zin kijkt naar ons bestel en hoe recht gedaan kan worden aan de steeds grotere groep burgers die erbij betrokken willen zijn, is dat uitermate nuttig. Ook op gemeentelijk niveau worstelt men bijvoorbeeld met de vraag hoe burgers beter bij de politieke besluitvorming betrokken kunnen worden. In dat kader worden er nu geregeld referenda gehouden, ook in het buitenland. Dat levert instabiele besluitvorming op. Neem de Britten, die in 1975 voor toetreding tot de EU stemden en er vorig jaar per referendum uit wilden. Die brexit is voor iederéén schadelijk. Een wezenlijk onderdeel van ons staatsbestel is continuïteit en een referendum is een eenmalig besluit van een meerderheid, die vervolgens niet verantwoordelijk is voor de gevolgen ervan. Het parlement of de gemeenteraad hebben hebben wel die verantwoordelijkheid voor een overkoepelende afweging van alle belangen. De vertegenwoordigende democratie verdraagt zich moeilijk met het ad-hockarakter van besluitvorming door referenda.’

Zoals eerder aangegeven, moet eerst in de praktijk bewezen worden dat de brexit (voor iedereen) schadelijk is. Ik vind het kwalijk dat deze veronderstellingen nu al zo ‘definitief’ worden uitgesproken en gepresenteerd. Zelfs de vicepresident van de Raad declasseert daarmee dat eerbiedwaardige instituut dat hij mag leiden. Aan toekomstige promovendi om deze stelling aan te tonen.

Is het dan onverstandig nog referenda houden?

‘Ik denk dat er betere methoden zijn om de burger te betrekken bij de politiek. Zo geven sommige gemeenten de inwoners al de regie — en het bijbehorende geld en de verantwoordelijkheid —- om hun wijk in te richten. Maar als je toch kiest voor referenda, moet je nadenken over wát je referendabel maakt. Het zou alleen moeten gebeuren bij kwesties met een sterk eenmalig karakter, over besluiten over incidentele keuzen die op zichzelf staan. Ze moeten ook geen consequenties hebben voor de wijze waarop we nu en in de toekomst samenleven, dus niet over verdragen of over wezenlijke elementen in de rechtsstaat. Wat er dan nog overblijft? Nou, of we vandaag wel of niet carnaval vieren bijvoorbeeld.’

Geïnterviewde houdt het nog helemaal niet voor mogelijk dat een referendumbestel ons huidige bestel van de representatie geheel zal vervangen. Dat tekent ook visieloosheid van de huidige generatie politiek bestuurders en klassieke regententypen, want de technische mogelijkheden bestaan al. Kortzichtigheid dus. Alle genoemde voorbeelden dienen als bewijs. Wij zijn opgescheept met een verkalkt archaïsch bestel.

[1] https://aquariuspolitiek.wordpress.com/2017/03/27/een-buitenstaander-reageert-op-de-stellingen-von-der-dunk-over-pvda-en-gl-dl-1-volkskrant-linksnl-herbronningpvda-vonderdunk-pvda/

Deel 1 en 2 dus.

[2] https://aquariuspolitiek.wordpress.com/2017/04/05/waarom-jeroen-dijsselbloem-als-eurogroepvoorzitter-het-onbewuste-maar-geheime-wapen-is-in-de-redding-van-de-eu-in-vergelijking-met-trumps-amerika-persoonlijkemening-systeemverandering-archaischpol/

Advertisements