Tags

, ,

Echte democratie? Trap er niet in ( Hans Goslinga, Column Trouw, 18/09/16)

column

‘Echte democratie’ heet het rapport van de rechtsgeleerden Cliteur en Baudet, waarop het voorstel van PVV-aanvoerder Wilders rust vier keer per jaar een bindend referendum te houden. De titel suggereert dat we thans leven in een onechte democratie, Wilders zelf zou waarschijnlijk zeggen een ‘nepdemocratie’.

Een huis dat tegen zichzelf verdeeld is, houdt geen stand. Dat geldt ook voor een staatkundig huis.

Dat vinden de twee mannen van het recht ook. Zij menen dat onze democratie is ontaard in een ‘tirannie van de minderheid‘. Die minderheid duiden zij afwisselend aan als elite of establishment. Daar tegenover zetten zij het volk, dat in de onechte democratie van 2016 voor dom, kortzichtig en intolerant wordt gehouden, niet in staat tot een verstandig oordeel.

‘Tegenmacht van het parlement’

Cliteur en Baudet gaan in deze dialectiek zo ver dat zij het volk willen uitrusten als een ‘tegenmacht van het parlement‘. Een raadgevend of corrigerend referendum is niet genoeg. Wil het volk een effectieve macht zijn, dan moet het zelf onderwerpen kunnen aandragen voor een bindend referendum, zelfs als dat onzinnige onderwerpen zijn, zoals een verbod op bewolking.

Het zal, door de gekkigheid heenkijkend, duidelijk zijn dat dit voorstel geen aanvulling is op de parlementaire democratie, maar een poging, al dan niet welbewust, dit bestel om zeep te brengen. Een huis dat tegen zichzelf verdeeld is, houdt geen stand. Deze wijsheid uit de joods-christelijke cultuur geldt ook voor een staatkundig huis, waarin het volk, zelfs in een institutionele vorm, tegenover haar vertegenwoordigers komt te staan.

Thierry Baudet is een van de auteurs van het rapport ‘Echte democratie’.

Nu kun je nuchter vaststellen dat het met het voorstel van Wilders zo’n vaart niet zal lopen. Er is in het parlement al niet eens een enkelvoudige meerderheid voor, laat staan een tweederde meerderheid, nodig om de Grondwet op de schop te nemen. Een belangrijke reden om er toch de vinger bij te leggen is dat er een gevaarlijke visie op de democratie uit spreekt.

De Franse denker Claude Lefort (1924-2010), wiens werk onlangs bij Boom is uitgegeven, omschreef de vertegenwoordigende democratie als een politieke samenlevingsvorm, waarin het principe van de volkssoevereiniteit is verbonden met de waarborging van fundamentele rechten en vrijheden. Wilders, Cliteur en Baudet koppelen de soevereiniteit van het volk aan macht. Waarom is dat een gevaarlijke gedachte? Omdat hèt volk niet bestaat.

Afspiegeling

De vertegenwoordigende democratie is nu juist de afspiegeling van een samenleving waarin uiteenlopende opvattingen heersen. De macht kan hierin geen absolute plaats hebben, maar moet zoals Lefort schreef ‘altijd op zoek naar legitimiteit‘ en is daardoor latent. .

Vertegenwoordigende democratie vereist het compromis als ‘last van de beschaving’.

Je kunt de legitimiteit versterken, door ideologisch of vaardig leiderschap of door kandidaat-Kamerleden te laten vechten voor een eigen mandaat (in een districtenstelsel), maar je ondergraaft het huis als je tegelijk aan de legitimiteit afbreuk doet door ‘het volk’ vergaande interveniërende macht te geven over ingang en uitgang van de wetgeving. De vertegenwoordigende democratie stelt aan de samenleving de eis het compromis als de ‘last van de beschaving’ te dragen. De neo-democraten Cliteur, Baudet en Wilders spiegelen daarentegen de directe democratie voor als een beter, zelfs volmaakt stelsel: de échte democratie ligt om de hoek.

Verborgen elite

Wilders zei vorig jaar: ‘In een directe democratie oefent het volk zijn soevereiniteit rechtstreeks en zonder bemiddeling uit‘. Is dat zo? De Amerikaanse journalist Fareed Zakaria schreef in zijn boek ‘De toekomst van vrijheid’ op grond van de ervaringen in Californië dat referenda de macht verschuiven van politici en partijen naar belangengroepen, adviseurs, opiniepeilers, lobbyisten en fondsenwervers. Een nieuwe, maar verborgen elite, niet onderworpen aan toezicht en anders dan partijen niet verplicht tot publieke verantwoording. Tel uit je winst. .

De nog weinig gebezigde term ‘neo-democraten’ werd in 2013 gelanceerd door de Britse rechtsgeleerde Connor Gearty, voor een stroming in de politiek die het gelijk van de meerderheid een absolute betekenis wil toekennen. De gedachtegang van Wilders, Cliteur en Baudet gaat sterk die kant op, terwijl in ons tweekamerstelsel de senaat een omstreden besluit van de Tweede Kamer altijd nog kan corrigeren, zoals gebeurde met de initiatiefwet-Thieme om ritueel slachten te verbieden en kan gebeuren met het initiatief-Pia Dijkstra om de orgaandonatie anders te regelen.

Connor Gearty signaleerde twee gevaren in het neo-democratische meerderheidsdenken. De eerste is dat andersdenkende minderheden snel in het verdomhoekje belanden, de tweede dat er een vijandige houding kan ontstaan tegenover degenen die als bedreiging van ‘onze’ beschaving worden beschouwd. Redenen genoeg om de ‘echte democratie’ te wantrouwen.

Hoewel het dapper is van Hans Goslinga om een tegenstuk te schrijven tegen het rapport ‘Echte democratie’, moet ik zeggen dat weinig met Goslinga’s tekst (aan)kan, maar dat komt omdat ik het duo Cliteur en Baudet op dit terrein een raadselachtig duo vindt. Ik vermoed dat hun échte probleem een ander probleem is, namelijk dat de representatieve democratie niet meer werkt in een veelpartijenbestel, dat steeds minder leden per partij trekt en steeds minder stemmers die nog komen opdraven in het stemhokje tijdens een verkiezingsdag. Die negatieve ontwikkelingen maken dat de legitimiteit van het bestel tot het nulpunt is gedaald en dat alleen nog mensen gaan stemmen als ze zelf lid zijn van een partij, of uit gewoonte (vanuit de opvoeding). In een representatieve democratie moet de meerderheid van stemmers lid zijn van een politieke partij, zo je kunnen beweren. Daarvan is geen sprake, in de verste verte niet.

Vanuit die constatering gaat het dus niet om ‘echte democratie’, want het is onder die huidige omstandigheden niet meer duidelijk wat daaronder verstaan moet worden en hoe ons huidige bestel vervangen of hersteld moet worden. We gaan dus afwachten hoe die komende verkiezingen (en mogelijk ook referenda) gaan uitpakken. En hoe die gebeurtenissen geanalyseerd gaan worden en welke conclusies eraan verbonden zullen worden.

http://www.trouw.nl/tr/nl/4328/Opinie/article/detail/4378784/2016/09/18/Echte-democratie-Trap-er-niet-in.dhtml?m_i=lJOlU_cHHZbhsYqTTFU2rtfJDdXe0sx5PrHBhDrL6ozBsHtBdDrx8WGUG%2BN4ASSyeYZYOchUy8QLyeNczhA0BYoJssnl0&utm_source=TR+daily+20160918&utm_medium=email&utm_campaign=Echte%20democratie?%20Trap%20er%20niet%20in&utm_userid=11ce6dfe-3dea-4d85-b7da-6df4af29c312

Advertisements