Tags

, ,

Remco de Boer  • Katern Morgen/fd, 19 november

Remco’s CO2-tournee

Nederland hangt met 5% schone energie onderaan op de Europese ranglijsten. In 2020 moet dat percentage van Brussel 14% bedragen. En dat is nog maar het begin: in 2050 willen de Tweede Kamer en de regering een volledig duurzame energievoorziening.

Die overgang van overwegend fossiele naar volledig schone energie raakt onze samenleving tot in de haarvaten. Remco de Boer reist voor het FD langs wind- en zonne­parken, bio­massa- en getijdencentrales, en doet maandelijks ­verslag van de energie­transitie in FD Morgen, op BNR Nieuwsradio en in Energeia, de informatiedienst voor energie­professionals.

# Een bezoek aan de kerncentrale in Borssele heeft een hoog James Bond-gehalte. Wie aan de rand van het bassin met splijtstofstaven staat, wordt aan een groot aantal veiligheidsmaatregelen onderworpen – maatregelen die gemakkelijk angst kunnen inboezemen, maar die tegelijkertijd zorgen dat kernenergie per opgewekt kilowattuur (kWh) een van de veiligste energievormen is.

‘Een van de veiligste energievormen’ is binnen deze context een misleidende formulering. Dat ‘grote aantal veiligheidsmaatregelen’ heeft natuurlijk betrekking op de noodzaak dat er geen lekken of grote technische mankementen mogen ontstaan in dat ‘bassin met splijtstofstaven’, want dan ontstaat er een tweede Tsjernobyl of Fukuyama, om de 2 ernstigste kernongelukken maar in herinnering te brengen, die hieronder worden genoemd.

# Het kabinet-Kok I dacht hier in 1994 anders over. Toen wilde het, in de nasleep van de Tsjernobylramp, Borssele sluiten. Uiteindelijk stak Balkenende II hier ruim tien jaar later een stokje voor. Volgens dat kabinet van CDA, VVD en D66 kwam de kerncentrale goed van pas bij het voldoen aan de afspraken in het Kyoto-klimaatverdrag. Kernenergie heeft namelijk één groot voordeel: bij de productie komen geen broeikasgassen vrij.

Ook deze alinea is niet zonder meer ‘waar’ omdat de Duitse Energiewende van Angela Merkel heeft gewezen dat niet Kok 1 ernaast zat, maar juist Balkenende 2. Dat Balkenende van mening was dat er sprake was van ‘één groot voordeel: geen broeikassen’ negeert de afvalproblematiek. Dat het toen toch zo werd geformuleerd is waarschijnlijk te danken aan de toenmalige neoliberale minister van Economische Zaken Brinkhorst. Uit die hoek mogen zulke eenzijdigheden inderdaad mogelijk.

# Zo voorkwam de Borssele-centrale vorig jaar 2,5 miljoen ton CO#-uitstoot in Nederland: drie keer meer dan alle zonnepanelen bij elkaar. En dat voor zo’n 4,5 cent per kWh, lager dan de 7,27 cent die het nieuwe mega-windpark voor de Zeeuwse kust per kWh gaat kosten. Bovendien krijgt dat park vijftien jaar lang zo’n 100 miljoen euro subsidie per jaar, tegen nul voor de kerncentrale, zo benadrukt eigenaar energiebedrijf EPZ.

Interessante stelling: hoezo leveren zonnepanelen broeikassen op? Zelfs een bewering dat zonnepanelen ‘nauwelijks’[1] broeikassen opleveren, is volgens mij aanvechtbaar.

# Intussen zien steeds meer klimaat- en milieuactivisten kernenergie als een onmisbaar wapen in de strijd tegen klimaatverandering. Een belangrijke vertolker van dat geluid is de Amerikaanse wetenschapper James Hansen, die eind jaren tachtig hielp om het onderwerp op de agenda te krijgen. Ook Microsoft-oprichter Bill Gates is voorstander. Sinds 2006 werkt hij met zijn bedrijf TerraPower aan nieuwe vormen van kernenergie.

De stelling van deze alinea kan alleen waar zijn als kernenergie als tussenfase wordt gezien op de route naar een algehele duurzame energietransitie, dus zonder enige fossiele brandstof, maar het giftige afval van kernenergie wordt keer op keer vergeten. Om die reden moet kernenergie ook tot fossiel worden gerekend, al komen er geen fossiele grondstoffen aan te pas.

# Een andere pionier op dat terrein is prof. dr. ir. Jan Leen Kloosterman. De hoogleraar nucleaire reactorfysica aan de TU Delft coördineert Europees onderzoek naar een gesmolten-zout-reactor, oftewel molten salt reactor (MSR), die werkt op thorium en niet op uranium, zoals de huidige reactoren. ‘Groene kernenergie’ wordt het al genoemd: het heeft de voordelen van traditionele kernenergie, en het beperkt een aantal nadelen.

Vanwege het net genoemde argument mag thorium geen tot groene kernenergie worden gerekend: een beperkt aantal nadelen, waaronder ongetwijfeld ook het afvalproduct.

Kernenergie

# In totaal 441 kerncentrales, met een gezamenlijk vermogen van 383 gigawatt (GW), produceerden vorig jaar ruim 10% van alle elektriciteit wereldwijd. De enige Nederlandse centrale staat in het Zeeuwse Borssele en is goed voor 3,7% van onze stroom. Ongeveer een derde van de brandstof die de centrale gebruikt, is uranium dat via mijnbouw wordt gewonnen. De rest bestaat uit hergebruikte materialen, zoals overtollige militaire uraniumvoorraden uit de Koude Oorlog, en mengoxide (MOX), dat bestaat uit verarmd uranium verrijkt met plutonium, beide afkomstig uit gebruikte splijtstofelementen.

# Zo is het radioactief afval veel minder lang schadelijk: geen 100.000 jaar, zoals nu, maar 300 jaar. Ook staat het reactorvat van een MSR niet onder hoge druk, zoals die van Borssele dat wel staat. Bovendien is thorium ruim beschikbaar, zó ruim dat het mineraal enkele duizenden jaren in de huidige, wereldwijde energievraag kan voorzien.

Zelfs 300 jaar is te lang en daarmee vallend onder de noemer niet-duurzaam. Vanwege deze persoonlijke veronderstelling is deze blog ook cc aan Diederik Samsom als kernfysicus gericht.

# Ook Peer de Rijk, de bekendste tegenstander van kernenergie in ons land, ziet deze voordelen. De directeur van WISE, de organisatie die sinds 1978 probeert kernenergie de wereld uit te krijgen, gelooft dat de reactor inderdaad zo veilig kan zijn als voorstanders claimen. Maar, zegt hij, dan moet er eerst daadwerkelijk een worden gebouwd. De Rijk heeft daar een hard hoofd in. En niet geheel ten onrechte, want de uitdagingen zijn groot.

‘Kan zijn’ is wat anders dan ‘veilig is’.

# Zo is de vloeibare zoutoplossing met daarin het thorium zowel brandstof als koelmiddel tegelijk. Bij zo’n 600 tot 700 graden Celsius vinden in dit mengsel zowel de nucleaire processen als een groot aantal chemische reacties plaats. Om dat alles onder controle te houden, inclusief het permanent zuiveren van het zout, is nog veel onderzoek nodig. Dat geldt ook voor de ontwikkeling van een reactorvat dat niet wordt aangetast door al dat chemische en radioactieve geweld.

Alleen al het feit dat hier het woord ‘geweld’ wordt beschreven of benoemd, zegt al voldoende. Er zijn nog teveel onzekerheden en het wordt de hoogste tijd daaraan prioriteit te geven door het uit te zoeken en definitieve antwoorden te vinden. De hoogste tijd omdat wij als mensheid in slaap zijn gewiegd door de ‘rijkdommen’ aan fossiele brandstoffen waarvan we de aardkorst ruimschoots hebben beroofd. Als de aarde als een levend organisme mag worden beschouwd, heeft de mensheid sinds de industriële revolutie nagelaten om vrije en goedkope brandstoffen te ontwikkelen door wind, water en zonnekracht.

# De voorstanders wijzen dan op Oak Ridge. In dit Amerikaanse overheidslaboratorium draaide in de jaren zestig vijf jaar lang een experimentele gesmolten-zout-reactor, weliswaar op uranium, maar toch. Als Oak Ridge niet had laten zien dat het inderdaad kan, waren we waarschijnlijk niet ingestapt, zegt Sander de Groot van NRG. Binnenkort begint de exploitant van de onderzoeksreactor in Petten aan een serie unieke tests waar experts wereldwijd reikhalzend naar uitkijken.

Elektriciteitsproductie in mln kWh

 

1990: 2885

2000: 3699

2010: 3755

2015: 3862

 

1 Aantal kerncentrales, 481 MW Vermogen

Kernenergie is goed voor 0,7% van het totale Nederlandse energieverbruik. De enige centrale, in Borssele, sluit eind 2033. Er zijn geen plannen voor nieuwe centrales.

Met de huidige stand van technologie is dat maar goed ook, want in de tussengelegen periode van 2016 tot aan 2033 kan onderzoek aan alternatieve en duurzame technieken besteed worden.

# Hoewel er nog veel onderzoek nodig is, lijkt de techniek niet de hoogste hobbel. Dat is eerder de financiering. Voor Kloostermans Europese studie is €5 mln beschikbaar. Ter vergelijking: Nederland stelt alleen al dit jaar €9 mrd subsidie beschikbaar voor hernieuwbare energie uit wind, zon en biomassa. Ook in de Verenigde Staten is slechts enkele tientallen miljoenen aan onderzoeksgeld beschikbaar voor MSR.

# De nucleaire industrie stopt intussen liever geld in het doorontwikkelen van traditionele kerncentrales met uranium als brandstof en water als koelmiddel. Daarmee is sinds de jaren vijftig al veel ervaring opgedaan. MSR moet het vooral hebben van kleine start-ups, zoals Terrestrial Energy. Dit Canadese bedrijf denkt over vijftien jaar een werkende reactor te hebben. Kloosterman verwacht dat MSR-thorium pas over enkele decennia een rol van betekenis zal kunnen spelen.

Traditionele kerncentrales zijn, zoals het begrip ‘traditioneel’ al zegt, van nature conservatief en met dat conservatisme schiet het niet op in deze wereld, waarin oud industrieel denken bewijsbaar achterhaald is.

# Zoveel tijd heeft het klimaat niet, stelt De Rijk. Hij verwoordt het belangrijkste argument van tegenstanders van nieuwe kerntechnologie. Zij zien liever dat iedere beschikbare euro naar bestaande, hernieuwbare energiesoorten gaat. Kernenergie is dat niet, vindt ook de EU. Al bouwt ons land morgen vijf kerncentrales voor het behalen van de Europese energiedoelstelling, zoals die is vastgelegd in het Nederlandse Energieakkoord: ze tellen niet mee.

# Eind 2033 sluit Borssele definitief de deuren. Dan komt een einde aan kernenergie in Nederland, ténzij een komend kabinet er opnieuw een stokje voor steekt of een nieuwe kerncentrale laat bouwen. Kloosterman is ervan overtuigd dat klimaatverandering zonder bestaande en nieuwe vormen van nucleaire energie niet te stoppen is. ‘Je kunt wel denken dat het lukt met zon en wind, maar ik denk dat de politiek die gok niet zou moeten willen wagen.’

Waarom niet?

https://fd.nl/morgen/1175990/kan-groene-kernenergie-het-klimaat-redden

[1] http://www.wikikids.nl/Broeikaseffect

Advertisements