Tags

, ,

Zijn economen geestesgestoord? (Peter de Waard, De kwestie, Economie/de Volkskrant, 27 februari 2014)

# De Nijmeegse hoogleraar Esther-Mirjam Sent is een van de weinige economen die zichzelf niet al te serieus neemt. Zo wees het Eerste Kamerlid van de PvdA deze week via Twitter op onderzoek van Vinca Bigo van de universiteit van Cambridge. Deze hoogleraar sociologie concludeerde dat economen lijden aan een collectieve geestesstoornis waarbij zij hun eigen afwijkingen projecteren op de maatschappij.

# De oorzaak van de afwijking is volgens Bigo dat economen zich blindstaren op wiskundige modellen waarvan allang duidelijk is dat ze niet werken. Economen gebruiken ridicule en arbitraire uitgangspunten om onvoorspelbaar gedrag in modellen te kunnen vatten, waardoor de uitkomsten mijlenver van de realiteit zijn verwijderd.

# Het zou niet erg zijn, zo betoogt Bigo, als deze modellen niet zouden leiden tot politieke besluiten die landen en mensen geld kosten. Dat modellen waarmee economen het aantal medailles bij de Olympische Winterspelen per land probeerden te voorspellen niet deugden, is niet echt erg. Wél kwalijk is dat ook de toekomstige onbetaalbaarheid van pensioenen of bijstand wordt afgeleid van ondeugdelijke modellen. Niettemin gebruikt de politiek die modellen om nu al te korten op de sociale zekerheid.

Hier wordt een ongelukkige opmerking geplaatst over het korten op sociale zekerheid, dat logisch zou voortvloeien uit de berekeningen die de economische modellen als noodzakelijk indiceren. Die modellen hoeven helemaal niet ondeugdelijk te zijn, als ze maar een completer beeld van de sociaal-economische werkelijkheid zouden tonen. Dat is echter niet het geval: ze, die modellen, zijn eenzijdige, economische beelden van de complexe maatschappelijke werkelijkheid, die dus veel meer omvatten dan slechts die economische gedachtebeelden. Die ‘toekomstige onbetaalbaarheid van pensioenen of bijstand’ wordt niet afgeleid van ondeugdelijke modellen, maar van veranderingen in de financieel-economische werkelijkheid, die in die modellen niet verwerkt zijn. De pensioenpremies zijn niet gebaseerd op zeer lage rentes die sinds de consumentenkrediet- en hypothecaire euroschuldencrisis gebruikelijk zijn geworden, maar door het monetaire beleid van centrale banken die de systeem zijn veroorzaakt om het hele geldstelsel niet in elkaar te laten storten. Daarmee hebben de modellen geen rekening gehouden, nadat de werkelijkheid dus veranderde.

En de bijstandskosten die genoemd worden zijn overheidsuitgaven op basis van het – lees: onze – sociale voorzieningen, die in andere landen buiten Europa nauwelijks tot niet bestaan en die onze concurrentiepositie in gevaar brengen omdat de overheidsschulden wereldwijd zo verschillen. Dat heeft natuurlijk te maken met de EMU-normen, die ons hebben moeten voorbereiden op onze nieuwe concurrentiekracht; in ons geval is er sprake van een Wet van de remmende voorsprong. Wij liepen in Europa voor op de sociale zekerheidsstructuur, en op den duur kan het niet anders dan dat de andere continenten die inhaalslag nog moeten maken. Dan ontstaat pas wereldwijd sociale rechtvaardigheid.

Conclusie is dus dat compleet verschillende data die in die econometrische modellen verwerkt zijn en ook op een wonderlijke manier worden gemixt. Alleen daarom is het korten op de sociale zekerheid op zich fiscaal logisch omwille van het herstel van concurrentiekracht, maar niet vanwege sociaalrechtvaardige inkomensverhoudingen. Alleen het neoliberale doel om overheidsuitgaven als doel op zichzelf te korten is belachelijk – omdat die uitgaven niet zomaar zijn ontstaan en gegroeid; zelfs het liberalisme in ons land is medeverantwoordelijk voor de opbouw van onze verzorgingsstaat -, want strijdig met de sociale gerechtigheid – of minder christelijk uitgedrukt de ethische normen vanuit mensenrechten – geformuleerd, maar dienen opgevangen te worden door vermogensheffingen. Zolang de zeer grote vermogens overal ter wereld zo uit de pas lopen met de normale inkomens(verhoudingen), geeft het geen pas dat ze niet veel zwaarder belast worden. Hoe is het mogelijk dat nieuwe rijken als miljardairs – om maar één voorbeeld te noemen: Bill Gates – zo weinig belasting betalen? En als mecenas door het leven kan gaan terwijl hij zijn ‘verdiende’ vermogen in takt kon houden vanwege het ziekelijke fiscale stelsel van de VS? Dat extreme is dus alleen in de VS mogelijk, maar ook onze belastingverhoudingen lopen geheel uit de pas met wat rechtvaardige verhoudingen genoemd kunnen worden.

# En het is nog erger als Alan Greenspan, twee decennia de baas van de Fed, toegeeft dat de modellen waarop hij zich zijn hele carrière heeft gebaseerd, fout zijn gebleken en dat daardoor niemand de kredietcrisis van 2008 heeft zien aankomen.

# Economen proberen volgens Bigo sociale gedragingen van mensen in wiskundige modellen te vatten zoals natuurkundigen dat doen met de gedragingen van atomen in het heelal. ‘Alleen gedragen mensen en instituten zich niet als de zwaartekracht. Ze zijn slordig, onvoorspelbaar en irrationeel. Er is weliswaar een groep van economen die zich meer richt op de menselijke gedragingen en psychologie, maar zelfs deze zogenoemde behavorial-economen ontkomen er niet aan dat hun ideeën uiteindelijk in nutteloze modellen belanden.’

Briljante inzichten van Vinca Bigo en de vraag wordt opgeroepen waarom deze geleerde – voor een buitenstaander als ik ben – niet bekender is geworden. De economische wetenschap moet zich schamen dat pas Esther-Mirjam Sent deze naam via Twitter bij ons heeft geïntroduceerd.

# Mensen, bedrijven, universiteiten en markten veranderen en evolueren continu. De modellenfetisj leidt tot vooroordelen, omdat economen vanuit hun eigen cultuur denken. Ze zijn onderdeel van een establishment dat besluit welke ideeën acceptabel zijn. Nieuwe ideeën zijn welkom maar alleen binnen de bestaande methodologie.

Deze fetisj ziet Bigo vooral als een mannelijke afwijking, omdat juist mannen de voorspellingsgave zien als onderdeel van hun suprematie [sic; onbegrijpelijke formulering voor een vrouw, of wordt hier alléén statistische voorspellingsgave gezien?, jw]. Vrouwen zoals Janet Yellen van de Fed en Laura van der Geest van het CPB blijven uitzonderingen en hebben niet zoveel invloed dat ze zich tegen de modellenfetisj kunnen keren.

Gelukkig zit Sent in een Kamerfractie, waar vrouwen (8 van de 14) de dienst uitmaken. Als ze zichzelf een keer serieus neemt, zou ze economische beraadslagingen in therapeutische sessies veranderen waarbij haar toehoorders op de divan liggen.

Dit is een wat vreemde formulering van de auteur omdat het niet nodig is dat economische beraadslagingen ‘in therapeutische sessies veranderen’ waarbij haar toehoorders op de divan liggen. Het wordt tijd dat de economische wetenschap zelf volwaardig en volwassen wordt, want zonder een wetenschapstak die niet aan de kinderschoenen is ontstegen hebben we niets, terwijl het in beginsel een onmisbare wetenschap is en in ieder geval zou moeten zijn. De economische wetenschappers (resp. vakeconomen) zijn dus niet geestesgestoord, maar gewoon wetenschappers die intellectueel lui zijn en nog geen vooruitgang hebben geboekt en nog geen volwaardige wetenschapstak hebben opgebouwd. Genoeg werk aan de winkel! Enne, waarom kom ik nu pas met dit ruim twee jaar oude artikel? Vanwege een opruiming! Als er dan iets tussen zit dat meer dan de moeite waard is, neem ik het in een blog op.

Overigens nog een aanvullende opmerking. Na dit voorgaande artikel kwam ik in dezelfde stapel oude artikelen ook nog de treffende titel tegen: ‘Ik wil helemaal niet weg, maar Europa is nu niet concurrerend’ (Jeroen Koot, Chemie/DSM, Katern Ondernemen/fd, 27 februari 2014). Hierom is de EMU noodzakelijk, maar wel met de juiste streefgetallen en niet de 3%-begrotingstekortnorm!

http://www.volkskrant.nl/archief/zijn-economen-geestesgestoord~a3604244/

Advertisements