Tags

, , ,

Alles wat u nu moet weten over de Gülen-beweging (Gareth Jenkins, Katern Vonk/de Volkskrant, 27 augustus)

http://www.volkskrant.nl/buitenland/alles-wat-je-nu-moet-weten-over-de-gulenbeweging~a4365187/

# Hoewel er geen sluitend bewijs is geleverd dat Gülen het meesterbrein achter de coup van 15 juli was, heeft de regerende Turkse Partij voor Rechtvaardigheid en Ontwikkeling (AKP) van premier Erdogan al 85.000 al dan niet vermeende aanhangers van Gülen weggezuiverd uit het ambtenarenapparaat en er bijna 40.000 gevangengezet. Om ruimte te maken in de gevangenissen moest de regering overhaast amnestie verlenen aan andere gedetineerden.

# Zijn afzondering in de VS lijkt hem alleen maar aantrekkelijker te maken voor zijn volgelingen, die hem zijn gaan portretteren als een levende martelaar die uit zijn thuisland verdreven is, net zoals de profeet Mohammed aanvankelijk uit Mekka werd verdreven, om uiteindelijk zegevierend terug te keren. En zijn verbanning viel samen met een enorme toename van de activiteiten van de beweging buiten Turkije, zoals het oprichten van scholen op de Balkan, in Afrika, West-Europa, Zuid-Azië en de Kaukasus. In tegenstelling tot Turkije, waar het gedachtengoed van Gülen er bij de leerlingen en studenten wordt ingestampt en ze worden aangemoedigd om vrome moslims te worden, zijn de scholen in andere landen meer op wetenschap en wiskunde gericht.

Wat is zijn relatie met Erdogan?

# De groeiende invloed van Gülen viel samen met de opkomst van een andere krachtige Turkse islamist, die de ene verkiezing na de andere won. Recep Tayyip Erdogan was ooit sterk betrokken bij de religieuze Naqshbandi-broederschap, die al tientallen jaren een leidende rol speelt in islamistische politieke partijen in Turkije. En hoewel Gülen en Erdogan tot rivaliserende takken van die islamistische beweging behoorden, hadden ze wel een gezamenlijke vijand: het seculiere Turkse establishment. Toen Erdogans AKP aan de macht kwam in november 2002 konden de aanhangers van Gülen hem een lobbyplatform bieden in zowel Washington als Brussel, waar pro-Gülen-ngo’s voortvarend betrekkingen onderhielden met Europese beambten en politici. In ruil voor hun steun stond Erdogan toe dat de aanhangers van Gülen goed vertegenwoordigd werden in het overheidsapparaat, met name bij politie en justitie.

# Hoe sterker de beweging werd, hoe duidelijker de duistere kant ervan naar voren kwam. Ondanks Gülens retoriek van verzoening, hebben zijn aanhangers zich vaak meedogenloos en zelfs wraakzuchtig betoond toen zij eenmaal macht kregen. Nadat de AKP in juli 2007 opnieuw een klinkende verkiezingsoverwinning had behaald, begonnen Gülen-aanhangers hun gezamenlijke rivalen en tegenstanders op de korrel te nemen, met name voorstanders van het secularisme en nationalistische Koerden. Dat deden ze via een reeks processen en vervolgingen waarbij duizenden mensen gevangen zijn gezet. Hoewel er geen bewijs is dat deze onderzoeken rechtstreeks met Gülen te maken hebben, begon zich wel een patroon af te tekenen dat op centrale aansturing wijst. Alle zaken begonnen met een anonieme tip, werden behandeld door een kleine groep van openbare aanklagers die nauwe banden met de Gülen-beweging hadden, berustten bijna uitsluitend op digitaal bewijsmateriaal – waarvan veel achteraf gefabriceerd bleek te zijn – en gingen steeds vergezeld van felle campagnes in de pro-Gülen media. Daarbij werd geprobeerd iedereen die deze rechtszaken in twijfel trok door intimidatie het zwijgen op te leggen.

 Die activiteiten werden uitgevoerd door een kleine kern van vertrouwelingen, die zonder de betrokkenheid en buiten medeweten van de grote meerderheid van Gülens volgelingen opereerden.

De samenwerking tussen Erdogan en Gülen moest een keer stuklopen, was altijd al het gevoel

# De meeste van Gülens aanhangers lijken er oprecht van overtuigd dat niemand in de beweging ooit tegen de geweldloze en op dialoog gerichte principes van Gülen zou kunnen ingaan. Dat komt ook doordat de beweging zich in haar propaganda beperkt tot de eerste twee stadia van Nursi’s proces. Leden worden aangemoedigd religieuze principes in hun dagelijks leven toe te passen om zo zichzelf en de samenleving te islamiseren. Alle verwijzingen naar het vestigen van een islamitische staat worden juist gebagatelliseerd, dat zou sowieso niet aan de orde zijn tot de eerste twee fases zijn afgerond.

# De samenwerking tussen Erdogan en Gülen moest een keer stuklopen, was altijd al het gevoel. Als ze eenmaal hun gezamenlijke tegenstanders geneutraliseerd hadden, zouden Erdogan en de Gülen-beweging met elkaar slaags raken. Vanaf 2012 zijn ze elkaar inderdaad steeds feller gaan bestrijden. Enerzijds proberen pro-Gülen aanklagers mensen veroordeeld te krijgen die dicht bij Erdogan staan, meestal met aanklachten wegens corruptie. De pro-Gülen media namen daarbij het voortouw met het publiceren van de beschuldigingen. Erdogan sloeg terug door een netwerk van weekendscholen te sluiten. De succesvolste van deze scholen waren eigendom van Gülen-aanhangers. In 2014 en 2015 begon Erdogan Gülens machtsbasis in Turkije te ondermijnen door verdachte personen bij politie en justitie op non-actief te zetten en pro-Gülen media en bedrijven over te nemen. En nu beweren regeringsfunctionarissen dat de staatsgreep het werk was van Gülen-aanhangers binnen de strijdkrachten die vreesden dat ook zij slachtoffer zouden worden van die zuivering.

Zat hij achter de coup?

# Hoe moeten we deze bewering, die door zo’n beetje iedereen in Turkije wordt geloofd, inschatten? Hoewel de besluitvorming van de Gülen-beweging ondoorzichtig blijft, zeggen voormalige leden dat vooraanstaande personen – ieder verantwoordelijk voor een bepaald geografisch gebied – geregeld bijeenkomen bij Gülen in Pennsylvania. Op die bijeenkomsten geeft Gülen geen exacte instructies, maar heeft hij het over vage doelen, zoals het oproepen tot meer inspanningen op het gebied van onderwijs. De planning en uitvoering laat hij aan zijn ondergeschikten over. Toch is zijn gezag absoluut. Als de aanhangers van Gülen inderdaad verantwoordelijk waren voor de staatsgreep van 15 juli, zouden ze die zeker niet hebben gepleegd als ze niet overtuigd waren geweest van Gülens goedkeuring.

# Maar tot dusver hebben de Turkse autoriteiten daarvoor geen bewijs geleverd. Sommige officieren die deelnamen aan de coup werden er al langer van verdacht dat ze stiekem volgelingen van Gülen waren, maar anderen stonden bekend als door-en-door seculier. Om hun beweringen kracht bij te zetten, hebben de Turkse autoriteiten enkele van de bekentenissen van beschuldigde officieren naar de pers gelekt. Slechts drie van hen hebben toegegeven sympathiek te staan tegenover Gülen en geen van hen heeft bekend deel te hebben genomen aan het beramen van de staatsgreep. En er zijn sterke aanwijzingen dat veel van de gedetineerde officieren zijn geslagen en gemarteld. Zelfs als hun bekentenissen waar zijn, vormen die nog geen bewijs dat de poging tot staatsgreep met Gülen zelf in verband kan worden gebracht. Sterker nog, hoewel je het maar nooit weet: het zou toch vreemd zijn als iemand die een wereldwijd netwerk heeft opgebouwd met het verkondigen van geweldloosheid zijn internationale reputatie op het spel zet met een bloedige staatsgreep?

# Gülen wordt dermate aanbeden door zijn meest toegewijde volgelingen dat zij hem waarschijnlijk trouw zouden blijven, wat hij ook doet. Maar het orkestreren van een staatsgreep zou zijn geloofwaardigheid bij de veel grotere groep van sympathisanten ondermijnen en er ongetwijfeld toe leiden dat de scholen en ngo’s van de beweging in veel landen verboden zouden worden, vooral in de EU en de VS.

Hoewel Erdogan aanvankelijk behoorlijk van streek leek door de couppoging, maakte hij er al snel gebruik van om zijn greep op de macht te versterken

# Hoewel Erdogan aanvankelijk behoorlijk van streek leek door de couppoging, maakte hij er al snel gebruik van om zijn greep op de macht te versterken. Op 17 juli deed hij zijn vermaarde uitspraak dat de putsch een ‘geschenk van God‘ was en gebruikte hij die als excuus om de noodtoestand af te kondigen en de Europese Conventie van de Rechten van de Mens op te schorten. In de weken daarna heeft Erdogan niet alleen zijn pijlen gericht op Gülen-aanhangers, maar ook zuiveringen uitgevoerd en arrestaties verricht onder velen die niets met de beweging te maken hebben. Hun enige misdaad lijkt te zijn dat ze kritiek uitten op Erdogan.

# De strafexpeditie die op de coup volgde, is waarschijnlijk een fatale klap geweest voor de toch al slinkende invloed van Gülen in Turkije. Maar dat niet alleen: het wijst er ook op dat er een volgend stadium is aangebroken in de ontmanteling van de toch al kwetsbare democratie in het land.

[Vertaling: Leo Reijnen]

[Gareth Jenkins is een Britse Turkije-deskundige, gevestigd in Istanbul.]

Dit laatste, de ontmanteling van de toch al kwetsbare en breekbare democratie in Turkije, is een direct bewijs dat dit Turkije is afgezakt naar een autocratische dictatuur onder Erdogan’s AKP en dus absoluut niet thuishoort in de EU. Maar ernstiger is de feitelijke burgeroorlog die in dat land is uitgebroken en maakt dat het aan land van de haat is geworden, waar iedereen die geen voorstander of aanhanger is van Erdogan zijn leven niet meer veilig is. Turkije is een geestelijk terreurland geworden, waar de fysieke terreur tegenover de Koerden maar een kleinigheid is wat er nu onder de bevolking aan angst moet bestaan.

En het grote risico van deze situatie voor de EU is dat er een Turkse vluchtelingenstroom op gang gaat komen, dat miljoenen Turkse burgers kan betekenen, die allemaal asiel in de EU willen gaan aanvragen. Wat de EU nu dient te doen ten overstaan van de Turkse regering is dat hard en zakelijk wordt aangezegd dat deze ontwikkelingen de vriendschap tussen EU en Turkije onmogelijk maken en dat Turkije zelf het vluchtelingenverdrag nu laat stranden door de ontstane angstcultuur en de hetze tegen Gülen die nu als propaganda wordt gebruikt om het eigen gelijk tegenover Gülen te bewijzen. Mijn intuïtieve indruk uit deze analyse is dat Gülen volledig te vertrouwen is en gedreven wordt door de juiste geestelijke impulsen en dat hij volstrekt oprecht probeert om een eenheid te smeden tussen ‘zijn’ islam en de politieke werkelijkheid. Wat Gülen uitstraalt is het gezag van de authentieke geestelijke, die zelf weet dat de wegen moesten gaan scheiden omdat Erdogan, in tegenstelling tot Gülen, een authentieke egotripper is die alleen op een maximale machtsontplooiing uit is. Erdogan is het prototype van de laatste machtswellustelingen, die deze aarde onder hun beheer proberen te krijgen en daarmee een uitgesproken macho-man, een paternalistische persoonlijkheid die de mannenheerschappij in zijn land probeert te handhaven, terwijl de tijd van het patriarchaat voorbij is en de toekomst aan het matriarchaat is. Erdogan strijdt dus een verloren gevecht. Lang leve Gülen, die de Turkse cultuur kan redden.

CC aan Kamerlid Sadet Karabulut (SP) vanwege haar terechte scherpe kritiek op Erdogan.

Advertisements