Tags

,

Wanneer spreekt een journalist de waarheid? (Marc van Dijk, http://www.trouw.nl/tr/nl/5116/Filosofie/article/detail/4242578/2016/02/11/Wanneer-spreekt-een-journalist-de-waarheid.dhtml?utm_source=dailynewsletter&utm_medium=email&utm_campaign=20160212&utm_userid=11ce6dfe-3dea-4d85-b7da-6df4af29c312

Het grootste probleem van de journalistiek is niet een tekort aan publiek, maar het afnemende vertrouwen van dat publiek. Wanneer slaat gezonde scepsis om in regelrecht wantrouwen tegenover ‘de mainstream-media‘? .

# Scepsis is de komende jaren het eindexamenonderwerp in het schoolvak filosofie. Tot aan het eindexamen in mei publiceert Trouw elke twee weken een aflevering van de serie ‘Hoe weet je dat eigenlijk?‘ Die vraag leggen we steeds een andere filosoof voor. Daarbij komen allerlei terreinen aan bod: kunst, media, politiek, techniek, natuur, wetenschap, religie, economie en identiteit. Over twee weken verschijnt de volgende aflevering.

# Moet je geloven wat er in de krant staat? Cees Hamelink roept al jaren van niet. De emeritus-hoogleraar communicatie schreef meerdere boeken waarin hij probeert het grote publiek de ogen te openen voor de manipulaties van spin-doctors, voorlichters, politici en bedrijven, die veel te makkelijk door journalisten zouden worden overgenomen.

# Dit is volgens Hamelink niet alleen een probleem van de journalistiek, maar ook van het publiek. In een online college over journalistiek zegt hij: “Goede journalistiek heeft een ontzettend goed publiek nodig. Een publiek dat een beetje argwanend en achterdochtig is. En dat met enige regelmaat zegt: maar klopt het verhaal wel? Zou het ook anders kunnen zijn?”

# Inmiddels lijkt het erop dat Hamelinks wens is uitgekomen. Het publiek is zelfs een paar stappen verder: het gelooft er geen snars meer van en besluit zelf uit te zoeken hoe het zit. Artikelen, fora en blogs van burgerjournalisten, zelfbenoemde onderzoekers en gepensioneerde wetenschappers over onderwerpen als MH17, het associatieverdrag met Oekraïne en de meest uiteenlopende terreuraanslagen, van 9/11 tot Parijs, zijn allang geen margeverschijnsel meer waar enkel zonderlingen zich mee bezighouden.

# Het is een bont gezelschap, maar als iets hen bindt, is het de overtuiging dat je van ‘mainstream media’ geen steek wijzer wordt.

# Daarnaast speelt de opkomst van sociale media als Facebook en Twitter een belangrijke rol. Online je eigen waarheid bij elkaar zoeken is een stuk makkelijker als je de ingrediënten overzichtelijk kan vinden bij vrienden en gelijkgestemden. En ook voor je eigen verhalen heb je al snel een publiekje.

Hier staat de kern van het probleem mooi verwoord: ‘Online je eigen waarheid bij elkaar zoeken is een stuk makkelijker als je de ingrediënten overzichtelijk kan vinden bij vrienden en gelijkgestemden.’ Inderdaad staan twee trefwoorden centraal: 1. ‘eigen’ waarheid bij elkaar zoeken; 2. Door ingrediënten overzichtelijk kan vinden bij eigen vrienden en gelijkgestemden, zodat er snel een logische verklaring ontstaat van je eigen wereldbeeld, maar niet getoetst aan algemeen geaccepteerde maatschappelijke inzichten (die ons cultuurpatroon vertegenwoordigen) en met als belangrijk hulpje Google en Wikipedia. Zoals een goed docent VO onderwijs altijd duidelijk moet maken aan zijn leerlingen: neem niet klakkeloos over wat je van internet kunt plukken, aangezien je niet kunt controleren of die informatie juist is of niet.

In dit verband doet zich nog een ander dilemma voor: de krant kent een gemiddeld lezerspubliek en de materie waarmee zich de journalist bezig moet houden is vaak erg complex. Niet alleen ingewikkeld omdat heel veel gewone maatschappelijke thema’s dat zijn, maar erg moeilijk omgezet kunnen worden voor de gemiddelde krantlezer die te weinig van die onderwerpen afweet. Daarom wordt het lezerspubliek van de kwaliteitskranten ook steeds kleiner. De gemiddelde burger heeft alleen nog maar aan dagelijkse journaals op de buis voldoende, want wordt overweldigd door de informatiestroom. We leven immers allang niet meer in de overzichtelijke staat van de Middeleeuwen.

Mensen zijn volgens Campbell steeds minder makkelijk te manipuleren, maar dat is twijfelachtig. De een wel en de ander zeker niet. Op naar een toekomst van kritische, mediawijze burgers, die zelf verhalen maken en delen klinkt ideaal, maar nog nooit in de hele menselijke geschiedenis heeft de mens zich zo overspoeld gevoeld als in deze generaties. Toch blijft het bijhouden van wat er zich in je wereld afspeelt belangrijk, want zonder die informatie kan niemand meer fatsoenlijk en adequaat deelnemen aan of participeren in het maatschappelijk gebeuren. Kwalitatief goede journalistiek blijft dus een basisvoorwaarde voor de informatiemaatschappij van heden. ICT is de sleutel van onze welvaart geworden.

 

Advertisements