Tags

Door Pieter Couwenbergh en Martine Wolzak, fd, 2 januari.

‘Voor welke wereld bent u eigenlijk bereid te vechten?’

De zaal met beleggers, pensioenbestuurders en commissarissen wisselt steelse blikken uit. Dit staat niet in het programmaboekje. Waar is deze bankier op uit? Bestuursvoorzitter Karl Guha van het chique Van Lanschot Bankiers zou op het jubileumcongres van beleggersclub Eumedion in de Utrechtse Jaarbeurs toch spreken over ‘de bestuursvoorzitter in 2026’?

Maar Guha heeft andere plannen. Uit het hoofd sprekend maakt hij daags na de overwinning van Donald Trump zijn gehoor deelgenoot van zijn zorgen over de wereld. Hij praat over de onderbuik van de samenleving die een luidruchtige stem heeft gekregen dankzij sociale media. Over technologie en het lot van mensen die niet meer zullen kunnen meekomen.

Erosie van vertrouwen

Hij betuigt zijn liefde voor een liberale wereld waarin het individu de ruimte krijgt om bij te dragen aan het collectieve goed. En hij spreekt over de erosie van vertrouwen in instituten als de overheid, het bedrijfsleven en klassieke media en de opmars van nepnieuws. ‘Als niemand meer iets gelooft, is het risico levensgroot dat de mensen alles gaan geloven.’ Guha waarschuwt dat ‘er geen voorbeelden zijn van succesvolle samenlevingen die niet zijn gebouwd op vertrouwen.’

De verrassing over zijn optreden is na afloop, bij de borrel, voelbaar. Het gebeurt eigenlijk nooit dat een bankier of topbestuurder zich publiekelijk uitlaat over iets anders dan de cijfers of de strategie. Laat staan dat hij of zij zich uitspreekt over het populisme. Guha is ‘anders’, filosofisch van aard en alleen al daarom geen standaardbestuurder. De 52-jarige Nederlandse Indiër, getrouwd met een Nederlandse vrouw, maakt ook geen deel uit van het Nederlandse old boys network en opereert bij voorkeur op de achtergrond. Hij werkte een groot deel van zijn leven bij ABN Amro, in binnen- en buitenland en voor zijn benoeming bij Van Lanschot bij het Italiaanse Unicredit als hoogste risicomanager.

Bas Heijne

Guha’s zendingsdrang beperkt zich niet tot het Eumedion-symposium in november. Bij een financieel diner voor een honderdtal relaties van de bank herhaalt hij zijn zorgen. En voor het kerstdiner van de bank heeft hij geen cabaretier of band uitgenodigd maar Bas Heijne. De NRC-columnist is schrijver van het essay ‘Onbehagen’. Zelfs Guha’s eigen familie moet eraan geloven. Bij het Sinterklaasfeest ondervraagt hij neven en nichten over de wereld van nu.

Nu kiest hij een nog groter podium door in te gaan op het verzoek van het FD zijn zorgen toe te lichten. ‘Waarom ik dit doe? Ik wil zoveel mogelijk mensen bereiken’, zegt Guha in het Engels, zittend in zijn Amsterdamse werkkamer. De mist ontneemt het zicht op de andere torens op de Zuidas. ‘Ik hoop dat dit interview anderen beïnvloedt. We moeten weg van de emotie en de angst.’

Nieuw verhaal

De bankier is op zoek naar mensen die ‘willen schrijven aan een nieuw verhaal voor de samenleving. Een nieuw verhaal over gezamenlijke waarden, gezamenlijke doelen, gezamenlijke zorg voor elkaar in een tijd van vergrijzing en van zorg voor de planeet. Een verhaal over rechten en vooral plichten van individuen in de samenleving.’

De overwinning van het brexitkamp, de winst van Trump en de opmars van populisten als Wilders en Le Pen bewijzen volgens Guha dat het oude verhaal is uitgewerkt. Hij zegt geroerd te zijn door het recente optreden van Jan Terlouw in het tv-programma De Wereld Draait Door. Diens ‘touwtje door de brievenbus’ als symbool van vertrouwen is de metafoor van een verlangen naar een samenleving die mensen bij elkaar brengt in plaats van uit elkaar drijft.

Ruimte voor het duister

Waarom het wantrouwen en de toegenomen polarisatie in de samenleving hem zo raken, weet hij niet. Het was een geleidelijk ontwaken. Als niet-gebruiker is hij geschrokken van de kracht van sociale media. Onderbuikgevoelens die normaal gesproken in het café of in de huiskamer blijven hangen, krijgen dankzij Facebook en Twitter mondiale invloed. ‘De mens heeft goede en slechte eigenschappen. Het is daarom zaak een omgeving te scheppen waarin het goede de overhand heeft. Sociale media brengen veel goeds in dictaturen, maar in vrije samenlevingen geeft het juist ruimte aan de duistere zijde. Het schept een vacuüm waarin alle zekerheden wegvallen en waarin mensen niets meer geloven. De samenleving noch onze wetten noch onze traditionele media zijn hierop voorbereid. Als feiten en waarheid niet meer tellen, wordt het gevaarlijk. Dan kunnen die worden gemanipuleerd.’

Controletaak

‘Wat gaan jullie daaraan doen?’, vraagt hij de verslaggevers. ‘De pers heeft een moedige strijd gestreden, maar omarmt de sociale media nu. Jullie moeten nadenken hoe jullie je klassieke controletaak in deze nieuwe werkelijkheid vervullen.’

Hij zegt zich zorgen te maken of het sociaal contract van de westerse samenlevingen het wel houdt, nu veel groepen het gevoel hebben van een ‘zero sum game’ waarin een kleine elite profiteert en de bulk de prijs betaalt. ‘Die analyse klopt misschien in de VS, maar niet in Europa en al helemaal niet in de andere delen van de wereld. Miljoenen mensen zijn de armoede ontstegen dankzij de globalisering en de technologische vooruitgang.’

Verbindend verhaal

Guha ademt elite. Hij bestuurt een bank voor vermogende particulieren en is telg van een Indiase familie van vooral juristen en militairen die aan Britse elite-universiteiten, zoals Oxford en Cambridge, is opgeleid. Met een studie economie vormde Guha de uitzondering. Droomde ervan schrijver te worden, maar werd bankier. Is bestuurder maar vooral wereldbeschouwer, met een passie voor geschiedenis. Waarom maakt uitgerekend zo iemand zich zorgen over de kloof tussen de elite en de rest van de samenleving? ‘Dat eliteverhaal is een verdelend verhaal, terwijl we een verbindend verhaal nodig hebben waarin iedereen onderdeel is van onze samenleving. Kapitaal, vermogen speelt daar een belangrijke rol in. Dat moet op zodanige wijze worden ingezet dat niet alleen de verstrekkers maar ook de samenleving ervan profiteert.’

Vernietiging van binnenuit

Het stigmatiseren van groepen, of het nu bankiers, Marokkanen of Joden zijn, baart hem zorgen. ‘Als je mensen ontmenselijkt door ze in groepen in te delen, ben je maar één stap verwijderd van fascisme.’ De opmerkingen van minister Jeroen Dijsselbloem over de bankencrisis als primaire oorzaak van het populisme noemt hij daarom ‘onverstandig en intellectuele robuustheid ontberend’.

Met dit laatste ben ik het dus niet eens, zoals ik hierover al geschreven heb.

Guha ziet meer voedingsbodems voor ontwrichting, technologische innovatie bijvoorbeeld. Weliswaar biedt die innovatie veel mogelijkheden om het dagelijks leven te verbeteren, maar aan de andere kant wordt de tweedeling tussen bezitters en bezitlozen vergroot. ‘Technologische ontwikkelingen zullen diep ingrijpen in de traditionele manieren van werken. Niet iedereen zal nieuw werk vinden, ondanks om- en bijscholing’. Een basisinkomen vindt hij geen oplossing. ‘Het probleem van het banenverlies is niet op te vangen met geld. Het gaat erom hoe mensen in een technologische samenleving een zinvol bestaan kunnen leiden. Omdat mensen die de hele dag thuis zitten compleet gek worden. Geen betekenis meer hebben voor de samenleving vernietigt mensen van binnenuit.’

Menselijk contact

En dan is er nog de vereenzaming, overigens niet alleen bij ouderen. Hij nodigt uit de video bij de ingang te bekijken, een project waarmee Mirjam Offringa de Van Lanschot kunstprijs 2016 heeft gewonnen. ‘Contact’ toont een rijtje reizigers die in afwachting van de metro enkel oog hebben voor de smartphone. Een jongen kijkt als enige voor zich uit, verweesd. ‘Eenzaamheid leidt tot ontheemding en ontheemding leidt tot slechte dingen. Hoe gaan we dit oplossen? Oude mensen hebben vaak de hele dag de tv aan in de illusie menselijk contact te hebben. Ook in een internetomgeving houden mensen, en niet alleen de ouderen, behoefte aan menselijk contact.’

Daarmee zijn de ingrediënten van potentieel onheil nog niet afdoende geanalyseerd. Onze levensstijl is de tijdbom onder de westerse samenleving. Die is volgens Guha door de vergrijzing niet duurzaam en vernietigt de planeet. ‘We hebben het nog nooit zo goed gehad. Maar het is niet houdbaar. We zullen moeten wennen aan een lager niveau van welvaart. Maar waren de jaren zeventig zo erg dan?’

Gedragscode

Zijn de banken niet medeverantwoordelijk voor het consumentisme en de afhankelijkheid van schuld? Het verhaal kent volgens Guha niet één schuldige, iedereen droeg zijn steentje bij. Banken, consumenten, de centrale banken met hun monetair beleid. De overheid met haar fiscaal beleid die het nemen van te veel schuld stimuleerde.

Maar wat kunnen we dan doen? Wie van hem een oplossing verwacht, voelt zich wellicht in de kou gezet, maar het past in zijn liberale gedachtegoed. ‘Het begint en eindigt bij het individu en zijn keuze hoe hij met zijn arbeid en kapitaal bijdraagt aan een betere samenleving.’

De conclusie is dat dit een heel wijs en uiterst nuttig betoog is, dat de politieke wereld zich mag aantrekken. Politieke partijen dienen hierop te reageren. Zo niet, dan maken zij zich schuldig aan intellectuele luiheid. De opdracht aan de politiek als de maatschappelijke zingevers luidt dus: hoe maken we ons eigen persoonlijke leven en de maatschappij als collectief en consumentenwereld die verkeerde accenten legt, weer aanspreekbaar en bereid weer over de zinvolheid van dit bestaan na te denken? En voor de mensen die vinden dat het leven niet zinvol is, geldt het verwijt dat het erg gemakzuchtig is om zo te denken. In plaats daarvan moet weer positief (na)gedacht en gehandeld worden.

 

CV:

Karl Guha (52)

1964

Geboren in Darjeeling, India. Studeert Economie aan Boston University (VS)

1989-2005

Diverse functies bij ABN Amro

2005-2008

Group Treasurer bij ABN Amro

2009-2012

Chief risk officer Unicredit Group

2013-heden

Ceo Van Lanschot Bankiers

Karl Guha is getrouwd en heeft twee kinderen. Hij spreekt Engels, Italiaans, Nederlands en een beetje Hindi.

En wat doet hij zelf? ‘Ik heb mijn eigen gedragscode, gestoeld op christelijke waarden. We zijn thuis aan het nadenken hoe we gaan minderen. Maar dat is privé. U moet me hierin vertrouwen.’

Zijn sombere analyse ten spijt is Guha positief over de toekomst. ‘In Italië hoorde ik vaak: “Finché c’è vita, c’è speranza”. Waar leven is, is hoop.’

https://fd.nl/economie-politiek/1181375/ceo-met-zendingsdrang

Advertisements