Tags

,

Heroes for one day (column Ferdinand Grapperhaus, Opinie & Dialoog/fd, 12 januari)

# David Bowie had niet zomaar de gave om zijn identiteit — zijn uiterlijk, zijn act, zijn muziek — in het tijdsbeeld in te passen. Hij was veel briljanter. Bowie bracht de tijd altijd feilloos tot uitdrukking in zijn muziek.

# Zo herinner ik me de jaren zeventig als een asgrauw tijdperk. Er was vooral milieuvervuiling, de werkloosheid nam een schrikbarende omvang aan en de binnensteden waren sterk verwaarloosd. Misschien was er wel zoiets als algehele malaise.

# De muziek van Heroes verklankte perfect de uitzichtloosheid van die tijd. De synthesizers snerpen als tweetonige sirenes boven een sombere basdreun, terwijl Bowie ons met vlakke stem oproept om aan de eentonigheid te ontsnappen. Van een zeldzame treurigheid, maar om de een of andere reden hoopgevend.

# Bowie had telkens de energie om een nieuwe richting in te slaan, en tegelijkertijd zichzelf te blijven. Nieuw élan. En wijzelf? Het is inmiddels 2016, een jaar waarin het ons in het vrije Westen goed gaat. Nederland en veel andere EU-landen prijken telkens in de top tien op de ranglijstjes van het World Economic Forum over werk, wonen, welvaart, onderwijs, gezondheid, kortom: kwaliteit van leven — en zelfs geluk. En toch, raadselachtig genoeg, ligt over alles bij ons een sluier van ongegrond negativisme.

Gaat het wel zo goed in het vrije Westen, zoals Grapperhaus hier beweert? Het gaat helemaal niet goed, aangezien statistisch gesproken het economisch herstel erg moeizaam en dus weerbarstig blijkt te zijn en daarmee de toekomstonzekerheid blijft bestaan. In die zin is de algehele malaise uit de jaren zeventig weer helemaal terug. En dan hoeven we de huidige problemen binnen de EU nog niet eens aan te stippen om duidelijk te maken dat de situatie in Europa rampzalig is en dat ook China als mondiale motor zodanig gaat sputteren vanwege alle corruptieschandalen die daar spelen, dat we mogelijk zelfs in een ernstiger crisis verkeren dan in de jaren zeventig. Toen was het conjunctureel, nu durf ik als buitenstaander te beweren dat de hele economische wetenschap op de schop moet worden genomen omdat die wetenschap zelf niet deugt en dus blijft de crisis voortslepen zonder afdoende oplossingen mogelijk te maken. Conclusie is dus dat ranglijstjes als die van het World Economic Forum statistische gedrochten zijn waar niemand iets aan heeft. Waar Grapperhaus dus een geweldig tijdsbeeld heeft geschetst over het belang van mens en zanger/kunstenaar/artiest David Bowie als tijd overschrijdend fenomeen, daar verslikt de auteur zich geheel in de inschatting van dit tijdsgewricht. Maar om praktisch te blijven: als een PVV van Wilders boven de 40 zetels in de peilingen kan uitstijgen, kan dat niet als een bewijs van luidruchtig virtueel – stampvoetend – protest worden gezien naar de politiek toe die niet in staat is om gezonde perspectieven voor de toekomst te schetsen? Nu u weer Ferdinand Grapperhaus!

# Daarbij valt vooral de hetze tegen de EU me zwaar. Het zijn niet alleen de gemeenschappelijke buitengrenzen die ter discussie staan, maar in steeds meer Oost-Europese landen ook essentiële grondrechten als de vrijheid van meningsuiting. Misschien hebben we de voormalige communistische staten te vroeg in het EU-gezelschap opgenomen, en hadden we wat jaren moeten wachten, totdat ze daar de Sovjet-cold-turkey helemaal doorstaan hadden en echt vrij konden denken.

Dit is elitair gezwam. De auteur ontbreekt het aan empathisch vermogen. Hij is slachtoffer van twijfelachtige rapportages en verslaglegging vanuit Oost-Europa, het fundamentele conflict tussen oude en jonge democratieën. Daar hebben de EU-constructeurs nooit rekening mee kunnen houden, en daarom zijn de opeenvolgende Europese Commissies op rationele wijze doorgegaan met logica en economisch-zakelijke agenda’s aan elkaar te koppelen, maar ondertussen groeide het democratisch tekort en ontstond een veenbrand die door dezelfde kloof tussen burgerij en bestuurders als uit de tijd van de gebroeders De Witt liet ontstaan. En we weten hoe dat is afgelopen. Kern van de huidige malaise is de groeiende welvaartskloof tussen de superrijken in de wereld en de modale werknemers, die het niet meer accepteren dat het grootkapitaal in weinige handen terechtkomt terwijl de armoede groeit. Het super- en flitskapitalisme is hier de schuldige en zal zichzelf gaan ophangen, want alle dictatoren worden opgehangen. Dit zijn alleen economische en financiële dictatoren voor de afwisseling.

# Maar niemand heeft het meer over de geweldige voordelen van de gemeenschappelijke markt. Het zou een idee zijn als Maurice de Hond voorafgaand aan zijn peilingen eerst aan Henk en Ingrid uitlegt dat, wanneer ze anti-Europa blijven, één van beiden op den duur zijn baan kwijtraakt als gevolg van de stilvallende export naar Oost-Europa, en dat ze zonder open grenzen straks ook niet meer voor een habbekrats naar all-inclusive-resorts in Griekenland en Turkije kunnen.

Rationeel geleuter. Dezelfde fout die alle politici maken. Er wordt niet meer geluisterd vanwege de afwezigheid van empathie. Wereldvreemd gedrag ontstaat daardoor.

# Eén keer, echt één keer maar zou de angstige zwijgende meerderheid, wijzelf dus, eens krachtig, in begrijpelijke taal moeten uitspreken dat het ons goed gaat en we ons niets anders moeten laten wijsmaken. Door een politiek leider die zélf, in plaatsen als Steenbergen of Geldermalsen, tegenover versimpelaars van de ontevredenheid gaat staan en een ‘I dare you’ uitspreekt. Een klein beetje politieke moed kan een groot verschil maken. In zijn laatste nummer Black Star, zingt Bowie: ‘Something happened on the day he died’. Laten we het hopen.

Sorry Grapperhaus, maar u bent in deze ‘analyse’ het toonbeeld van de denkfouten die alleen mogelijk zijn omdat de gegoede middenklasse het zelf goed voor elkaar heeft, maar niet ziet welke schrijnende armoede er ook in ons land, zoals overal in ieder land ter wereld – hoe rijk ze ‘formeel’ gesproken ook mogen zijn – bestaat. Dat er geen ware politieke oppositie in ons land meer bestaat om deze wantoestanden aan de kaak te stellen, heeft alles met de ‘droevige’ staat van oppositiepartijen te maken – droevig in ideologische zin – dan met iets anders. De CPN van Marcus Bakker was van een andere dimensie dan het gekakel van SP en GroenLinks.

Advertisements