Tags

,

Diplomatiek veteraan Ben Bot over brexit: ‘Misschien moet je de zaak eerst kapotmaken’ (Ulko Jonker, Economie & Politiek/fd, 27 juni)

Ex-minister ziet nog kansen voor Europa maar niet onder leiding van Juncker

# Ben Bot (78) heeft de Britten in 1973 zien komen. Hij was vanaf 1964 gestationeerd op de permanente vertegenwoordiging in Brussel en maakte de voorbereiding van hun toetreding tot de toenmalige EEG van dichtbij mee. Nu ziet hij ze na ruim 40 jaar weer gaan.

# ‘Dat was een hard ontwaken. Ik dacht eigenlijk dat ze verstandiger zouden zijn‘, zegt hij op zijn kamer aan het Lange Voorhout in Den Haag. Daar streek hij na meer dan 40 jaar in de diplomatie en de buitenlandpolitiek neer als partner bij de lobbyisten van ex-journalist Rob Meines.

# Als diplomaat en minister heeft hij ‘een kleine 20 jaar’ intensief met diens landgenoten samengewerkt. Diplomaten herinneren zich zijn instructie voor overleggen in Brussel: in de discussie ga je met de Europese Commissie mee, als het op stemming aankomt met de Britten.

Verwantschap

‘Ja, dat klopte wel. Daar lagen meestal onze belangen. Ook qua mentaliteit en de manier waarop we tegen de wereld aankijken zaten we heel erg op dezelfde lijn. Er was een gevoel van verwantschap. Wij hebben ons altijd hard gemaakt voor die Britse toetreding. We beschouwden ons toch een beetje als de peetoom, de godfather, van de Britten. Dat gaf een speciale relatie’.

# Wat er donderdag gebeurde treft Bot ook emotioneel. ‘Ja, natuurlijk. Je hebt het gevoel in de steek te worden gelaten. Je verliest een verwant en ook al is er al heel lang sprake van, het is eigenlijk toch nog onverwacht. Dat ze me dat nou nog aan zouden doen. Had ik nooit gedacht’.

Realist

# Maar Bot is ook realist. De Britten zaten niet in de EU om de Nederlanders ter wille te zijn, of wie dan ook. ‘Ze zijn niet altijd zo aardig geweest tegen ons. Vaak waren ze buitengewoon egoïstisch en weinig bereid tot offers of concessies. Toen al zag je een soort van “splendid isolation“. Wij zijn het Verenigd Koninkrijk en zien alles veel beter. Dat gevoel had je vaak’.

Alleen deze houding door de tijden heen maakt dat de Britten geen gevoel voor collegialiteit kenden en daarmee niet in de EU pasten.

# Behalve voor die arrogantie heeft Bot wel begrip voor het verzet dat uit de Britse stemming spreekt. ‘De hele malaise in Europa komt toch ook voort uit de miskenning van de gevoelens in veel landen over hoe het nu gaat. Als je dat gedram van Schulz (voorzitter EU-parlement, red) en Verhofstadt (leider Europese liberalen, red) nu ook weer hoort over doorpakken met een federale opzet en Europese belastingen. Precies de verkeerde boodschap‘.

Is het toeval dat zowel Schulz als Verhofstadt in een federalistisch land wonen en dus volkomen vergroeid zijn met dat stelsel, maar zich omgekeerd helemaal geen begrip kunnen opbrengen tegenover de weerstand tegenover de federale EU? Blinde parlementariërs kortom.

Samenhang

# Volgens Bot gaat het er juist om samenhang te benadrukken en onderlinge economische afhankelijkheid. ‘Zorgen dat we voortzetten wat we met zoveel moeite bereikt hebben, met vol respect voor nationale bevoegdheden. En burger, maak je geen zorgen: we gaan echt niet aan jullie pensioenen of gezondheidszorg komen of directe belastingen heffen. Dat is wat je nu moet zeggen. En dat we de interne markt willen afmaken‘.

Volkomen juiste visie over wat veranderd moet worden ten aanzien van de huidige EU.

# CDA-er Bot zegt geen adept te zijn van de ‘passieve integratie’ van VVD-icoon Frits Bolkestein. Maar hij pleit wel voor een ‘verhevigde vorm’ daarvan. ‘Obstakels opruimen, nader tot elkaar komen zodat je meer kunt verdienen. Dat is het signaal dat nu gegeven moet worden. Want we zullen het nog deksels moeilijk krijgen’.

Nader tot elkaar komen en beter samenwerken wordt met de huidige generatie politici en parlementariërs niet mogelijk, en dus moet er vanaf heden naar een dergelijke toekomst worden gewerkt door iedere lidstaatbevolking.

Gezond tegenwicht

# Met het vertrek van het Verenigd Koninkrijk wordt het voor Den Haag veel zwaarder om ‘een gezond tegenwicht te bieden aan een EU die zich in zichzelf wil opsluiten’, verwacht Bot. Hij wantrouwt vooral Frankrijk, het land van zijn moeder. ‘Het gezonde realiteitsbesef ontbreekt er. Men denkt nog steeds heel theoretisch en centralistisch en vindt dat Europa onder Franse leiding moet komen, dat hun zwakke boerenstand en industrieën beschermd moeten worden en vervelende landbouwimporten tegengehouden‘.

Met deze omschrijving van Frankrijk blijkt ook dat dit land niet binnen de EU thuishoort, want nog steeds een 19e eeuws ingesteld en dus een achtergebleven gebied; vandaar ook de macht van de vakbonden daar met hun achterhaalde stellingen en stakingen. Frankrijk kan dus ook niet betrokken worden in het kader van een nieuwe noordelijke Unie, die eraan staat te komen.

# De tweede uitdaging ligt in eigen land, al is Bot niet zo bang voor een afscheidingsbeweging. ‘De Britten kunnen zich met hun eigen interne markt wat meer veroorloven. De Nederlanders zijn wel zo verstandig dat ze begrijpen dat je erbij moet blijven als je 60-70% van je geld in het buitenland verdient’. Hij verwacht daarom ook dat er nu juist meer eensgezindheid komt tussen de andere partijen in hun verzet tegen Wilders’ nexitpolitiek.

Betere leider

# De derde uitdaging ligt in Brussel zelf. ‘Je hebt Brussel nodig. De Europese Commissie is niet zo groot en slecht als mensen denken. Maar ze verdient wel een betere leider en gezicht dan Jean-Claude Juncker. Hij schiet gewoon tekort in het verkopen van Europa.’

Maar zelfs Juncker zal nu wakker zijn geworden na deze brexit. En Frans Timmermans die wel degelijk beseft wat er speelt zal Juncker wel meekrijgen. Eigenlijk is onze landgenoot de feitelijke voorzitter en hem dient die kans gegund te worden.

# Bot begon zijn loopbaan in een EEG van zes landen. ‘En toen we met negen waren zei een aantal ministers: het kunnen er maximaal 12 worden, anders gaat het niet werken en houdt het geen stand’. Bot sluit niet uit dat het weer die kant op gaat. ‘Zijn we over tien jaar een los verband van natiestaten die in een vrijhandelsruimte zakendoen met nog wat franje er omheen? Of komt er binnen dat grotere verband nog een kleinere kopgroep van stevige noordelijke staten die een soort eigen unie vormt? Ik weet het niet, maar je moet wel alle mogelijkheden nagaan‘.

Gelukkig is Ben Bot realist genoeg om te beseffen dat het tot deze kleinere kopgroep kan komen. Die richting gaat het ook uit. De EU van twee snelheden. En dan dus vanuit de rauwe praktijk geredeneerd de noordelijken tegenover de zuidelijken, met aan aangepaste muntunie.

Boris Johnson

Boris Johnson zal niet veel goeds brengen, verwacht hij. Maar hij brengt wel reuring. ‘En we willen reuring. Wat gevestigd is, werkt niet goed. Misschien moet je eerst de zaak wel kapotmaken om te kijken wat er voor in de plaats kan komen. Maar het kan geen kwaad als er iets heel nieuws komt, als we met nieuwe modellen experimenteren‘.

Een verrassend progressieve of hervormingsgezinde uitlating. En dat voor een bijna 80-jarige. Dat is dus best mogelijk!

Advertisements