Tags

, ,

‘’Merkels gastvrijheid is rampzalig voor Europa’ (Marjolijn van Heemstra, Vrij Nederland, 28 mei 2016)

György Konrád | Het overlevingsmechanisme van een schrijver

Onder het nazisme was hij een vogelvrije Jood, onder het communisme dissident en klassenvijand. Het leven van de Hongaarse schrijver György Konrád (1933) werd bepaald door de geschiedenis van Oost-Europa in de twintigste eeuw. Juist dit verleden maakt hem argwanend jegens de huidige vluchtelingenstroom. ‘Jullie zien in alles en iedereen een slachtoffer.’

# Maar de mensen di nu binnenkomen [i.p.v. decennia terug met hun visumprocedures] gooien op reis hun papieren weg, ze arriveren anoniem, met niks dan een hulpvraag waarmee ze de last van hun volledige bestaan in handen van het land van aankomst leggen. Ik vind het naïef om die last zonder meer te accepteren. Er zijn in Syrië talloze gewapende groepen, je moet weten waar de mensen die bonnenkomen aan gelieerd zijn en of ze de westerse waarden willen accepteren, daarvoor is veel meer controle nodig. Sommige mensen moet je simpelweg buiten houden. Het openstellen van de grenzen is een idee van Europeanen die niet begrijpen wat er op het spel staat. En nee, dat kun je niet vergelijken met wat er in 1989 gebeurde. Oost- en West-Europa waren met elkaar in gesprek, er was uitwisseling, wederzijdse interesse en begrip. Dat is er niet met moslimlanden, die werelden staan veel verder van elkaar af.

Het huidige populisme en opkomende haatgevoelens en intolerantie is feitelijk ontstaan toen de migratie – na Suriname en de Antillen – op gang kwam uit islamitische landen als Marokko en Turkije toen discriminatie op straat op gang kwam tussen jeugdige moslimjongens tegenover Joodse jongens (en waarschijnlijk ook meisjes), aangezien de moslimkinderen van huis uit worden opgevoed met haat tegenover Joden als goddelozen. Ook volwassen homoseksuelen waren het slachtoffer van koranlezingen waarin die categorie – zoals ook in het Oude Testament – afwees. Er is nooit vanuit politiek-Den Haag voldoende gewaarschuwd tegen de extreme religieuze opvattingen, omdat we de nieuwkomers geen voet dwars wilden zetten. Maar daar ligt mijns inziens wel de bron of oorzaak van de huidige problemen.

# Ze zeggen [vluchtelingen] op zoek te zijn naar veiligheid maar hier in Hongarije willen ze niet blijven. Ze willen door naar Duitsland of Zweden. Ze weten precies hoeveel geld ze daar per maand zullen ontvangen. Als ze alleen voor hun veiligheid vreesden, dan zouden ze genoegen nemen met ons land. We stellen ons echt te soft op. Nogmaals, ik ben ook geraakt door beelden van huilende kinderen, maar we moeten niet handelen vanuit een verkeerd sentiment. We moeten uitzoomen, het groetere geheel blijven zien.’ Met ‘we’ bedoelt hij eigenlijk: de West-Europeanen, die volgens hem veel te blau-augig zijn. ‘Merkels gastvrijheid leek nobel, maar voor Europa is het rampzalig. Zo gooi je onder het mom van idealen idealen overboord.’

# Het gevaar komt van binnen én van buiten. Het is een wankel evenwicht. We moeten strijden tegen islamofobie maar tegelijkertijd onze waarden verdedigen. Ja, dat is zo ingewikkeld als het klinkt, maar niemand heeft gezegd dag het makkelijk zou zijn. Gemakzucht is de ziekte van deze tijd. We moeten scherp zijn, waakzaam. We moeten ons verhaal kennen en dat overtuigend doorgeven aan een volgende generatie.’

# En welk verhaal geef je dan door in een tijd waarin iedereen zijn eigen geschiedenis claimt? Waarin de samenleving zo verdeeld is, dat onze nationale rouwdag aanleiding is tot ruzies over wie en wat er precies herdacht moet worden? Wat is nog ons gemeenschappelijke verhaal? ‘Het is een zoektocht’, zegt Konrád rustig. ‘Dat is het altijd geweest.’

# Er ontstaat een negatief verhaal over Europa, dat wordt geloofd en doorverteld en daarmee krijgen antidemocratische stemmen de ruimte. In dat opzicht speelt de linkse elite de radicale islam in de kaart. Terwijl je nergens ter wereld beter af bent dan hier, als je tenminste in vrijheid wilt leven.’

# Hier in het Oosten is ook van alles mis, maar wij zijn tenminste achterdochtig, dat zit in onze aard. We hebben genoeg meegemaakt om te weten dat je de regering niet per definitie moet vertrouwen. Jullie hebben al zo lang geleden onderdrukking gehad, jullie zullen je minder snel verzetten als dat nodig is. De goede linkse ziel is snel gewonnen voor de verkeerde zaak. Jullie zien in alles en iedereen een slachtoffer.’ ‘De rol van het slachtoffer is een slechte, want onverantwoordelijke rol.’

# Voor hem is de islam, na het nazisme en het communisme, het nieuwe totalitaire gevaar, dat groeit met elke moslim die voet aan wal zet in Europa. Als hij de grenzen wil sluiten, spreekt hij vanuit zijn oude overlevingsmechanisme. Tot op zekere hoogte begrijp ik [interviewster] zijn zorgen, maar ik geloof dat een hek om Europa bouwen ons moreel failliet betekent. Ik geloof dat hij Europa onderschat als hij denkt dat we de opvang niet aankunnen en de Europese moslims onderschat als hij denkt dat die een kalifaat willen stichten aan de Rijn. (…)

# Elk mens probeert volgens Sachs zijn leven lang een ideale plek uit zijn jeugd terug te halen, terwijl die plek misschien wel nooit bestaan heeft. Misschien is dat zo, zegt Konrád tegen Kayzer [in een ouder interview over Oliver Sachs]. Maar deze herinnering is nu eenmaal onderdeel van wie ik nu geworden ben.

In dit boeiende interview in VN van deze week heeft György Konrád zijn eigen levenservaring doorgegeven, die ons tot leerstof kunnen zijn. Er zijn elementen in dit vraaggesprek aangedragen die in ieder geval in ons publieke debat over de vluchtelingen nog niet aan de orde zijn geweest en daarom vind ik het een juiste opmerking dat Konrád een vergelijking maakte tussen de (extremistische) islam en het nazisme en communisme, want wat ze ondanks grote verschillen gemeenschappelijk hebben is een hard autocratisch en totalitair leiderschap dat in ieder geval door Erdogan wordt tentoongesteld (en wij in Europa niet kennen). Maar ideologisch zijn ze geheel verschillend. Erdogan worstelt met zijn strijd tegen de Koerden – mede door hemzelf veroorzaakt door zijn dogmatische leidershap – en IS, maar mocht hij een democraat-pur-sang zijn, dan zal tegen de tijd dat die strijd beslecht is moeten blijken of dat ook zo is. Dan zal een herboren president moeten opstaan; of dat  zal gebeuren, is met de huidige indrukken van zijn handelen twijfelachtig.

Advertisements