Tags

, ,

Gevaar van grote verdeeld door de EU-referenda (Hans van der Meulen, optiek/fd, 17 april 2003)

Velen hopen stilletjes op een neen van Tsjechië en Polen

# Met tokajer en paprikaworst is zaterdagnacht in Boedapest de uitslag van het EU-referendum gevierd. Bijna 84 procent van de opgekomen kiezers stemde voor toetreding: een resultaat dat vrijwel niemand voor mogelijk hield. De hoop is dat andere kandidaat-landen een vergelijkbaar enthousiasme tonen. Ook Slovenië en Malta hebben inmiddels ja gezegd. Slowakijeklein en kwetsbaar – zal in mei ongetwijfeld hetzelfde doen. Maar dan?

# In Tsjechië en Polen, die in juni aan de beurt zijn, is het EU-lidmaatschap inzet van felle discussies. De Tsjechen dachten zo’n tien jaar geleden dat voor hen de rode loper in Brussel klaarlag. Tsjechië gold als het schoolvoorbeeld van geslaagde hervormingen. In de loop van de onderhandelingen kreeg Praag van de Europese Commissie echter steeds slechtere cijfers. De toetreding was bovendien aanleiding tot een reeks onverkwikkelijke ruzies met Duitsland, waar de Bund der Vertriebenen afschaffing eiste van de wetten die in 1945- ’46 de Sudeten-Duisters hun bezittingen en hun staatsburgerschap afnamen. De zaak is nooit opgelost en als Tsjechië toetreedt [per 1 mei 2004] zal de Bund des te heviger ageren.

3 En verder: anders dan in Hongarije lijken de politieke leiders weinig enthousiast over de EU. Vaclav Klaus[1], de nieuwe president, is net als zijn idool Margaret Thatcher zelfs een euroscepticus. Nog ernstiger zorgen baart de situatie in Polen. Een referendumuitslag zoals in Hongarije is niet voldoende om Polen in de Unie te helpen. Slechts 45,6 procent van de Hongaarse kiezers nam deel aan de volksstemming. Omdat de Poolse referendumwet bepaalt dat de uitslag ongeldig is bij een opkomst lager dan vijftig procent, zal in zo’n geval de beslissing aan het parlement moeten worden voorgelegd. Met ettelijke oppositiepartijen tegen toetreding is het zeer de vraag of de noodzakelijke tweederde meerderheid te vinden valt.

# Polen vormt in diverse opzichten een geval apart. Om te beginnen is het, met bijna veertig miljoen inwoners, een groot land. Het kan dus de illusie koesteren dat er ook buiten de EU een toekomst ligt. De conservatief-katholieke Liga van Poolse Gezinnen heeft al gepleit voor een Poolse Nafta-lidmaatschap, de vrijhandelszone van Canada, VS en Mexico. In de tweede plaats stuit de toetreding bij delen van de samenleving op heftig verzet. Zeker geldt dit voor de boeren – een kwart van de beroepsbevolking – die terecht bang zijn voor hun concurrentiepositie. Ook arbeiders in noodlijdende staatsbedrijven , mijnwerkers, steun- en pensioentrekkers, kortom de verliezers van het transformatieproces, hebben twijfels. Deze bedenkingen krijgen dagelijks voedsel in de vorm van een verwoede anti-campagne van nationalistische en rechts-extremistische bewegingen. De slogans tegen de ‘Anschluss’ zijn vaal bedenkelijk primitief. Zo valt op de website www.innestrony.pl te lezen dat ook Hitler voorstander van de euro zou zijn geweest, dat Duitse boeren het Poolse landschap gaan opkopen en dat homohuwelijken de norm gaan worden.

# Dit soort ranzigheid hoeft geen invloed te hebben. Het probleem is echter dat het huidige rompkabinet van de ex-communistische premier Miller zwaar is aangeslagen door een reeks corruptieschandalen, en nog steeds geen antwoord op de huidige economische crisis heeft gevonden.De impopulaire Miller pleegt vooral op de omvangrijke financiële voordelen van toetreding te wijzen. Gebleken is echter dat hij de zaken veel te fraai voorstelt. Zo is de directe EU-steun aan Poolse boeren aan tal van beperkingen onderhevig. Het gevaar is dus groot dat een flink deel van de Poolse kiezers in juni een nee-stem gaat uitbrengen, deel uit afkeer van de EU, maar deels ook om een veroordeling uit te spreken over Miller en diens incompetentie regeringsploeg.

# dit proces, waarbij kiezers onjuist over de EU worden voorgelicht en het EU-referendum een oordeel wordt over de regering, is in niemands belang. Het betekent dat, zelfs als Polen EU-lid wordt, er een hevig gepolariseerde samenleving zal zijn ontstaan.

# Het trieste is dat er in West-Europa heel wat instanties zijn die stilletjes hopen op een neen uit Polen en Tsjechië. Dat de EU de uitbreiding jarenlang zorgvuldig heeft voorbereid, en dat er een indrukwekkend aantal steunprogramma’s is opgezet, vergeten zij.’

Dezer toetredingsprocessen en bijbehorende problemen en twijfels zeggen voldoende. Het zijn altijd twijfelgevallen geweest, intern en extern (vanuit Brussel bezien).

[1] http://www.europa-nu.nl/id/vi28dqfn5wws/v_vaclav_klaus

Advertisements