Het gelijk van Pechtold om het referendum te blijven verdedigen en het ongelijk van Edo Spier #trouw

Pechtold houdt vast aan het referendum (redactie politiek, nederland/Trouw, 18 april)

‘Democratische vernieuwing gaat met horten en stoten’

Alexander Pechtold blijft, ondanks kritiek uit eigen gelederen, warm voorstander van het referendum als ‘aanwinst voor de democratie‘. Dat zei de leider van D66 zaterdag tijdens een toespraak op het partijcongres in Arnhem.

Natuurlijk heeft Pechtold gelijk en zeker vanuit politicologisch oogpunt. Het huidige bestel van de representatieve democratie met een partijenbestel was uitgevonden in de 19e eeuw, waarin het ongeletterde volk geen benul had van de politiek, want een standenmaatschappij met een regentenbestuur. De 21e eeuw is echter een – vergeleken met die 19e eeuw – een hoogontwikkelde onderwijsbestel en hoogbeschaafde cultuur, waarin echter de democratie steeds meer verworden is tot het zogenoemde ‘democratische tekort’ vanwege die representatieve democratie en annex  het partijenbestel, dat gekenmerkt wordt door een vrijetijdscultuur met volksvertegenwoordigers die alleen op de politieke trap omhoog zijn geklommen door als vergadertijgers te opereren. Je solliciteert dus niet naar het Kamerlidmaatschap, maar je wordt gevraagd – niet vanwege je vakmanschap – omdat je de politieke cultuur van de betrokken partij beheerst. Het referendumstelsel daarentegen heeft niets met partijen, maar laat de verantwoordelijkheid bij de burger zelf. De burger wordt op die manier gestimuleerd om zichzelf op de hoogte te houden van de gang van zaken en zeker met internet is het steeds duidelijker dat het bestaande tweekamerstelsel geen toekomst meer heeft omdat dit het electoraat niet aanspreekt. De digitale technologie maakt dus een digitale Kamer mogelijk en omdat het oude stelsel niet zomaar ophoudt te bestaan, dient er een digitale Derde Kamer te worden opgericht of georganiseerd, die het referendum als wapen kan gebruiken om de besluitvorming van beide Kamers van de Staten-Generaal te controleren. Alleen al om die reden heeft Edo Spier ongelijk.

‘De echte bevrijding was pas in de jaren zestig’ (Wilfried van der Bles, Katern de Verdieping/Trouw, 15 april)

Vijftig jaar geleden werd in de lente de kiem gelegd voor de oprichting van D66 op 14 oktober 1966. Edo Spier was erbij.

# (…) Die andere partijen zullen nu zeggen dat ik zeur, want zij willen toch ook een referendum? Maar het is te laat voor referenda. We zijn in de EU verweven met 27 andere landen. Toen wij in ’66 pleitten voor referenda was Nederland nog een beetje op zichzelf. Toen redeneerden we: je kunt wel om de vier jaar verkiezingen houden, maar tussentijds gaan de ontwikkelingen zo snel dat het volk tussendoor ook nog iets te zeggen moet krijgen. Met dat referendum van Thierry Baudet en de zijnen zijn we de risee van Europa geworden. Sla de buitenlandse kranten er maar op na, je weet niet wat je leest. Goedendag zeg. Solide land en dan doen ze dit.”

Dat Spier de organisatoren van het afgelopen referendum, zoals Thierry Baudet en de zijnen, ons land tot risee van Europa hebben gemaakt, betekent helemaal niet dat het referendum geen (erg) nuttige functie kan hebben. Boven heb ik al aangegeven dat het referendum alleen maar een grote toekomst kan worden toegedicht, aangezien het representatieve bestel als achterhaald kan worden beschouwd en het vertrouwen in de politiek alleen kan worden hersteld als de burger direct betrokken wordt bij de politieke besluitvorming in de vorm van goedkeuring, dan wel afwijzing van wetsvoorstellen. Zeker nu de gecombineerde besluitvorming tussen de Staten-Generaal en de Europese Commissie, i.c. het Europees Parlement alleen maar verwarring (en twijfels) heeft opgeleverd. De EU is niet aangeslagen en de Staten-Generaal zijn dus geen oplossingen meer voor de politieke problemen van deze tijd. Met die factoren heeft Edo Spier in zijn interview geen rekening gehouden.

De conclusie luidt dus dat het referendum de enige optie is om de politiek en het vertrouwen in het bestuur – nationaal en bovennationaal – te redden. Maar wel met een serieuze aanpassing van de referendumwet als voorwaarde. Alle bevindingen en analyses die via de terugblik op het Oekraïne-referendum worden opgemaakt, dienen daarbij betrokken te worden. Dat wordt een andere hersteloperatie dan de uitkomst van de Europese Grondwet. Er volgt dus alsnog een referendum over een aangepaste en/of gewijzigde referendumwet.

Advertisements