Tags

,

Kosmopolitisch Londen (Column René Cuperus, Opinie & Debat/de Volkskrant, 21 september)

Zijn er dan geen schaduwzijden aan dit globaliseringssprookje?

Om maar direct op deze subtitel in te haken: natuurlijk laten zich op den duur schaduwzijden zien. In iedere samenleving waarin onbalans ontstaat en groeit, komt de arme bevolkingslaag in opstand en zal de rijke elite zich gedwongen voelen om ‘iets’ meer te doen aan het begrip ‘rechtvaardigheid’ en ‘rechtvaardiger inkomensverschillen. Dat zijn samenlevingswetten waar geen beschaving onderuit kan komen.

# De Derde Weg was eind vorige eeuw een vernieuwingsproject binnen de Europese sociaaldemocratie dat een nieuwe politieke positie probeerde te markeren tussen neoliberaal marktfundamentalisme en paternalistisch verzorgingsstaat-socialisme. Dit project is jammerlijk op de klippen gelopen. Door eigen toedoen: want niet de tussenpositie werd bereikt, maar het project ontspoorde in neoliberale ‘collaboratie’. En nu helemaal door de overwinning van Corbyn.

Hier kan heel anders tegenaan gekeken worden. Zonder te zeggen dat de columnist onzin heeft opgeschreven. Het alternatieve betoog gaat als volgt. Uitgangspunt is dat iedere ideologie van tijd tot tijd moet worden aangepast, niet omdat de ideologie (het ‘samenhangend verband tussen en het geheel van de  partijbeginselen’, waarbij die beginselen van een nieuwe inhoud moeten worden voorzien omdat de tand des tijds deze hebben aangetast) zelf versleten raakt, en dus aangepast moet worden aan de nieuwe samenlevingskenmerken. Daarom worden ideologieën van tijd tot tijd – als het goed is – aangepast of vindt er herbronning plaats.

Dat proces heeft naar mijn inschatting onder het leiderschap van Wim Kok in de jaren negentig een verkeerde impuls gekregen omdat hij zich in wezen wilde bevrijden van zijn oorspronkelijke ideologie en dus ideologieloos verder door het leven wilde; vandaar zijn afstand nemen van zijn ideologische ‘veren‘. Ook al zijn sindsdien pogingen tot vernieuwing ingezet, ze hebben geen blijvend resultaat opgeleverd; anders was de partij vandaag de dag nog bezield en vol levenslust en dynamiek.

Als partijloos burger is die indruk van de PvdA niet via kranten en media tot mij gekomen; ik ben wel geabonneerd op S&D, dus volg ik de intellectuele gang van zaken binnen deze partij wel. Uiteindelijk ben ik dat aan mijn opleiding en vak van politiek filosoof verplicht.

Op die basis beweer ik ook dat er geen sprake kan zijn van ‘collaboratie’. Zoals in een vorige blog (over Rottenberg) uitgelegd is de PvdA de ideologische weg geheel kwijtgeraakt; en de coalitiepartner VVD is als vanouds een politiek amateuristische partij gebleven, die nu teveel naar rechts is weggedreven vanwege de druk op de rechter flank van de PVV. Maar met pragmatici als Rutte en Samsom moeten beide partijen dit kabinet ook kunnen bezielen. Dat ontbreekt er nu aan vanwege de aanloop naar de stembusstrijd van 2017.

Samsom is na de verkiezingsstrijd van 2012 niet in staat geweest om de ‘nieuwe’ – beter: nieuw-soortige – formatie op basis van een simpele parlementaire meerderheid volledig uit te leggen (wat consequenties betreft)aan zijn partijachterban, waar deze nieuwe formatie met de ‘aartsvijand’ niet werd begrepen. Daarom kon die achterban zich er ook helemaal niet herkennen en het kan niet anders dan dat Cuperus daarom het vreemde begrip collaboratie in de mond neemt, want een vreemdsoortige associatie die volstrekt onnodig is; sterker, afgelopen dagen ten tijde van de Troonrede, zijn jaarlijkse beoordelingen geschreven over bewindslieden en fractieleiders. Samsom is uit de bus gekomen als iemand die alles voor elkaar heeft gekregen waar hij zich volledig voor heeft ingezet. Die lijst is respectabel. Daarom zijn de verhoudingen binnen het kabinet ook uitstekend. Dat kan niet anders dan berusten op de vanzelfsprekende verklaring dat er eendrachtig wordt samengewerkt. Er is in dat opzicht niets aan de hand, maar eerder bij de VVD-fractie die het regeringsbeleid (en koers) te links vinden. 

Samsoms relatieve zwijgzaamheid is waarschijnlijk te wijten aan zijn permanente strijd met wat er over is gebleven met de oude geharde en gestaalde kaders van zijn partij. Tenzij die vleugel inmiddels is opgestapt en overgestapt naar de SP. Maar wanneer de auteur het begrip collaboratie in de mond neemt, suggereert hij dat de PvdA zich geheel heeft uitgeleverd aan de VVD en daarvan is geen sprake; eerder zoals aangegeven uitgeleverd aan Brusselse EMU-regels. Daarom heeft de PvdA naar mijn inschatting alleen nog heel erg veel ideologische problemen met de EMU-normen, zoals ik dan in verband met Rottenberg heb uiteengezet. Die werkelijkheid is naar mijn inschatting het ware probleem van de PvdA en die is onnodig, aangezien er klaarblijkelijk nog nooit is nagedacht op de consequenties van die EMU-normen. Hoogste tijd dat de PvdA zich daarop gaat bezinnen, en daarop het ideologische antwoord vinden. Dat is de sleutel tot herstel van het politieke aangezicht van de PvdA.

Dan komt het helemaal goed met de PvdA en wordt de SP weer met twee vingers in de neus verslagen. Houd dus vol Diederik, want het sociaaldemocratisch erfgoed is waardevol genoeg! Maar waar iedereen rekening mee moet (leren) houden is dat ideologische visies een andere functie krijgen, namelijk niet in strijdbare verschillen met anders partijen, dus in dualistische en tegengestelde argumenten, maar in zuiver en alleen – met de bijbehorende authenticiteit die bij iedereen afwezig is behalve bij Samsom – een eigen visie presenteren. Op dat vlak heeft de genoemde lijsttrekker ook een glansrol vervuld ten tijde van de vorige verkiezingscampagne: omdat hij als enige daartoe in staat was. Wordt die Samsom in 2017 herboren, dan wordt hij de volgende premier.

Advertisements