Tags

, ,

Vergeet die robot — zorg blijft mensenwerk (Mario de Lijster, Opinie & Dialoog/fd, 6 augustus)

Over nieuwe technologieën kun je grofweg op twee manieren nadenken. Je hebt de pessimisten, die vrezen dat onze levensstijl op een negatieve manier wordt beïnvloed door nieuwe mogelijkheden. En je hebt de optimisten. Zij zien vooral de voordelen en de positieve veranderingen die eraan zitten te komen.

Deze tweedeling is zo oud als de uitvinding van het wiel. Het schijnt dat kanaaleigenaren en boeren de aanleg van spoorwegen tegenhielden omdat ze bang waren om inkomsten te verliezen aan de opmars van de trein. De tegenstelling tussen technologieoptimisten en –pessimisten is echter nog nooit zo sterk geweest als nu. Machines worden steeds slimmer, waardoor zwartkijkers vrezen dat onze banen straks verdwijnen of dat we zelfs zullen worden geregeerd door robots.

In de zorg zijn technologieoptimisten niet altijd in de meerderheid. Dat is te begrijpen. Er is immers geen sector waar menselijk, persoonlijk contact zó belangrijk is als in de zorg en technologie lijkt daar soms haaks op te staan. De kwaliteit valt of staat met aandacht en betrokkenheid. Bij veel zorgmedewerkers leeft dan ook het schrikbeeld dat robots taken gaan overnemen zoals het wassen van patiënten.

(Illustratie: Rhonald Blommestijn voor het FD)

Toch is er juist nu meer reden dan ooit om een omslag te maken in onze manier van denken over technologie. De toegenomen werkdruk in de zorg van de afgelopen jaren heeft ertoe geleid dat zorgmedewerkers een hoger ziekteverzuim hebben dan in welke andere sector dan ook. Niet voor niets lijkt er na een jarenlange serie van bezuinigingen een kentering te komen. Zo draaide staatssecretaris Martin van Rijn van Volksgezondheid, Welzijn en Sport onlangs een bezuiniging van een half miljard op gehandicaptenzorg terug. Ook heeft de overheid meer dan ooit oog voor de kwaliteit van de geleverde zorg. De publicatie van een lijst met zwakke verpleeghuizen was veel mensen een doorn in het oog en het is maar de vraag of deze maatregel ook daadwerkelijk de kwaliteit uiteindelijk gaat verbeteren, maar het laat wel zien dat de politiek veel belang hecht aan betere zorg.

Natuurlijk is het zo dat technologie voor een deel het werk van mensen vervangt. Het verschil tussen technologieoptimisten en –pessimisten zit hem met name in hun visie op het probleem wélke taken worden overgedragen. Komt het echt zo ver dat bewoners van verpleeghuizen straks niet meer met mensen te maken krijgen, maar dat ze worden verzorgd door robots? We kunnen niet in de toekomst over vijftig jaar kijken, maar de kans dat dit op korte termijn gebeurt, is nihil.

Technologieoptimisten zullen vooral beargumenteren dat technologie juist randtaken uit handen neemt of eenvoudiger maakt; handelingen die niets te maken hebben met het leveren van de zorg zelf, maar met administratie of communicatie. En laten we eerlijk zijn, als we iets graag willen, dan is het wel dat zorgmedewerkers veel meer tijd kunnen besteden aan cliënten in plaats van aan formulieren en rapportages.

Veel zorgorganisaties staan op dit moment op het punt om hun dienstverlening verder te automatiseren. Zeker nu er minder bezuinigd wordt, zal er weer meer ruimte zijn om te investeren in technologie. Als je kijkt naar de belangrijkste onderdelen van de zorg die op dit moment onderhevig zijn aan automatisering, dan kun je eigenlijk niet anders dan concluderen dat ze ervoor zorgen dat er meer tijd vrijkomt voor het daadwerkelijk verlenen van zorg.

Denk bijvoorbeeld aan slimme applicaties die zorgverleners betere toegang geven tot informatie uit dossiers; ze zijn dus minder tijd kwijt met het opzoeken van informatie en kunnen eenvoudig het elektronisch patiëntendossier inzien tijdens het contact met de patiënt.

Denk ook aan verlichting van routineuze taken als controlerondes. Deze drukken een zwaar stempel op het takenpakket van zorgmedewerkers. Dankzij sensoren en draagbare zenders zijn zulke rondes minder nodig en kunnen zorgmedewerkers meer tijd besteden aan de zorg voor patiënten.

Tot slot is te denken aan taakverlichting voor mantelzorgers, die een steeds groter deel van de zorg voor patiënten op zich nemen. Slimme communicatiesystemen als apps en webportals geven altijd en overal inzicht in de huidige behoeftes van dierbaren, zodat ze altijd klaar kunnen staan als dat nodig is.

Zo zijn er nog veel meer voorbeelden te geven van technologieën die ervoor zorgen dat menselijke zorg niet overbodig wordt, maar juist meer ruimte krijgt. Bovendien kunnen deze verschillende systemen steeds beter met elkaar communiceren.

Zo kan een ambulante medewerker voor het bezoek aan een cliënt in het elektronisch patiëntendossier zien dat zijn collega diezelfde cliënt eerder die dag in agressieve toestand is tegengekomen en een alarm heeft moeten afgeven. Hierdoor kan hij zich daar beter op voorbereiden en alvast voorzorgsmaatregelen nemen.

Het is natuurlijk niet zo dat technologie alles eenvoudiger en efficiënter maakt. Zorg blijft mensenwerk. Maar een optimistische kijk op deze ontwikkeling leert wel dat we de zorg juist menselijker kunnen maken door nieuwe technologische mogelijkheden toe te passen. Dat zal stapsgewijs gaan. Innoveren kost immers tijd en geld en ook zonder de voorgenomen bezuinigingen is dat een kwestie van lange adem. Het is daarom belangrijk om doelen te stellen op zowel korte als de langere termijn: wat willen we als organisatie nu eigenlijk bereiken met innovatie?

Het verbeteren van de zorg zou daarbij altijd op nummer één moeten staan. Want ook al willen pessimisten ons soms doen geloven dat robotisering alle menselijke aspecten van de zorg doet verdwijnen, in de praktijk komt het er juist op neer dat we dankzij technologie meer tijd over houden om dat te doen wat de cliënt vooral van ons verlangt: zorg en aandacht.

Want dát is nou net iets wat machines nooit zo goed kunnen als mensen.

Dit is een juiste hoofdconclusie, terwijl een tweede nevenconclusie wel genoemd werd maar slechts terzijde: ‘zorgmedewerkers veel meer tijd kunnen besteden aan cliënten in plaats van aan formulieren en rapportages’, want juist die formuleren en rapportages maken alle terecht genoemde vooruitgang in de zorgsector ongedaan en dat kan nooit de bedoeling zijn geweest.

[Mario de Lijster is specialist Healthcare bij Ascom.

http://fd.nl/opinie/1162685/vergeet-die-robot-zorg-blijft-mensenwerk]

Advertisements