Tags

,

Moeten we voor elk internationaal verdrag een referendum willen?

Door Judith Laanen (dinsdag 5 april 2016, 14:41)

http://www.bnr.nl/nieuws/oekrainereferendum/774094-1604/moeten-we-voor-elk-internationaal-verdrag-een-referendum-willen

ANP

Na acht jaar overleg binnen de Europese Unie houdt alleen Nederland nog het associatieverdrag met Oekraïne tegen, dankzij een referendum. Krijgen we straks voor elk verdrag een referendum?

Kamp: We hebben belang bij stabiele rand van Europa

“Het zou een feest voor de democratie moeten zijn, maar het is de vraag of zo’n internationaal verdrag wel geschikt is voor een raadgevend referendum”, zegt politiek verslaggever Jaap Jansen vanmiddag. Acht jaar lang hebben 28 lidstaten van de EU met elkaar en Oekraïne over het verdrag onderhandeld.

Jaap Jansen: “29 parlementen plus het Europees Parlement hebben het uitgebreid behandeld, en één land houdt het op: Nederland.”

‘Referendum onder valse voorwendselen’

# Bovendien is het referendum onder valse voorwendselen gekomen, zegt Jansen. “Het Burgercomité heeft toegegeven dat ze de EU een poepie willen laten ruiken. Eigenlijk willen ze dat Nederland uit de EU stapt, maar daar is geen wet voor. Ze schenken dus geen zuivere koffie. En het rare is: ze willen niet in debat.”

Weinig animo

# Ook met de animo voor het referendum is het niet bijster spetterend gesteld. “Er heeft zich maar een klein groepje mee bezig gehouden”, zegt Jansen. “Dat kon je afgelopen zondag op de Dam in Amsterdam ook zien, waar voorstanders en de SP bijeen kwamen en een beperkt deel van het plein vulden.”

Lastig vraagstuk voor Kamer

# In de Tweede Kamer vinden de VVD en CDA het referendum een moeilijk onderwerp, vooral om het aan hun achterban te verkopen. Die hebben zich weinig laten horen. “Vooral SP, D66 en GroenLinks en soms de PvdA die we in zaaltjes en op radio en tv terugzagen.”

Gaan mensen wel stemmen en zo ja, wat?

# Misschien wel het belangrijkste, zegt Jansen: “Veel mensen weten nog niet óf en wát ze gaan stemmen.” Volgens de wet moet het kabinet de steun voor het referendum opnieuw overwegen als de opkomst onder de 30 procent uitkomt.

Referendum alleen geldig met ruim 4 miljoen stemmen

# Peilingen over die opkomst kennen verschillende uitkomsten, weet Jansen, die er een hard hoofd in heeft dat mensen gaan stemmen. “Bijna 4 miljoen mensen moeten de moeite nemen de weg naar hun weg onderbreken voor een gang naar de stembus. Het is heel makkelijk een referendum op de computer aan te vragen, het is veel lastiger de mensen uit hun huis te krijgen om daadwerkelijk te gaan stemmen. Daarbij is er ook veel twijfel bij de voor- als tegenstander of de Kamer wat gaat doen met de uitslag.”

‘Steun kabinet wordt niet ingetrokken’

# Jansen verwacht niet dat de al gegeven steun van het parlement en de regering aan het associatieverdrag wordt ingetrokken. “Wel kan de regering zeggen: ‘we hebben de discussie gehoord en daaruit bleek dat de angst voor een EU-lidmaatschap van Oekraïne doorslaggevend was voor veel nee-stemmers’.” Dan kan de Kamer schriftelijk op laten stellen dat er binnen afzienbare tijd geen sprake is van onderhandeling over een toetreding tot de EU.”

# “Na een Kamerdebat zou een eis kunnen komen dat deze verklaring EU-breed moet worden overgenomen dus door alle regeringsleiders”, zegt Jansen. “Dat is dan frustrerend voor het nee-kamp, maar wel het meest waarschijnlijk. Je moet niet vergeten: het was een raadgévend referendum.”

Nu bij elke EU-wet een referendum?

# De discussie over het fenomeen referendum zal na woensdag aanzwengelen. Veel politici vrezen dat het nee-kamp over alle wetten waar de EU in genoemd wordt een referendum aan gaat vragen, zegt Jansen. En dat kost ook weer geld natuurlijk. “De vraag is: moet je internationale verdragen wel referendabel maken? Minister Koenders van Buitenlandse Zaken wil zich nog niet distantiëren van het referendum zoals het nu gehouden wordt, maar wel discussies zodra het achter de rug is.”

Eén ding is zeker, namelijk dat er een fundamenteel debat in de Kamer zal plaatsvinden na dit referendum. Dan ontbrandt de strijd om de principiële voorstanders van het referendum als aanvullend instrument op de representatieve democratie: alleen de volksvertegenwoordigers zijn gerechtigd om een bepalende stem uit te brengen. Het raadgevend – over 20 jaar correctief? – referendum kan als strijdig worden opgevat met de genoemde representatieve democratie, maar als tegenwerping kan de Zwitserse referendumdemocratie genoemd worden. Ondanks de kleinschalige democratie (geringe electoraat) die dat mogelijk maakt, is het nadeel dat het algemeen kiesrecht – dus ook voor vrouwen – laat ingevoerd. En de Zwitserse overheid doet er niet alles aan om minderheidsgroepen te betrekken bij de referenda.[1] Om die reden geldt Zwitserland niet als de meeste ideale democratie ter wereld. Vanuit ons eigen politieke bestel kan waarschijnlijk binnenkort worden vastgesteld dat aan het referendum binnen ons huidige bestel grote behoefte bestaat omdat ons oude tweekamerstelsel steeds minder gezag heeft en het publiek, resp. het electoraat geen legitimiteit meer aan partijen toekent, hetgeen tot uiting komt door het blijvende verlies van partijleden en nieuwe aanwas bij de politieke partijen. Dat de traditionele en conservatieve partijen als VVD en CDA tegen het referendum zijn is dus logisch, want zij zien er een aantasting in van het huidige bestel en dat moet koste wat kost gehandhaafd en verdedigd worden, maar het electoraat heeft daar geen boodschap meer aan. En daarom wordt het een heel boeiend debat in de Kamer, aangezien de groeiende groep van hervormers de conservatieven tegen de muur zullen drukken. En dat betekent dat nu het moment in ieder geval is aangebroken om het referendum als vast instrument, en het liefst als correctief referendum bespreekbaar te maken, en niet in de laatste plaats om de Nacht van Wiegel daarmee ongedaan te maken. Die Nacht kan, ondanks de verwerping van het toenmalige D66-wetsvoorstel, alsnog als een keerpunt in de vaderlandse politiek worden bestempeld, want de laatste conservatieve stuiptrek in ons land.

[1] https://zwitserlaan.wordpress.com/tag/vrouwenkiesrecht/