Tags

,

Op het bord van de nieuwe president (Gerben van der Marel • Economie & Politiek/fd, 9 november)

# Werk aan de winkel voor de 45ste president van de Verenigde Staten! De politiek ligt in scherven. Raciale spanningen lopen op. Sociaal-economisch is het land van de onbegrensde mogelijkheden teruggevallen. Vijf onaangename hoofdpijndossiers die Barack Obama achterlaat.

De flop van Obamacare

# Miljoenen Amerikanen vallen door de historische zorgwet uit 2010 van Barack Obama onder een ziektekostenverzekering. Verzekeraars konden niet langer mensen weigeren omdat ze al een ziekte onder de leden hadden. In de ogen van veel Europeanen was dat hoog tijd. Maar het stelsel werkt in de praktijk slecht. Klanten melden zich niet in zulke grote getale aan, als de president had gehoopt. Vooral jongeren zijn niet geïnteresseerd.

# Amerikanen worden komend jaar geconfronteerd met veel duurdere premies, zo werd onlangs bekend. Gemiddeld stijgen ze komend jaar 25%. Het eigen risico stijgt terwijl de dekking wordt beperkt. Verzekeraars, die zes jaar geleden nog betrokken waren bij het schrijven van de historische wet, haken af. Bedrijven als Aetna, Humana en UnitedHealth weigeren in veel staten nog verzekeringen te verschaffen. Omdat te weinig gezonde mensen zich aanmelden is het voor hen een verliespost. Verzekeraars trekken zich terug van de onlinemarktplaatsen waar Amerikanen een individuele zorgpolis kunnen kopen.

Een voorbeeld van een grillige marktwerking?

# Arizona had het schoolvoorbeeld moeten worden van een functionerende zorgwet. Maar aanbieders hebben de marktplaats de rug toe gekeerd. In deze staat verdubbelen de premies zelfs in 2017. Door de hoge kosten gaan nog altijd veel Amerikanen liever onverzekerd door het leven. Ze betalen liever de boete die veel lager is dan de jaarpremie. De nieuwe president kan dit gedrocht onmogelijk negeren.

De economie en inkomenskloof

# Als je de American Dream wil najagen, verhuis dan naar Noorwegen. Komediant Bill Maher zei het ooit na een nieuw onderzoek over de schrikbarend snel toenemende inkomenskloof in de VS. Als je geboren bent voor een dubbeltje kon je in de VS zo een kwartje worden. Maar dat was vroeger.

# Het verhaal is economisch gestaafd met recent werk van Raj Chetty van Stanford en Alan Krueger. De laatste ontwikkelde de ‘Great Gatsby-curve’. Daarmee wordt de kans berekend dat iemand die wordt geboren in een arme familie later kan uitgroeien tot een bovengemiddeld rijke figuur. In de VS is die kans geslonken ten opzichte van buurland Canada en andere westerse landen.

# Als de inkomensongelijkheid groter wordt, is het bestijgen van de sociaal-economische ladder ook steeds moeilijker. Obama hamert al sinds 2008 op het belang van een sterke middenklasse. Maar de welvaartskloof werd alleen maar dieper. Amerika is na acht jaar goeddeels over de zwaarste economische crisis sinds de Grote Depressie heen. De lonen stijgen weer, in 2015 gingen minder bedeelde Amerikanen er na jaren achteruitgang op vooruit. De arbeidsmarkt herstelt.

# Maar de banen die terugkwamen zijn van mindere kwaliteit dan ervoor. Een gezonde productiviteitsgroei komt maar niet op gang. Globalisering én automatisering blijven hun tol eisen. Iedereen die de VS bezoekt, ziet meteen aan het straatbeeld dat de armoede steeds vaker schokkende proporties aanneemt. Het is een verklaring voor de ontgoochelde Amerikaan en de opmars van links en rechts populisme in deze verkiezingen. Nu is het tijd voor een politiek antwoord.

President Obama heeft deze ontwikkeling niet kunnen keren vanwege de saboterende politiek van de Republikeinen. Het ziet er dus naar uit dat de nieuwe president Trump zijn eigen scherven – vanuit de Republikeinse fracties in het Congres van de afgelopen 8 jaar –  moet gaan opruimen.

Immigratieproblematiek

# Immigratie was een van de grote heikele onderwerpen tijdens de tumultueuze verkiezingsrace in de Verenigde Staten. Iedereen weet: Amerika is groot gemaakt door immigranten. Restaurants in de grote steden kunnen vandaag de dag hun deuren sluiten als ze verder moeten zonder hun Latijns-Amerikaanse afwassers, obers en koks. In New York, Chicago en San Francisco zou geen gebouw ontwikkeld kunnen worden zonder goedkope semilegale bouwvakkers. Agrarische bedrijven in Californië kunnen de goedkope arbeidskrachten goed gebruiken voor het werk dat de meeste Amerikanen niet willen doen.

# Economen zeggen dat een soepele immigratiepolitiek economische groei aanjaagt. Immigratie maakt Amerika minder kwetsbaar voor vergrijzing. Maar electoraal gezien ligt immigratie gevoelig. Hoewel er inmiddels meer Mexicanen de grens overgaan terug naar eigen land dan andersom. Onder Obama steeg het aantal uitzettingen van illegale immigranten die kleine wetsovertredingen begingen tot recordhoogten. Maar hij zette twee jaar geleden ook stappen in de richting van een generaal pardon voor miljoenen immigranten. Met een presidentieel decreet heeft hij geprobeerd de impasse te doorbreken. Een grootscheepse herziening van de immigratiepolitiek is echter vastgelopen in — zoals de New York Times het noemt — een juridisch niemandsland. De politiek is aan zet. Hervorming is noodzakelijk.

Brakke infrastructuur

# Wie rondrijdt in de Verenigde Staten of gewoon de taxi neemt van het vliegveld in New York naar de stad, valt onmiddellijk op hoe beroerd het is gesteld met de publieke infrastructuur. De snelwegen zitten vol gaten, bruggen zijn verouderd, de oliepijpleidingen zijn oud en overal hangen kriskras elektriciteitskabels. De American Society of Civil Engineers maakte een paar jaar geleden een schatting van wat het kost om de infrastructuur op te knappen en kwam uit op $ 3600 mrd.

# De Verenigde Staten zijn flink weggezakt in de ranglijstjes waar de kwaliteit van wegen wordt gemeten. Volgens The Economist is een deel van het probleem te wijten aan het feit dat federale belasting op benzine, waarmee dit soort investeringen deels worden gefinancierd, niet is gestegen terwijl de kosten van renovaties en vernieuwingen hard omhoog zijn gegaan. Zowel de Republikeinen als de Democraten hebben zich voorstander getoond van grootscheepse investeringen. Maar op lokaal niveau, in steden en staten, wordt juist vooral bezuinigd.

Het klassieke liberalisme dat in de moderne vorm van het neoliberalisme de VS in de 20ste-eeuw sinds Ronald Reagan heeft beheerst, dient als failliet te worden beschouwd, getuige deze woorden in deze alinea.

# In de Verenigde Staten komt slechts een beperkt deel van de investeringen in infrastructuur tot stand door publiek-private samenwerking. Dat is aan het veranderen. Investeringen in infrastructuur die langetermijngroei genereren betalen zichzelf terug. Het kan de economie en de noodzakelijke productiviteitsgroei aanjagen. Dat de rente laag is maakt het extra aantrekkelijk. Beide presidentskandidaten hebben tegen elkaar opgeboden met beloofde miljardeninvesteringen. Het is een onderwerp waar het gespleten Congres mogelijk overeenstemming over kan bereiken.

Gebroken Congres

# De grootste opgave voor de 45e president van de Verenigde Staten is om politieke compromissen te sluiten met het Congres. Barack Obama had de eerste twee jaar van zijn presidentschap alle ruimte om plannen door te voeren. De Democraten domineerden zowel het Witte Huis als het Congres. Maar de afgelopen zes jaar had Obama een vijandig Congres tegenover zich en dat betekende dat de politiek feitelijk stil lag. Die politieke tegenstellingen zullen niet snel verdwijnen. Een Amerikaanse president die bruggen kan slaan tussen de diepe loopgraven kan écht een verschil maken.

https://fd.nl/economie-politiek/1174812/op-het-bord-van-de-nieuwe-president

Advertisements