Tags

, ,

Twee referenda en een Turkije-deal (Christoph Schmidt, Katern de Verdieping/Trouw, 30 juni)

STAAT VAN EUROPA | Vandaag eindigt het Nederlandse EU-voorzitterschap. De unie ligt er totaal anders bij dan een half jaar geleden. In hoeverre had Nederland daar invloed op?

# Op een geheel ander terrein had Rutte het nog veel lastiger. Naast het Britse referendum over het vertrek uit de Europese Unie was er ook in Nederland een volksraadpleging die zowel Brussel als Den Haag hoofdpijn bezorgde. Die ging over het associatieakkoord tussen de EU en Oekraïne, een verdrag dat allang door alle Europese parlementeninclusief het Nederlandse – was goedgekeurd. 2,5 miljoen van de 12,9 miljoen kiesgerechtigden vonden dat associatieakkoord achteraf maar niks, maar dat was wel 61 procent van het aantal Nederlanders dat de moeite had genomen naar een stembureau te komen. De opkomstdrempel van 30 procent werd op het nippertje gehaald.

Over deze procentuele feiten zal nog een parlementair debat gaan volgen om de referendumwet bij te stellen en afgewacht zal moeten worden wanneer dat aan de orde zal zijn.

# Vanaf het moment, vorig najaar, dat duidelijk werd dat het referendum dankzij een burgerinitiatief gehouden zou worden, wisten Rutte en de meeste van zijn ministers er totaal geen raad mee. Dat de volksraadpleging ook nog eens midden in het Nederlandse voorzitterschap viel, was al helemaal gênant.

# Rutte maakte de omstreden keuze om minimaal campagne te voeren voor het associatieverdrag, waar hij vorig jaar nog zo vastberaden zijn handtekening onder had gezet. De boodschap die het kabinet zou kunnen uitdragen – een groot deel van het verdrag gaat sowieso door – werd te riskant bevonden. Zeg maar eens tegen kiezers dat hun stem eigenlijk geen zin heeft.

Hier speelt weer zo’n voorbeeld van beroemde of beruchte ambtelijke of spindoctorsadvisering die in de politiek gebruikelijk zijn. Hier staat een technisch advies – te riskant vanwege het deel dat niet referendabel is, om het zo maar te vertalen vanwege juridische aspecten – tegenover een heel andere benadering die veel logischer was geweest. Namelijk vanwege de ‘authenticiteit’ van de ‘vastberaden’ ondertekening, die de bepalende factor had moeten worden voor de regering om zich ‘even’ vastberaden zich in te zetten voor een pro-campagne. En dat staat haaks op het besluit voor een minimale campagne. Onlogisch en onbegrijpelijk dus. Datzelfde dilemma speelde bij Cameron: na zijn belofte voor het houden van een referendum waarmee de verkiezingen won, begon hij waarschijnlijk te twijfelen omtrent de juistheid van zijn belofte en daarmee werd het een verre van authentieke campagne. Dat straft zichzelf automatisch af. Daar kwam nog de intern partijpolitieke strijd bij, dat al een vergelijkbaar onprofessionele aanpak verried, waarmee naar de buitenwacht bewezen werd hoe primitief de Britse politiek was geworden en daarom afstand werd genomen tot dat ‘zooitje’, spiegelbeeldig aan Brussel. Dus dan ook maar los van de EU als superstaat.

Maar Rutte had zijn adviseurs ook moeten be- en doorvragen over het karakter van ‘een groot deel van het verdrag gaat sowieso door’. Wat betekende dat eigenlijk? Waarom heeft hij daar geen punt van gemaakt, want dan had technisch – nader advies van de Raad van State – een oplossing kunnen worden gezocht, tot zelfs een annuleren van dat referendum, vanwege de onmogelijkheid om die te houden.

# Brussel was verbijsterd over de ‘nee’-uitslag van 6 april. Al op de uitslagenavond kreeg Rutte een verbolgen commissievoorzitter Juncker aan de lijn. ‘Hoe ga je dit varkentje wassen, beste Mark?’, zal zijn vraag zijn geweest.

Er resteren dus braakliggende vragen hoe beide referenda doorgang hebben kunnen vinden. Dat betekent niet dat referenda niet ingezet hadden mogen worden, maar wel onder noodzakelijke voorwaarden van een grondige voorbereiding en juiste voorlichting. Daarvan was noch in ons land, noch in het VK sprake. Een les voor de toekomst dus, aangezien dan wel alle details van de organisatie van fatsoenlijke referenda uitgekristalliseerd zijn. Die leveren dan ook geen misverstanden of verrassingen op.

Advertisements