Tags

,

De Europalessen van Brexit (Column René Cuperus, Opinie & Debat/de Volkskrant, 3 april)

Rutte’s laconieke positie over Europa volstaat niet na Brexit (Column René Cuperus, Opinie & Debat/de Volkskrant Online, 3 april)

Brexit markeert erop-of-eronder-periode voor Europese Unie

# De nieuwe Nederlandse regering doet er, qua Europa, goed aan op alles voorbereid te zijn. Nederland moet een minimalistische en een maximalistische optie bij de hand hebben. Een voortsudder-scenario en een ‘meespring‘-scenario, meegaan met de grote stap voorwaarts van een avant-garde kopgroep. Nederland moet daarvoor haar agnostische positie over Europa laten varen. De laconieke houding van met name premier Mark Rutte – we geloven niet in Europa, maar werken louter pragmatisch samen, het ‘europees ietsisme‘ – zal niet langer volstaan in de aanstaande erop-of-eronder-periode.

Mijn eerste reactie die opkomt na deze eerste alinea is dat we in Mark Rutte toch zijn verre voorganger Ruud Lubbers erg missen, die zich bezig hield met alle dossiers, waar ‘geen vaart in zat’ of simpelweg vastzat. Ruud de pure politieke intellectueel, die het volslagen tegendeel vormt van Mark, die zoals het een klassiek liberaal betaamt alles aan zijn vakministers overlaat. En dus heeft René Cuperus helemaal gelijk als hij stelt dat Rutte het met zijn ‘laconieke’ houding het niet zal redden, ook al is die omschrijving en dus ‘kwalificatie’ ontstaan uit het populisme, te starten bij Wilders, waardoor alle generatiegenoten van Rutte zich hebben laten meeslepen. Anti-superstaat sentimenten, waar nooit een behoorlijke voorlichting tegenover heeft gestaan en waar pro-EU-adepten ook niets dan fantasie en blind idealisme tegenover hebben gesteld. Met pragmatisme kom je er niet in een wereld die om bezieling vraagt.

# Want, of we het nu leuk vinden of niet, de komende jaren zal het Europees Project in het teken staan van de Brexit-onderhandelingen. Dat zal een heftig spektakel worden. Sommigen spreken van een ‘vechtscheiding in slowmotion‘, anderen van ‘dood door duizend sneden’ van het Verenigd Koninkrijk. EU-Raadspresident Donald Tusk heeft beloofd dat de uittreding geen strafexpeditie tegen de Britten zal worden. Het Verenigd Koninkrijk zou door de Brexit zelf al genoeg gestraft zijn. Maar de inkt van de onderhandelingsspelregels is nog niet droog, of in de kleine lettertjes schuilt al de eerste onvriendelijke daad. Gibraltar blijkt zo’n beetje van Engeland te worden afgetroggeld. Althans, Spanje, dat de Engelssprekende apenrots al eeuwen terug wil hebben, ziet zijn kans schoon Brexit hiervoor te benutten. Het eerste sneetje. Nog 999 te gaan.

Dit laatste voorbeeld dat nu ‘uitgevochten’ kan gaan worden, is natuurlijk een belachelijk thema, dat op voorhand niet via dat brexit kan en mag worden beslecht. Het zijn de peanuts die geen enkele rol spelen in de wederopstanding van de EU en vooral het gezondmaken ervan. Waar het wel om gaat is om de omslachtige regelgeving van de EU aan te pakken – was dat niet het centrale motto ten tijde van het aantreden van de huidige commissievoorzitter Juncker? – maar op de achtergrond is geraakt; waarom horen we er niets meer van? De vraag is dus nu aan de orde of er sprake is van die omslachtige regelgeving of bij nader inzien toch niet? De EU-verslaggevers van alle kwaliteitskranten hebben een hectische periode voor de boeg, maar nu zal die berichtgeving met veel grotere belangstelling dan ooit tevoren gevolgd gaan worden; nooit eerder in de recente geschiedenis van de EU is dat gebeurd.

# Welke krachten zullen er vrijkomen als gevolg van de Brexit-onderhandelingen? Dat is lastig te voorspellen. Er kunnen anti-Europese sentimenten worden ontketend, mocht het idee bestaan dat de Britten door de Europese technocratie worden gemangeld en gebrutaliseerd. Zoals de omgang met Griekenland velen de ogen opende voor de ultra-smalle marges binnen de eurozone van nationale democratieën (die er staathuishoudkundig een potje van maken). Maar de Brexit kan de overige lidstaten ook nader tot elkaar brengen, en het Europees Project een enorme positieve boost geven. Beide is denkbaar.

Inderdaad zullen die ‘nationale democratieën die er staathuishoudkundig een potje van maakten’ moeten worden aangepakt, zoals de noordelijke lidstaten altijd al hebben gepropageerd, al was het nu maar om het simpele feit dat het herstel van de eurocrisis te lang vertraagd werd door tegenwerking van die zuidelijke lidstaten. Als dat vertragingsspel blijft voortwoekeren, dan kan de EU net zo goed worden afgeschreven. Maar de Commissie moet ook eindelijk eens leren luisteren naar het IMF dat een duidelijke koerswijziging heeft ondergaan en waar dezelfde Commissie doof voor blijft. En dat mogen Jens Weidmann en onze Klaas Knot als centrale bankcontroleurs zich ook aantrekken; wanneer wordt er eigenlijk wel – economisch gesproken – eerlijke voorlichting gegeven, want vaak kinken die woorden dogmatisch? Gaat het om ‘gematigd monetarisme’ versus ‘neokeynesiaans beleid’ of is het ‘slechts’ een laboratoriumkwestie van heel verschillende economieën die dus niet samen kunnen gaan in een muntunie, zonder politiek bestuur? Als niet-econoom vind ik dat dit economische vraagstuk te weinig accent krijgt en mede oorzaak is van populistische misleiding door politici en mogelijk ook door vakeconomen. Het heeft er veel van weg dat ze er zelf het antwoord niet op hebben. Want er is mogelijk sprake van een laboratoriumproject waarvan de uitkomst onduidelijk is omdat die theorievorming in de kinderschoenen staat want historische precedenten bestaan er niet.

# De Brexit levert hoe dan ook een openbare les op in Europese (des)integratie. We zullen een Mindf*ck-act uit de hoogste categorie te zien krijgen: hoe tover je een heel ei weer tevoorschijn uit een omelet? Die ontvlechtingsoperatie zal ons veel leren over wat het betekent om EU-lidstaat te zijn, en wat het precies betekent om dat niet meer te zijn. Een les over schijnsoevereiniteit, grenzen aan vrij personenverkeer en hoe de Europese natiestaten sinds 60 jaar Verdrag van Rome als spaghetti in elkaar zijn gedraaid.

Inderdaad wordt het nu tijd over de eeuwig boven ons hoofd (van het electoraat) zwevende vraag of er nu sprake is van soevereiniteit of niet – want ‘gedeelde’ soevereiniteit blijft óók soevereiniteit, maar dan gebonden aan (EMU)regels. Ook op dit punt hebben we inmiddels al decennia te maken van fact free beweringen.

# Mede door Brexit-stress is de Europese Unie momenteel in manisch-depressieve staat, heen en weer zwalkend door de Europawijk van Brussel. Het kan alle kanten op gaan. Nederland moet er bedacht op zijn dat Duitsland en Frankrijk een forse stap vooruit willen maken. Juist om in reactie op Brexit te laten zien dat het Europees Project niet dood is, maar springlevend en dé toekomst!

Dit laatste is weer een voorbeeld van illusiepolitiek én fact free-beweringen omdat de comateuze IC-situatie van de EU totaal het tegenovergestelde is van ‘springlevend en dé toekomst’. Of er nog een toekomst voor de EU bestaat, zal de brexit inderdaad uitwijzen, maar wél nadat de EU27 orde op zaken heeft gesteld zodat er voor iedereen duidelijk is geworden waar de EU voor staat. Om de beginnen dat het duidelijker moet worden dat de Commissie een administratief en beleidsvoorbereidend centrum moet zijn, dat wordt aangestuurd door de Europese Raad (van regeringsleiders) en dus geen beleidsbepalend orgaan. Dus ook dat de nationale parlementen goed moeten worden aangestuurd door de nationale regeringen, waar momenteel bij ons geen sprake van is. Parlementen zijn gedegradeerd tot peuterspeelzalen of zandbakken, waarbij iedereen maar wat staat te roepen wat hem goeddunkt.

In de tweede plaats de vraag of Frankrijk in staat is om de hernieuwde as met Berlijn te vormen, of dat we dus mogelijkerwijs nog steeds van oude mythen en oud-denken uitgaan. Frankrijk is simpelweg geen ‘kopland’ meer en die positie komt eerder toe aan ons én Scandinavische landen. Dus ook oude en klassieke ‘beelden’ dienen op hun merites bezien te worden. Het wordt dus geen Berlijn-Parijs-as meer, maar een vliegwielconstructie tussen de Noordelijke lidstaten tegenover de bourgondische Zuidelijke lidstaten die elkaar onderling gaan stimuleren: een Noordelijke economische kopgroep, die geen financiële verantwoordelijkheid draagt over de Zuidelijke Zone, want de Zuidelijken zullen elkaar onderling moeten ‘bevruchten’ en ‘stimuleren’ door middel van een harmonisatie van hun subtropische economieën. Pas als er een EU op mondiaal vlak een geharmoniseerde en dus samenwerkende economische structuur is ontstaan, dan pas kan aan eurobonds worden gedacht. Eerst orde in eigen (interne) huis, want daarvan is nu geen sprake en dat voedt alleen maar het populistische gedachtegoed. Daar worden we dus geen steek wijzer van.

# Emmanuel Macron en Angela Merkel c.q. Martin Schulz willen in de aanstaande Franse en Duitse verkiezingen eerst hun binnenlandse rechts-populistische tegenstanders verslaan, om daarna direct door te schakelen naar een sterkere Europese samenwerking en verdiepte integratie. Met name op het vlak van defensie, klimaat, vluchtelingenbeleid, en een meer robuuste eurozone.

Onder de huidige omstandigheden (van de verkiezingsretoriek) ‘rechts-populistische tegenstanders verslaan’ is natuurlijk wishful thinking en illusiepolitiek en dat moeten politici nu ook eens gaan afleren, want ook zo komen we geen stap verder. De gevestigde politiek heeft immers dat populisme zelf geschapen en dat wordt al te gemakkelijk over het hoofd gezien. Een oud bestel kan alleen intern structureel hervormd worden en niet door achterhaalde woordenstromen.

# Hierbij wordt men aangevuurd door een grote pro-Europese burgerbeweging op straat, Pulse of Europe, die met name in Duitsland veel mensen weet te mobiliseren. Pulse of Europe keert zich tegen het uiteenvallen van de Europese Unie. Tegen Nexit, Frexit, Gerexit en zo meer.

Vergis ik me of wordt hierover te weinig in onze kranten geschreven?

# Hamvraag: kan Nederland het zich veroorloven niet mee te springen met de Duits-Franse kopgroep? Is Nederland in het post-Brexit krachtenveld niet meer dan ooit aangewezen op Continentaal Europa en op zijn ‘special relationship’ met Duitsland? Het zou ondenkbaar zijn dat Nederland in zo’n multi-speed Europa niet bij de avant-garde zou horen. Maar dan volstaat het passieve Europa-ietsisme van onze premier niet. Nederland zal zijn huiswerk moeten doen. Ook voor een meespring-variant. Hoe krijgen we onze Europa-lauwe bevolking hierin mee? Welke eurozone-hervormingen zijn juist in het belang van het financieel solide Noorden en van fairness in de Duitse en Nederlandse verzorgingsstaat? Hoe maakt Europese samenwerking ons veiliger te midden van poetinisme, erdoganisme en trumpisme? Brexit is meer dan een wake-up call.

Zoals hierboven al aangegeven is Frankrijk als kopgroep een contradictio in terminis. Betere definities worden dus gevraagd die de statistici en economen ons kunnen leveren. De kwaliteit van de maakindustrie dient nu centraal te staan en dat betekent de mate van computerisering, digitalisering en robotisering; tussenhaakjes ook de vragen erbij horen:hoe een ‘complete’ maatschappelijke robotisering eruit gaat zien, want daarover heeft nog niemand een concreet idee of inzicht. En in dat kader dient ook het thema van het ‘basisinkomen’ te worden genoemd als een volkomen illusie, zoals vaker op deze site aangekaart.

De vraag is of alle gestelde vragen in deze blog wel beantwoord kunnen worden omdat de nieuwe trend van fact free society de overhand lijkt te hebben gekregen en dan is iedere debat – en eindconclusie – op voorhand onmogelijk geworden. En dat is het meest bedreigende perspectief, dat zelfs nog ver boven de brexit hangt. Als logica en inzicht inbreken hangt de Europese beschaving boven de afgrond te bungelen.

http://www.volkskrant.nl/opinie/rutte-s-laconieke-positie-over-europa-volstaat-niet-na-brexit~a4482120/

Advertisements