Tags

, , ,

Nu krimpen om te kunnen groeien zou het nieuwe motto van Europa moeten zijn (Ingo Mainert, Opinie/fd online, 11 augustus)

illustratie: Hein de Kort

De Europese Unie heeft zich vergaloppeerd door op elke crisis te reageren met meer Europa. Momenteel zijn de problemen zo groot dat een dergelijk antwoord fataal zou zijn. Meer diversiteit in plaats van meer integratie moet de boodschap zijn als we Europa nog willen redden.

Hoe paradoxaal het ook mag klinken, in het verleden heeft de Europese Unie bij tegenvallers in het integratieproces steevast haar heil gezocht in een verdere verdieping van de integratiemeer Europa als antwoord op de problemen. En die reactie pakte lange tijd niet eens zo slecht uit.

Maar de schuldencrisis in heel wat lidstaten, de permanente brandhaard die Griekenland heet en nu de brexit-beslissing, tonen aan dat Europa zich vergaloppeerd heeft bij die vlucht naar voren. De bevolking lijkt minder dan ooit bereid te zijn aan te sluiten bij dit Europese tempo van verdere integratie.

Misschien is dit de wraak voor het feit dat de EU-autoriteiten in het verleden meer en meer taken tegelijkertijd overgenomen hebben, zonder dat daar voldoende legitimatie tegenover stond. De huidige voorzitter van de Europese Commissie, Jean-Claude Juncker, werd in 1999 in Der Spiegel als volgt geciteerd: ‘We beslissen over iets, zetten dat vervolgens in de kamer en wachten een tijdje af wat er gebeurt. Als er geen grote verontwaardiging of rellen zijn, omdat de meeste mensen geen idee hebben wat er is besloten, gaan we verder. Stap voor stap, tot er geen weg meer terug is.’

In de loop der jaren is er zo in Europa een keurslijf van supranationale schaduwregeringen ontstaan. Dat keurslijf is uitgegroeid tot een uitdaging voor representatieve democratieën. Want in tegenstelling tot de nationale staten, waarvan de invloedssfeer historisch gegroeid en in principe aanvaard is, moeten supranationale instellingen hun doen en laten bijzonder transparant rechtvaardigen. Alleen dan kunnen ze ontsnappen aan de legitimatieval.

Verkiezingskalender laat amper ruimte om adem te halen en gevaar van aanmodderen is groot

Een aantal centrale Europese instellingen, zoals de Europese Commissie en de Europese Centrale Bank, opereren momenteel in de ogen van veel EU-inwoners buiten hun controle als nationale burgers. Of dit terecht of onterecht is, is zelfs niet van belang. Voor de Europese instellingen is hier duidelijk werk aan de winkel. Een ‘business as usual’ of ‘nu meer Europa dan ooit’ kan daarom niet (meer). In tegenstelling tot sporadische geluiden vanuit Brussel, is dit waarschijnlijk niet het moment voor verdere verdieping van de EU-integratie.

Juist wat meer diversiteit zou Europa nu goed doen. Gold het diversiteitsprincipe trouwens niet altijd al als één van de fundamentele sterke punten van Europa? In de praktijk zou de invulling van die diversiteit kunnen neerkomen op het zogenaamde caferatiamodel: iedereen kiest naar zijn eigen smaak en betaalt daar dan een overeenkomstige prijs voor.

Wat betekent hier ‘iedereen”; burgers van de EU-lidstaten nemen we maar gemakshalve aan dat hier bedoeld wordt, omdat ‘lidstaten’ hier niet bedoeld kunnen zijn. Zodat een cafetariamodel wel gecombineerd zal moeten worden met de EMU-normen die – nog geëvalueerd moet worden aangezien de 3%-begrotingstekortnorm niet overtuigend is – eenmaal als economisch verantwoord zijn vastgesteld, vervolgens ook zonder mankeren gevolgd moeten – dus zowel de 3% als de 60% staatschulden – worden.

Er zijn immers sterke aanwijzingen dat de afzonderlijke landen ieder in verschillende mate wensen te genieten van de Europese vrijheden. Daar komt nog bij dat door het eenrichtingsbeleid dat iedereen richting euro duwde, de Economische en Monetaire Unie (EMU) op zich al een heterogene groep is geworden. ‘Wat economisch fout zit, kan politiek niet correct zijn’, waarschuwde de Frankfurter Allgemeine Zeitung al in de jaren ‘90.

Inkrimpen om te groeien’, moet dus de nieuwe leuze zijn. Om opnieuw de groeikrachten in Europa te kunnen opwekken, moeten de rond de EMU liggende cirkels EU en het vrijhandelsakkoord EVA — met Liechtenstein, IJsland, Noorwegen en Zwitserland — meer gezien worden als een optieruimte, en worden aangevuld met andere alternatieven. Dit zou in de praktijk neerkomen op een Europa van verschillende snelheden. In de EMU-kern tenslotte is het nodig om de regels van de statenunie aan te scherpen en zonder uitzondering na te leven.

Dit komt exact neer wat op deze website steeds verdedigd wordt.

Zal dat laatste ook gebeuren? Helaas is dat meer dan twijfelachtig. Aangezien de Europese verkiezingskalender amper ruimte laat om adem te halen, is er een groot gevaar van aanmodderen en rijden op zicht. Temeer daar de Europese bankencrisis zich op dit moment in Italië weer volop aanmeldt.

Ook de pavlovreflex van de Europese Centrale Bank, die steeds weer probeert om buiten haar mandaat te handelen, stemt niet optimistisch over de bereidheid om na te denken en koerscorrecties door te voeren. Het marginale nut van monetair beleid bij negatieve rentes is niettemin duidelijk negatief, zo is gebleken.

Hier wordt gesuggereerd dat de ECB steeds weer probeert om buiten haar mandaat te handelen, maar toekomstige historici zouden best tot de conclusie kunnen komen dat hiervan geen sprake is, en dat bijgevolg de ECB de juiste economische strategie heeft gevolgd omdat de huisregels van de EMU ondeugdelijk waren en zijn. Het was tekentafelwerk ten tijde van de voorbereiding van het Verdrag van Maastricht. Boven werd al aangegeven dat de 3%-tekortnorm ondeugdelijk is en met minstens een procentpunt verhoogd – dus 4% – moet worden om tot een realistischer economische politiek te komen. De huidige 3% remt het economisch herstel af en dat verklaart ook het te trage herstel van de eurozone.

Dit alles dreigt [sic!] nieuwe koren op de molen van de anti-Europese partijen te zijn, zodat de centrifugale krachten in Europa verder worden versterkt. Het valt te vrezen dat de voor oktober geplande referenda in Hongarije en Italië, net als de herhaling van de presidentsverkiezingen in Oostenrijk, dit al zullen aantonen. Bij alle afspraken met de kiezer zal de houding van de burgers ten opzichte van Europa een bepalende rol spelen.

[Ingo Mainert is chief investment officer Multi Asset Europe bij het Duitse Allianz Global Investors, één van de grootste investeerders van Europa.]

http://fd.nl/opinie/1163305/nu-krimpen-om-te-kunnen-groeien-zou-het-nieuwe-motto-van-europa-moeten-zijn

Dit is een uitstekend startpunt voor het publieke debat over de EU. De tijd lijkt nu rijp te zijn voor een volwassen debat, aangezien de burgers al sinds de referenda van 2005 met hun voeten hebben gestemd.

Advertisements