Tags

,

Obama laat gespleten land achter (Commentaar fd, 16 januari)

De 44ste Amerikaanse president Barack Obama verlaat vrijdag aanstaande het Witte Huis. Beheerst, integer en met zelfspot heeft de eerste zwarte president van Amerika twee termijnen het ambt bekleed.

# Obama kwam beloftes na: hij bezwoer de economische crisis, hij redde Wall Street en de auto-industrie met belastinggeld van de ondergang, onverzekerde Amerikanen kregen een zorgverzekering, kinderen van illegalen reikte hij de hand, Al Qaida-leider Bin Laden werd gedood en militairen trokken zich terug uit uitzichtloze oorlogen in Irak en Afghanistan. Obama sloot akkoorden met Iran, Cuba, en met China over het klimaat.

Er is door diverse Amerikakundigen al via de radio meegedeeld dat Obama een van de productiefste presidenten van de VS is geweest, maar de glamour daarvan ging geheel verloren door de sterke en eindeloze polarisatie in dat land, die ook steeds sterker wordt. Feitelijk werden de VS onbestuurbaar. Daardoor werd de president machteloos en hij had zijn sterke troef van zijn mediagebruik en had zijn Big Data, waarmee zijn eerste uitverkiezing glansrijk werd gewonnen, beter moeten inzetten bij zijn herverkiezing, want toen ging zijn meerderheid in beide kamers verloren.

# Maar tegenover successen staan zoals bij elke president ook mislukkingen, met als belangrijkste: zijn onmacht om de politieke verlamming in de hoofdstad te doorbreken. De verdeeldheid in zijn land werd groter in plaats van kleiner. Zwart staat tegenover wit, stad tegenover platteland en economische winnaars tegenover verliezers.

Obama wist de politieke verlamming in de hoofdstad niet te doorbreken, maar dat zou geen enkele president gegeven zijn, want het populisme was daarvoor te sterk. Populisme – in de betekenis van oppervlakkigheid – werd, zoals de uitverkiezing tot presidentskandidaat Trump aantoonde, een machtsfactor van jewelste. Het tragische is dat in de tekst terecht gemeld wordt hij Wall Street en de auto-industrie met belastinggeld van de ondergang redde, maar dat dat ook tegelijkertijd zijn ondergang werd, want deze standaard economische oplossing is hem via Trump en zijn aanhang kwalijk genomen. De ‘outsourcing’ heeft inmiddels de conjuncturele tegenreactie opgeleverd: industrie moet in eigen land blijven om daarmee de werkloosheid tegen te gaan. Dat betekent ook minder winst, want hogere lonen in eigen land. Economische theorieën gaan allemaal op de schop. De nieuwe teneur of trend is dat Wall Street niet geholpen mag worden met belastinggeld want de schuld van het grootkapitaal. Het primaat van de politiek heeft de economische krachten in ‘het hok’ teruggedrongen, maar het had wat minder luidruchtig gebracht moeten worden. Nu mag Trump zijn dubieuze beloften gaan waarmaken.

# Obama sprak veel over het belang van een krachtige middenklasse en de stimulering van de maakindustrie. Maar het resultaat voor gewone Amerikanen bleef tot voor kort uit. In zijn afscheidsspeech wees hij automatisering aan als boosdoener. Maar dat is slechts deels het verhaal. Obama had onvoldoende aandacht voor zijn landgenoten die de rekening betalen van globalisering. Veel Amerikanen staan zonder goede baan ontmoedigd aan de zijlijn.

De politieke kaste moet beseffen – of realiseren – dat de spelregels veranderd zijn en dat er helemaal geen oude wetten meer van toepassing zijn. Dat Obama automatisering als boosdoener heeft aangewezen, klinkt logisch, maar die trend was al veel langer aan de gang en het is de enige blunder die zijn regering heeft gemaakt door er niet op voorbereid te zijn. Iedere econoom had die trends aan de president kunnen voorleggen. Dat Obama onvoldoende aandacht voor zijn landgenoten die de rekening betalen van globalisering had, was eigen aan de politieke elite en daarmee hebben nu alle politici hardhandig kennis gemaakt. Alle partijen, waar dan ook ter wereld, dienen nu publiekelijk zichtbaar hun analyses kenbaar te maken, dan wel te ontwikkelen, als dat nog niet is gebeurd.

# De carrière van activist tot buurtwerker tot senator tot de eerste zwarte president is ongekend. Maar aan het eind van de rit is de teleurstelling over de politiek groot. Met Donald Trump als erfenis van Obama.

De teleurstelling over de politiek is groot, maar dat verwijt kan Obama niet gemaakt worden. De oorzaak ligt bij de Republikeinen, die de polarisatie onnodig hebben opgekrikt en opgeblazen. En dat is nu een verschijnsel dat structureel dreigt te worden in de politieke wereld, geholpen door de sociale media.

# De Affordable Care Act, beter bekend als Obamacare, is het belangrijkste binnenlandspolitieke resultaat. Maar de uitvoeringsproblemen zijn groot en de kosten rijzen de pan uit. De afzijdigheid in het Midden-Oosten maakte niet alleen de opmars van islamitische extremisten mogelijk maar ook de uitbreiding van de invloedssfeer van Rusland. Obama gaf het nucleaire akkoord met Iran prioriteit, maar trad in de Syrische crisis bijzonder halfslachtig op.

De paradox is dat Trump een evenknie is van Obama met zijn weigering een activistisch buitenlands beleid te gaan voeren, maar zoals vaker in presidentiele geschiedenissen, bleek dat steeds een onhaalbare kaart te zijn. En Obama heeft niet halfslachtig in Syrië opgetreden, want iedere Syriëdeskundige maakte duidelijk dat niemand zich in dat wespennest moet mengen. Obama was dus verstandig genoeg om niet in de val te trappen. En de zogenaamde uitbreiding van Rusland is maar schijn, want Rusland is te arm om een vooraanstaande machtsfunctie uit te spelen. Dat Syrië-beleid wordt dus handig door Poetin politieke psychologie kaart uitgespeeld, maar het Westen laat zich te gemakkelijk bang maken, zoals ook dit hoofdredactionele commentaar.

# De bedachtzame man met zijn complexe achtergrond overwon veel tegenslagen. Hoewel Amerika er economisch prima voorstaat en Obama belangrijke stappen zette in moderne richting, laat hij ook een geïmplodeerde partij, een kwetsbare rechtsstaat en een gepolariseerd land in verwarring achter.

Nogmaals, dit verwijt kan Obama niet gemaakt worden en daarmee is de kop dan dit redactionele artikel ook misleidend en dat zal in de toekomst bewezen worden door historici, die tot de conclusie zullen komen dat Obama de ‘redder des vaderlands’ is geweest, want stel je voor dat in afgelopen twee termijnen en Republikeinen aan het bewind waren geweest. Dan was de ellende niet te overzien geweest. Barack Obama was de juiste man op de juiste plek in het juiste tijdsgewricht. We zijn als Europeanen dankbaarheid aan hem verschuldigd.

Dit is het dagelijkse commentaar van de hoofdredactie van het FD

https://fd.nl/beurs/1183170/obama-laat-gespleten-land-achter

Advertisements