Tags

, , ,

Abou Jahjah (Haro Kraak, Tv recensie, Katern V/de Volkskrant, 1 augustus)

Er zat in Zomergasten een man die aangepakt moest worden, maar die toch wel aan zijn eigen waarheid vasthield.

# Het lijkt me geen gewaagde gok om te zeggen dat het een van de best bekeken uitzendingen van de laatste jaren is.

Deze intro en de laatste openingsalinea zeggen eigenlijk al voldoende over het ‘klapstuk’ van gisteravond en over de huidige maatschappij. Dat het de best bekeken uitzending – althans praatprogramma – was van de laatste jaren, zegt iets over de normen van onze maatschappij. De concurrentie om de beste producten, de best bekeken tv (en radio-)uitzendingen enzovoort. Doorgeslagen materialisme en commercialisme kun je zeggen. En hierop aansluitend de intro zelf: wie heeft niet het recht om zich aan de eigen waarheid vast te houden? De wezenlijke vraag is dus hoe ver ga je als omroep, want als je iemand in de uitzending haalt, die op voorhand al genoeg wrevel oproept bij bepaalde bevolkingsdelen – zoals de Joodse en de islamitische/islamistische in dit geval – dan mag je je als publieke omroep afvragen of het wel juist aan het programmeren bent. Ook ik heb geworsteld met de vraag of de VPRO er juist aan heeft gedaan om hem uit te nodigen en ik ben er nog steeds niet uit. Vandaar dat ik de uitzending nog bewust niet gezien heb en alleen de Twitterberichten heb gevolgd omdat ik alleen geïnteresseerd was in de opgeroepen reacties.

Mijn stelling is dat er niet meer naar optimale kijk- en luistercijfers moet worden toegewerkt want dat is een heilloze concurrentiestrijd, maar dat er een permanent forum moet worden opgezet waarop het luisterend en kijkend publiek gevraagd wordt naar de eigen voorkeuren en meningen.

In dat kader ook mijn standpunt over Abou Jahjah: alleen als er iets nieuws geprogrammeerd wordt in de standaardvragen tijdens een te plannen interview, dan nodig je zo iemand uit en anders niet. Ik las ergens dat hij politieke wetenschappen aan het studeren is en dat is een mooi basisgegeven om vragen te stellen: hoe vindt hij die studie en heeft hij er wat aan voor zijn eigen opvattingen en overtuigingen. Deze vraag lijkt te simpel, maar is dat niet. Als je een wetenschappelijke studie begint – en dat geldt zeker voor een ouder iemand en geen 18-jarige – dat weet je ook dat die studie je gaat vormen en veranderen. De vraag luidt dan: in hoeverre heeft die studierichting je veranderd? Dan ga je al de ideologische vragen die wilt vragen op een academische wijze aan de orde stellen: waarom ben je nationalist of waarom bestaan er racisten? Een wetenschapper beantwoordt een dergelijke of soortgelijke vragen anders dan een willekeurige burger die een vragenlijst invult.

# Abou Jahjah ontweek de vraag [waarom worden moslims tegenwoordig even erg behandeld als de als Joden in de Tweede Wereldoorlog], maar zei wel dat islamofobie racisme was en dat het dezelfde evolutie als antisemitisme. Daaraan voegde hij de dooddoener toe: ‘Vervang in de krantenkoppen maar eens moslims met Joden.’

Hiermee heeft Jahjah in zekere zin gelijk, maar hij mist de kern. Waarom antwoordt hij dat islamofobie racisme is? Omdat racisme een uiting is van wat je anders gewend bent dan hoe jezelf bent opgevoed. Iedereen wordt in bepaalde mate nationalistisch opgevoed, want in waarden en normen die in je eigen geboorteland gelden en als vanzelfsprekend worden geaccepteerd. Je weet dan nog niet dat leeftijdgenoten in andere landen anders worden opgevoed omdat je cultuurverschillen nog niet kent. Daar kom je pas later achter, als je de gave van het onderscheid gaat leren kennen. Dan worden het de onderlinge verschillen die de doorslag gaan geven, zoals je in de klas op school ook gewend raakt dat anderen altijd betere cijfers halen dan jijzelf (of slechtere natuurlijk).

Met andere woorden: racisme is een wijze van denken waarmee jezelf wordt opgevoed en wat verschillen accentueert en geen overeenkomsten tussen mensen onderling. Daardoor ontstaan ook de meest wilde onderscheidingspatronen tussen volkeren onderling en daardoor ook oorlogen en imperialisme.

Wij mensen maken er kortom zelf een puinhoop van en alleen het verschil tussen enerzijds ‘eenheidsdenken’ en anderzijds ‘dualiteits’- of ‘verscheidenheidsdenken’, want alleen denken in ‘verschillen’ tussen mensen en volkeren onderling maakt dat we automatisch ruzie maken omdat we niets beters weten te doen dan dat. Waarmee ik op een programmatisch probleem uitkom, die overal in de radio- en tv-wereld aanwezig is: journalisten die als zodanig zijn opgeleid om verschillen waar te nemen, kunnen ze ook niet anders dan in verschillen denken en daarover vragen stellen. Maar schiet je daar altijd iets mee op? Communicatie is alleen boeiend als er nieuwe aspecten in een redenering betrokken worden en voor praatprogramma’s moet je dus ook geen journalisten als gesprekspartners aanstellen, maar experts met andere invalshoeken. Waarom geen socratische gespreksvoering op Zomergasten? Als ik de voorbijkomende tweets goed heb geïnterpreteerd, dan valt er nog heel wat te verbeteren aan de huidige opzet van deze in beginsel boeiende opzet.

Advertisements