Tags

, , ,

Duitse dominantie EU zal onhoudbaar zijn (Luuk van Middelaar, Opinie/NRC Handelsblad, 31 juli)

# Fransen en Duitsers begrijpen elkaar niet. Niet simpelweg dat ze het over veel zaken oneens zijn. In de trant: de een verkiest appels, de ander peren. Zo’n onenigheid kan worden bijgelegd. Nee, het is fundamenteler: ze begrijpen elkaar niet, hun wereldbeelden sluiten niet op elkaar aan. De Duitser wil graag weten hoe dat fruit groeit, de Fransman waarom. (De Brit en de Nederlander zijn benieuwd hoeveel het kost).

Als wordt opgemerkt dat Fransen en Duitsers elkaar niet begrijpen, dan kun je dat doortrekken naar alle EU-lidstaten, maar vermoedelijk bedoelt de as-Duitsland-Frankrijk, die cruciaal is. Welnu, waar de laatste EU-top uiteindelijk na veel touwtrekken en een megalang voortraject toch tot een uitkomst heeft geleid, waarbij alleen de vraag resteert of Syriza zich aan de afspraken zal houden, leiden dergelijke spanningsvolle toppen alleen tot meer eensgezindheid. Van Middelaar formuleert dus te stellig.

# Nu het Griekse drama het nadenken in Berlijn, Parijs en Brussel over de toekomst van de muntunie versnelt, staan ons nieuwe staaltjes Frans-Duits misverstand te wachten. De een wil verantwoordelijkheid, de ander solidariteit. De een wil lage inflatie, de ander groei. De een wil een nieuw verdrag zonder begroting, de ander een nieuwe begroting zonder verdrag. Verwarrend, maar voor de buurlanden ook prettig. Want stel je voor dat de 66 miljoen Fransen en 80 miljoen Duitsers het over alles eens zouden zijn. In hun onbegrip ligt onze vrijheid. En tot ons geluk zal het voortbestaan zolang er Fransen en Duitsers zijn.

Ook hier een andere soort radicaliteit van denken in tegenstellingen. Nieuwe misverstanden die ons te wachten staan vanwege de Duitse verantwoordelijkheid tegenover de Franse solidariteit, alsof beide waarden verantwoordelijkheid en solidariteit structurele tegenstellingen zijn. in het geheel niet, ze zijn elkaars aanvullende waarden, zo goed als vrijheid en gelijkheid elkaar ook aanvullen als het goed is en ze niet worden gehinderd door dogmatici die zich eenzijdig op hetzij vrijheid, dan wel gelijkheid hebben gestort, zoals de traditionele tegenstelling tussen (conservatieve) liberalen en (progressieve) sociaaldemocraten. Alleen mengvormen van geïntegreerde waarden maken de EU succesvol in de toekomst.

# Het misverstand raakt de kernbegrippen van beider politieke ervaring. Neem een begrotingsregel. In Duitsland staat die voor rechtvaardigheid, orde en eerlijkheid. In Frankrijk staat de regel voor inperking en onvrijheid. Aangezien Europese politiek om regels draait, leidt dit tot ernstig wederzijds wantrouwen [weer een voorbeeld van een absolutisme]. Parijs vraagt graag om flexibiliteit, voor anderen of voor zichzelf (bijvoorbeeld om de schuldenlimiet te mogen overtreden); in Berlijn wordt dit ervaren als opportunisme en kwade trouw. Omgekeerd worden de Duitsers, die zelf vinden dat ze streng maar eerlijk de regel toepassen, beschuldigd van rigiditeit, obstinaatheid en zelfs machtswellust, omdat ze geen rekening houden met een specifieke situatie. Tegenhanger van de regel is de gebeurtenis [Huhhh…]. Daar vallen de positieve en negatieve connotaties omgekeerd uit. In Frankrijk is een gebeurtenis, ook een dramatische, een teken van leven en vernieuwing. Voor een Frans politiek leider à la Sarkozy biedt een crisis de kans te tonen wat hij waard is; de pers maakt er een gezamenlijk moment van, een nieuwe bladzijde in de ‘roman van de natie’. In Duitsland daarentegen staat een gebeurtenis voor ondermijning van de orde, voor destabilisatie en gevaar. Crisis leidt er tot paniek. De Duitse opinie waardeert leiders die schokken opvangen, zoals Mutti Merkel met haar stap-voor-stap aanpak.

In het verlengde van mijn vorige kanttekeningen stel ik hierbij ook weer vast dat er sprake is van een woordenspel – mooi bedacht overigens – maar zinloos om deze schijnbare tegenstellingen zo tegenover elkaar te plaatsen. Maar Van Middelaar met zijn Passage naar Europa is te vast komen te zitten in een soort schematisch denken, zodat hij zichzelf vastloopt in zijn eigen logica.

# De Duitse macht is onmiskenbaar geworden. Frankrijk was al de zwakkere, maar wist tot voor kort zijn economische achterstand te compenseren met (buitenland)politieke initiatieven en ambities. De formule luidde: Frankrijk gebruikte Europa als hefboom om zijn zwakte te verhullen, Duitsland als dekmantel om zijn kracht te verhullen. Nu is alleen de Duitse dekmantel nog over. Wat betekent dit voor Nederland? De Duitse beleidsvoorkeuren staan dichter bij ons dan de Franse. Den Haag ziet dus voordeel in deze machtsverschuiving en gaat graag in de slipstream mee (zie de rol van Dijsselbloem in de eurogroep). Toch is dat een kortetermijnbelang. Op lange termijn is een door Duitsland gedomineerde EU voor de publieke opinie onhoudbaar [Van Middelaar blijkt een glazenbol-kijker te zijn; knap voor een historicus om ze ver in de toekomst te kunnen kijken, als tegen die tijd de EU nog bestaat…]. Er is geen reden elke Duitse luim te volgen [hier wordt een oordeel uitgesproken die op basis van de feiten van afgelopen halfjaar radicaal Syriza-bewind en het opgebrachte geduld door de Eurogroep onwaardig is]. Op 30 juli berichtte de Frankfurter Allgemeine Zeitung dat Wolfgang Schäuble, vanwege slechte ervaringen in de Griekse zaak, de Europese Commissie haar rol van economisch toezichthouder wil ontnemen ten gunste van een nieuw instituut [wederom wordt hier een subjectief oordeel uitgesproken]. Het zou de Commissie in het hart treffen [daar kan verschillend over worden gedacht, om het maar zo neutraal mogelijk te verwoorden]. Een oud Duits idee, maar wel zorgelijk [onjuist, niet zorgelijk omdat Rutte precies weet welke koers hij wil varen], dat het volgens de krant [die krant die het ook mis kan hebben!] zwaartepunt van het komende Nederlandse EU-Raadsvoorzitterschap zou worden. Laat de Duitsers zelf de plooien van hun dekmantel gladstrijken. Ons grotere belang ligt in een Unie met tegenmacht en reuring [die altijd aanwezig is geweest en nooit zal verdwijnen; een structureel gegeven binnen de EU].

Zoals uit mijn opmerkingen in de tekst aangebracht, duidelijk maken is dit de slechtste column van Van Middelaar die ik ooit heb gelezen. Ik heb verder geen idee hoe ik dit moet of zou kunnen verklaren, maar ik hoop niet dat dit de laatste bijdrage zal zijn van hem die ik heb gelezen en dat ik hem voorstaan vanzelfsprekend ongelezen voorbij laat gaan. Ik ben benieuwd.

Advertisements