Tags

, , ,

Hoe wij de democratie heroveren op de politiek (Marc Chavannes, Katern Opinie & Debat/NRC Handelsblad, 17 oktober)

In 2006 werd Marc Chavannes, na een verblijf in Frankrijk en Amerika, ‘correspondent in eigen land’. In zijn rubriek Opklaringen beschreef hij hoe Den Haag functioneert. In zijn laatste bijdrage voor NRC Handelsblad maakt hij de balans op.

# Meer democratie, minder politiek. Dat is wat Nederlanders willen. Het Sociaal en Cultureel Planbureau kreeg duidelijk antwoord. De mensen zijn begaan met de publieke zaak en willen hun zegje kunnen doen. Zij zijn ontevreden over de politiek praktijk, maar willen ‘onze democratie’ niet missen of ingrijpend veranderen.

De eerste twee zinnen zijn voor mensen die de politieke praktijk in ons land kennen en volgen, vernietigend. ‘Meer democratie en minder politiek’ betekent niet minder dan een rode kaart voor de politiek, maar ook zo cryptisch dat een historicus die over vijftig jaar deze ‘leuze’ of conclusie tegenkomt, er niets van zal begrijpen, want bijna een inherente tegenstelling, een contradictio in terminis. Daarom is de vierde zin, ‘Zij zijn ontevreden over de politiek praktijk’ de noodzakelijke verheldering. Maar of de burgers dus tevreden moeten zijn als ‘onze democratie niet ingrijpend moet veranderen’, dat is de logische vraag. De politieke praktijk moet wel ingrijpend veranderen, want anders sterft deze politiek een langzame maar een dood door wurging.

# Deze constatering bevestigt wat ik de afgelopen tien jaar ben tegengekomen. Een mengsel van geluk, tevredenheid en ongeduld met hoe de dingen gaan. Natuurlijk, het is een mooi en meestal fatsoenlijk land, we zijn er stiekem best trots op. Maar wat is er gebeurd, wat zijn we kwijtgeraakt? Hoe komt het dat onze gemeenschappelijke waarden zo ver weg lijken?

# Eén ding was hetzelfde [gebleven]: het min of meer democratisch gekozen bestuur van dit land liet zich nog steeds leiden door het onvermijdelijke. Vooraanstaande politici vermeden grote visies. Niemand greep de verantwoordelijkheid of eiste de eer. Compromissen werden niet benoemd. Of het beleid goed of slecht uitpakte, niemand had het gedaan. Vandaar mijn boek Niemand Regeert (2009).

# Al snel kwam ik er achter dat het thema van de terugtredende overheid bijna alles in een nieuw daglicht had gezet.’

Daarmee is alles gezegd: het politieke amateurisme in dit land is een chronische zwakte die het publiek logischerwijs niet meer accepteert. Maar voor de volledigheid, na deze laatste samenvattende zin:

# Bij mijn verkenning van de democratische praktijk in Nederland ben ik vier elementen tegengekomen die kenmerkend zijn voor hoe Den Haag functioneert. Dat zijn: de kijk op de overheid als bedrijf, een afkeer van tegenmacht [hoe dom kan de politiek toch zijn? jw], een voorkeur voor oplossingen die de markt als model gebruiken en een wrevelig debat over de kwaliteit van onze democratie en politieke besluitvorming.

Maar in één opzicht verschillen we radicaal met de opvatting van Chavannes, waar het gaat om de rol van de Eerste Kamer:

# 3. De discussie over opzet en functioneren van onze parlementaire democratie is gebrekkig en op kortetermijnvoordelen gericht.

# Zie het schoppen tegen de Eerste Kamer. Natuurlijk wordt de senaat op een achterhaalde manier gekozen. Maar zij is een nuttig tegenwicht van de waan van de dag aan de overzijde. Keer op keer zijn via Nationale Conventies en andere commissies fundamentele, vaak praktische initiatieven verzameld om een steeds beter opgeleid volk te betrekken bij de koers van het land.

Hier worden door Chavannes twee dingen door elkaar gehaald. Om met het laatste aspect van de via Nationale Conventies en andere commissies fundamentele initiatieven te verzamelen om het volk te betrekken bij de koers van het land, dat is logisch en nuttig, zelfs vanzelfsprekend om een steeds beter opgeleide bevolking te betrekken bij de politiek en het bestuur.

Maar dat de Eerste Kamer een nuttig tegenwicht is tegen de waan van de dag aan de overzijde, dat is dus hét klassieke argument van Koning Willem II geweest en dat neemt Chavannes blijkbaar klakkeloos over. Hij heeft dus nooit een debat in de senaat gevolgd – zou je geneigd zijn te denken – en zeker niet in het recente verleden. Had hij dat wel gedaan, dan had hij gezien hoe de Eerste Kamer de waan van de dag volledig heeft overgenomen en in niets van het gekakel van de Tweede Kamer verschilt. Iedere Algemene Politieke Beschouwingen tot aan de laatste editie van twee weken geleden zijn daar een schoolvoorbeeld van. Shame on you! Los van deze ene misser of blunder heb ik als trouw lezer van Marc Chavannes altijd genoten van zijn bijdragen aan deze krant. Daarvoor alle huilde. Mijn dankbaarheid is daarvoor groot, al moet ik nu eerlijk zijn in mijn aversie tegen de Eerste Kamer. Dat de senaat mij daarin een handje helpt met hun waardeloze debatten, dat is mijn voordeel in dit geval. Niets van een ‘chambre de réflexion’… al zouden ze het nog zo graag willen. Dezelfde politieke amateurs als die van de overzijde.

Advertisements